Кіріспе
Королева Викторияны өлтіруге талпынған (1822–1900)
Эдвард Оксфорд (19 сәуір 1822 – 23 сәуір 1900) – 1840 жылы королева Викторияны өлтіруге тырысқан ағылшын. Ол 1840 және 1882 жылдар аралығында оны өлтіруге тырысқан жеті байланыссыз адамның біріншісі болды. Бирмингемде туып өскен ол кейде қорқынышты немесе зорлық-зомбылыққа бейімделген тұрақсыз мінез-құлық танытты. Ол бірнеше мейрамханада жұмыс істеді, бірақ мінез-құлқының салдарынан барлығынан жұмыстан шығарылды. 1840 жылы тағы бір мейрамханадан қуылғаннан кейін, ол екі пистолет сатып алып, королева Виктория мен оның күйеуі, принц Альбертке екі рет оқ атты. Ешкім зардап шекпеді. Оксфорд тұтқындалып, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. Қазылар алқасы оны ақыл-есі дұрыс емес деп таныды және ол Ұлыбритания патшасының қалауымен екі мемлекеттік психиатриялық ауруханада белгісіз мерзімге қамауға алынды: алдымен Бетлем корольдік ауруханасында, содан кейін 1864 жылдан бастап Бродмур ауруханасында. Ауруханаға келгендер мен қызметкерлер оны ақылсыз деп санамады. 1867 жылы Оксфордқа британдық колонияға көшсе босату ұсынылды; ол қабылдады және "Джон Фримен" деген жаңа есіммен Австралияның Мельбурн қаласына қоныстанды. Ол декоратор болып жұмыс істеді, үйленді және жергілікті шіркеуде құрметті адам болды. Ол "Аргус" газеті үшін Мельбурн өмірінің қараңғы жақтары туралы әңгімелер жаза бастады, олар "Либер" псевдонимімен жарияланды. Кейіннен ол "Мельбурн өмірінің жарықтары мен көлеңкелері" атты кітап шығарды, онда Мельбурнның бай және жағымсыз жақтары суреттелген. Оксфордтың ісі және кейінірек М'Нагтен ісі Англиядағы қылмыстық ақыл-естің бұзылуына қатысты заңды қайта қарауға әкелді. 1843 жылдың қаңтар айында Дэниел М'Нагтен премьер-министрдің жеке хатшысы Эдвард Драммондты премьер-министр Роберт Пил деп жаңылысып өлтірді. Оксфорд сияқты М'Нагтен де ақыл-есі дұрыс емес деп танылды. Оксфорд және М'Нагтен істері сот органдарын М'Нагтен ережелерін жасауға итермеледі, бұл ережелер ақыл-естің бұзылуына байланысты қорғану үшін қазылар алқасына берілетін нұсқауларға қатысты болды.
