Кіріспе

Лумбиер (баск тілінде Ирунберри) - Испанияның солтүстігіндегі Наварра провинциясы мен автономиялық қауымдастығындағы ауыл және муниципалитет. Қауымдастықтың астанасы Памплонадан 38 км қашықтықта орналасқан. Халқы шамамен 1400 адамды құрайды. Бұл жер Салазар өзенінің жанында, табиғатты қызықтыратын аймақта жатыр. Сондай-ақ, оның қызықты тарихи байланыстары бар.

Орналасу орны

Қазіргі Лумбиер ауылының тарихы ежелгі заманға дейін, рим географтарының, мысалы, Плиний Үлкенінің айтуынша, васкон тайпаларының қауымдастықтарына барып жетеді. Олардың арасында дәстүрлі түрде Лумбиер ауылымен байланысты болған илуберритандар да болған. Лумбиерде римдік қалдықтар табылды, ал жақын орналасқан Лиедена муниципалитетінде римдік-кельт вилласының қалдықтарына тапқан. Ежелгі аты Илумбери болған, лингвистер оның қазіргі формаларының қалыптасуын зерттеген. Роман тілдерінде: Ilumberri > Lumberri > Lumbier. Баск тілінде: Ilumberri > Irunberri. Илумберри атауының этимологиялық мағынасы архаикалық баск тілінен шыққан деп саналады. Бірінші бөлігі Ирун немесе Ирунья (Памплона) сияқты жер-су атауларындағыдай, баск тіліндегі hiri o (h)ili (қала) сөзімен байланысты. Екінші бөлігі berri – «жаңа» дегенді білдіреді, сондықтан оның этимологиялық мағынасы «жаңа қала» дегенмен сәйкес келеді. Бүгінде Лумбиер Наварраның баск тілінде сөйлейтін аймағына жатпайды, сондықтан оның ресми атауы – кастиль тіліндегі нұсқасы, бірақ «Ирунберри» деген жер-су аты да қолданыста. Лумбиер тұрғындарын жиі қате түрде «gatos» («мысықтар») деп атайды, ал дұрыс атауы – «ahorcagatos» («мысық ілгіштер»), ол Испания Тәуелсіздік соғысына дейін қарайды. Осы соғыс кезінде Мадридтен Францияға қашып кетуге тырысқан француз жақтастары («мысықтар») ұсталып, осы жерде дарға асылды.

Орналасқан жері

Лумбиер Наварра автономды аймағының батыс бөлігінде, теңіз деңгейінен 467 метр биіктікте орналасқан. Оның муниципалдық аумағы 57,40 км² жерді алып жатыр және солтүстік жағынан Уррауль Бахо және Романсадо муниципалитеттерімен, шығыс жағынан Романсадомен, оңтүстік жағынан Еса, Лиедена және Сангуэса муниципалитеттерімен, ал батыс жағынан Уррауль Альто муниципалитетімен шектеседі.

Топология және гидрология

Салазар және Ирати өзендері Сьерра-де-Лейр тауларының етегінде 300 метрге дейін биіктігі бар екі терең шатқал (Фоз) жасады. Айналасы бидай егілген кең аңғардан, төменгі Жер орталық аймағынан және мәңгі жасыл еменді ормандардан тұрады. Арангоитидің (Сьерра-де-Лейр) жоғарырақ бөліктерінде жапырақты және қарағайлы орман кездеседі. Бұл аймақ "Sierra de Leire Foz de Arbayún" (Қоғамдық маңызы бар орын (Natura 2000 желісі) және ZEPA (Арнайы құс қорғау аймағы)) кіреді, оған "Арбаюн шатқалы", "Лумбиер шатқалы" және "Акантиладос де ла Пидра и Сан-Адриан" табиғи қорықтары жатады. Ол Салазар өзенінің оң жағалауында және Ирати өзенінің сол жағалауында, Салазар өзенімен қосылған жерге жақын, 467 метр биіктіктегі жазық төбеде орналасқан. Бұл аймақ Сиерра-де-Лейр тауларының солтүстік-батыс бөлігіндегі құмды-балшықты ойыс пен тау тізбегі арасында жатыр.