Жас кезі: 1822-1840
Эдвард Оксфорд 1822 жылғы 19 сәуірде Англияның Бирмингем қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Джордж Оксфорд және оның әйелі Ханна (Марклв) болды. Олар Ханнаның ата-анасына тиесілі Бірмингемдегі «Hope and Anchor» тавернасында танысқан; Джордж – алтын шебер және зергер, ол аптасына шамамен 20 фунт стерлинг табыс табатын. Эдвард олардың жеті баласының үшіншісі болды, алайда 1829 жылға дейін тек төртеуі ғана тірі қалды. Эдвардтың өмірбаясын жазған Дженни Синклердің айтуынша, Джордж жас кезінде шаршаңқы мінезді болған және жиырма жасқа келгенде «импульсивті және ішімдікке құмар» болған. Джордж пен Ханнаның қарым-қатынасы зорлық-зомбылыққа толы болды, Джордж Ханнаны түрлі уақытта қорқытып, аштырып, ұрып, тіпті ыдыс лақтырып, оның денесінде жарақат қалдырған. Джордж 1829 жылғы маусымда Эдвард жеті жасқа толғанда қайтыс болды, сол кезде отбасы Лондон қаласында тұрып жатқан. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін Ханна Оксфордпен бірге Бирмингемге оралды, бірақ кейін Лондонға қайтып келді, онда Ханна бастапқыда банкирдің үй шаруашылығын жүргізді. Тарихшы Пол Мерфидің сөзіне сәйкес, Оксфордтың жастық шағындағы мінез-құлқы тұрақсыз болған және ол «негізсіз, маньякалық күлкіге берілетін» еді; осы мінез-құлқы анасы басқарып отырған екі дәмхананың жабылуына себеп болды. 1831 жылға қарай Оксфордты Бірмингемдегі анасының әкесі күтіп, ол тігіншінің оқуына барып жұмыс істеді. Он төрт жасқа келгенде Оксфорд Ханслоудағы әпкесінің «King’s Head» пабында жұмыс істеуге жіберілді. Оның тұрақсыз мінез-құлқы жалғасты: пабта клиенттер көп болғанда ол газ шамдарын сөндіріп тастады, біреуді үлкен кескіш немесе бұрандамен шабуылдады – осы үшін ол шабуыл жасады деп танылып, 1 фунт 10 шиллинг 6 пенни айыппұл төледі, сондай-ақ тағы бір баланы жарақаттап, жебемен атты. «King’s Head» пабы одан кейін он бір айдан кейін жабылды, Оксфорд Лондонның басқа да пабтарында жұмыс істеді. Ол Мэрилебон Хай-стриттегі «Shepherd and Flock» пабынан бір әріптесіне пышақпен шабуыл жасағандықтан жұмыстан шығарылды; ол Сент-Люкстегі «Hat and Flowers» пабында бірнеше ай ғана жұмыс істеді, ал Оксфорд-стриттегі «Hog in the Pound» пабында төрт ай жұмыс істеді, онда ол жылына 20 фунт жалақы алды. Ол 30 сәуірде жұмыстан босатылып, тоқсандық жалақысы 5 фунт стерлинг болды. «Hog in the Pound» пабынан кеткеннен кейін Оксфорд Ламбеттегі 6 West Place, West Square мекенжайындағы анасы мен әпкесімен бірге тұруға көшті.
Адам өлтіруге әрекеттену: 1840 жылдың сәуірінен маусым айына дейін
Жұмысынан айырылғаннан кейін үш күн өткен соң Оксфорд Блэкфрирс-роудтағы дүкенге барып, екі пистолет пен порох құюға 2 фунт стерлинг жұмсады. Ол өзінің артқы бағында ұнтақпен зарядталған, бірақ доңғалақпен зарядталмаған қаруларды атумен жаттықты; сондай-ақ ол Лестер алаңындағы атыс галереясына барып, олардың қаруларымен жаттықты. Бір аптадан кейін ол анасын ешқандай себепсіз ұрып, тапаншамен қорқытты; ол көп ұзамай Бирмингемге оралып, Оксфордты Ламбетке апасы Сюзанна мен күйеуі Уильям Фелпспен қалдырды. Келесі айда Оксфорд "Жас Англия" атты ойдан шығарылған ұйымды ойлап тапты, ол өзінің көшбасшысы болған жалған әскери революциялық топ. Ол ойдан шығарылған А. В. Смит қол қойған он бір ережеден тұратын құжат жасады; олардың біріншісі "Әрбір мүшеге пистолет, семсер, мылтық және пышақ беріледі; соңғы екеуі комитет бөлмесінде сақталады". Ол негізгі мүшелердің тізімін жасады - барлығы ойдан шығарылған - президент, кеңес мүшелері, генералдар, капитан мен лейтенанттар қатарына, әр қатарда олардың орнын білдіру үшін "таңдау белгісі" болды, мысалы, қара доға (президент үшін) немесе үлкен ақ кокада (кеңес мүшелері үшін). 1840 жылдың 10 маусымында Джордж Оксфордтың өлімінің он бірінші жылдығында Оксфорд Букингем сарайының маңында орналасқан Конституция төбесіне барып, екі сағат күтті. Патшалық жұптың көпшілігі кешкі уақытта көлікпен жүруі белгілі болды. Сағат 18:00 шамасында Виктория патшайымы - өзінің бірінші баласына төрт айлық жүкті Виктория, Корольдік ханшайым және Альберт ханзадасы сарайдан атпен тартылатын ашық атта шығып, екі ат үстінде жүретін аттаспен бірге жолға шықты. Карета көрермендер тобынан сарай қақпасынан өтіп, Конституция төбесімен жүрді; Оксфордтан бірнеше метр қашықтықта келе жатып, ол алғашқы тапаншасын алып, атып жіберді. Оның атысы өткен: ол "Мен тағы біреуін алдым", деді, екінші тапаншасын тартып, көліктің артынан атып. Карета Викторияның анасы - Кент герцогинясы Викторияның үйіне дейін жеткізілді. Патшайым күнделік жазбасына: "Мен тапаншаның қатты дыбысынан құлағымды бүктіріп, арбамыз қасақана тоқтады. Альберт оң жағымда отырды. Біз айнала қарап, жаяу жүргінші жолында кішкентай адамды көрдік, оның қолын көкірекке жапты, әр қолында тапанша, ал жарты минут өткенде, мен оны екінші тапаншамен маған қарағанын көрдім. Мен басымды төмен идім, және тағы бір атыс, бірдей қатты, бірден соңынан; біз айнала қарап, адам тез қоршап, тұтқындалды деп көрдік. Альберт бірден апамның үйіне ештеңе болмағандай жүруді бұйырды. Екінші рет ату алдында, ал адам нысанаға алған кезде, немесе одан да көп, ол атып, сүйікті Альберт маған қарай бұрылды, менің қолымды қысып, "Құдайым! Қорықпаңыздар!" деді. Мен оған өзімнің қорқып қалмайтынымды айттым, бұл шындық. Көрермендер Оксфордты ұстады - кейбіреулері "Оны өлтіріңдер!" деп айғайлады - және оны қарусыздандырды; ол қарсылық көрсетпеді. Оған алғаш қол жеткізгендердің бірі Альберт Лоу екі тапаншаны да алып кетті. Тапаншаларды ұстап тұрып, оны өлтіруші деп қате қабылдады, ұстап алып, ұрып-соқты. Оксфорд, басқа біреудің назарына ұшырағандықтан, өзінің кінәсін мойындап: "Мен атып жіберген адаммын, бұл мен едім" деді. Көп ұзамай полиция келіп, Оксфордты тұтқындады, ол жақын орналасқан полиция бөлімшесінде ұсталды. Мерфидің айтуынша, Виктория мен Альберттің сарайға қайтудың орнына сапарын жалғастыру шешімі "апаттық жағдайдан аса үлкен жеке жеңіске айналды". Бір сағаттан кейін олар сарайға қайта оралды. Келесі бірнеше сағат пен күн ішінде олар өздерін көпшілікке таныстырып, патша жұбының оларға сенім артатынын көрсетті. Полиция бөлімшесіне бара жатқанда Оксфорд жалғыз әрекет етпегенін білдірді, ал қамауға алынғанда оның бөлмелері тексеріліп, "Жас Англия" туралы ақпарат табылды. Оксбридж графының, патша үйіндегі ең жоғары лауазымды офицердің, Лорд Чемберленнің сұрақтарына Оксфорд өзінің қатысқан заговор туралы әңгімесін тағы да таратты. Кейінгі газеттерде айтылғандай, ұйым неміс немесе торилер ішіндегі "Оранж ордені" фракциясына байланысты болуы мүмкін. Германияға қатысты сөзді Британиядағы кейбіреулер ойлады, егер Виктория өлтірілсе, оның орнын Германияның Ганновер штатының патшасы Эрнест Август алады. Мерфи оны "Джордж III ұлдарының ішіндегі ең зұлым, ең қорқынышты және ең қорланған" деп санайды және Август туралы сөз "бұл кез келген британдық оқырманға қорқынышты болар еді" деп атап өтті. Оның тапаншалары зарядталған ба деген күмән болғанмен, Оксфорд полиция бөлімшесінде болғаннан кейін, ол бірнеше куәгердің алдында олардың зарядталғанын мойындады. Барлық келесі жағдайларда ол олардың тек ұнтақпен зарядталғанын, бірақ доңғалақпен емес екенін айтты. Бірнеше адам Оксфордты көру үшін полиция бөлімшесіне келді, олардың ішінде Чарльз Мюррей, үй шаруашылығының шебері; Фокс Маул, Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік хатшысының орынбасары; және Генри Кадоган, 4-ші граф Кадоган, оның әлдестелігінің дипломатиялық қызметінің мүшесі болды. Бөлімшеге шақырылғандардың арасында Корольдік алаң полиция сотынан сот судьясы болды; ол Оксфордты "патшайым мен ханзада Альбертке екі тапаншаны қасақана және заңсыз атып жібергені үшін" айыптады. Сот басталғаннан кейін жоғары мемлекеттік қылмыс айыптамасы қосылды. Бұл аспанға тігіліп, денесі төрт бөлікке бөлінуге мүмкіндік беретін жазаны көздейді. Ертесіне Оксфорд полиция бөлімшесінен Уайтхоллдағы Ішкі істер министрлігінің кеңселеріне апарылды, онда оны Норманби маркизі, Ішкі істер министрі сұраққа тартып алды. Оксфорд оған былай деді:
I was deafened by the loud report of a pistol, and our carriage involuntarily stopped. Albert was sitting on my right. We looked round and saw a little man on the footpath, with his arms folded over his breast, a pistol in each hand, and before half a minute elapsed, I saw him aim at me with another pistol. I ducked my head, and another shot, equally loud, instantly followed; we looked round and saw that the man had been quickly surrounded and seized. Albert directly ordered the postillion to drive on as if nothing had happened, to Mama's house. Just before the second shot was fired and as the man took aim, or rather more while he fired, dear Albert turned towards me, squeezing my hand, exclaiming "My God! Don't be alarmed". I assured him I was not the least frightened, which was the case. Onlookers apprehended Oxford—some shouting "Kill him! "—and disarmed him; he did not struggle. One of the first people to reach him, Albert Lowe, took both pistols. Holding the guns, he was mistaken for the assassin, seized and beaten. Oxford, annoyed at the attention being on someone else, admitted his culpability by saying "I am the man who fired; it was me". Police soon arrived and arrested Oxford, who was taken into custody at the nearest police station, in Gardner's Lane. According to Murphy, the decision by Victoria and Albert to continue their journey rather than return to the palace "turned near tragedy into overwhelmingly personal triumph". They returned to the palace an hour later, by which time a crowd had gathered, greeting the couple with cheers. Over the next hours and days they made themselves publicly visible, showing the public that the royal couple trusted them. On the way to the police station, Oxford hinted that he had not acted alone, and once he was in custody, his rooms were searched and the information about Young England was discovered. Questioned by the Earl of Uxbridge—the Lord Chamberlain, the most senior officer in the royal household—Oxford again spread his tale of the conspiracy of which he was part. Subsequent newspaper speculation suggested the organisation may be connected to the Chartists—the working class movement pressing for self determination and democratic reforms—the Germans or a faction of the Orange Order within the Tories. The reference to Germany was concerning to some in Britain, as if Victoria had been assassinated, she would have been succeeded on the British throne by Ernest Augustus, king of the German state of Hanover. Murphy considers him "without question the most wicked, the most feared, and the most reviled of George III's sons", and observes that the reference to Augustus would have been "chilling to any British reader". Although there was some initial doubt about whether his pistols were loaded, once Oxford was at the police station he was asked, and, in front of several witnesses, he admitted that they had been. On all subsequent occasions, he said they were only charged with powder but not with shot. Several people visited the police station to see Oxford, including Charles Murray, the Master of the Household; Fox Maule, the Under Secretary of State for the Home Department; and Henry Cadogan, 4th Earl Cadogan, a member of Her Majesty's Diplomatic Service. Among those summoned to the station was a magistrate from the Queen Square police court; he charged Oxford with "maliciously and unlawfully discharging two pistols at the Queen and Prince Albert". A charge of high treason was added before the trial started. This carried a possible punishment of hanging, drawing and quartering. The following morning Oxford was taken from the police station to offices of the Home Department in Whitehall where he was interrogated by the Marquess of Normanby, the Home Secretary. Oxford said to him:
A great many witnesses [are] against me. Some say I shot with my left, others with my right. They vary as to the distance. After I had fired the first pistol, Prince Albert got up, as if he would jump out of the coach, and sat down again, as if he thought better of it. Then I fired the second pistol. That is all I have to say at present. That afternoon Oxford was questioned by the Privy Council, although all he would admit to was firing the pistols. That evening he was sent to Newgate Prison to await trial. While in Newgate, Oxford was examined by several doctors specialising or having a professional interest in mental illness. These included the pathologist Thomas Hodgkin; John Conolly, the head of Middlesex County Asylum at Hanwell; and the surgeon James Fernandez Clarke, who accompanied as the Oxfords' family doctor.
"Менің қарсы көптеген куәгерлер бар. Кейбіреулері мен сол қолмен атыппын, ал енді біреулері оң қолмен атыппын дейді. Олар арақашықтыққа қатысты пікірталас тудырады. Мен бірінші тапаншаны атып болғаннан кейін, ханзада Альберт көліктен секіріп түсуге көтерілді, бірақ ойын өзгертіп, отырып қалды. Содан кейін мен екінші тапаншаны атып жібердім. Қазірге осы ғана айтарым бар." Осы кешке Оксфордты Құпия кеңес сұраққа тартты, бірақ ол тапаншаларды атып жібергенін мойындады. Осы кешке ол сотқа дейін күту үшін Ньюгейт түрмесіне жіберілді. Ньюгейтте Оксфордқа психикалық ауруларға маманданған немесе кәсіби қызығушылығы бар бірнеше дәрігерлер қарады. Олардың ішінде патолог Томас Ходжкин; Ханвеллдегі Миддлсекс округі психиатриялық ауруханасының басшысы Джон Коннолли; және Оксфордтардың отбасылық дәрігері ретінде келген хирург Джеймс Фернандес Кларк болды.
I was deafened by the loud report of a pistol, and our carriage involuntarily stopped. Albert was sitting on my right. We looked round and saw a little man on the footpath, with his arms folded over his breast, a pistol in each hand, and before half a minute elapsed, I saw him aim at me with another pistol. I ducked my head, and another shot, equally loud, instantly followed; we looked round and saw that the man had been quickly surrounded and seized. Albert directly ordered the postillion to drive on as if nothing had happened, to Mama's house. Just before the second shot was fired and as the man took aim, or rather more while he fired, dear Albert turned towards me, squeezing my hand, exclaiming "My God! Don't be alarmed". I assured him I was not the least frightened, which was the case. Onlookers apprehended Oxford—some shouting "Kill him! "—and disarmed him; he did not struggle. One of the first people to reach him, Albert Lowe, took both pistols. Holding the guns, he was mistaken for the assassin, seized and beaten. Oxford, annoyed at the attention being on someone else, admitted his culpability by saying "I am the man who fired; it was me". Police soon arrived and arrested Oxford, who was taken into custody at the nearest police station, in Gardner's Lane. According to Murphy, the decision by Victoria and Albert to continue their journey rather than return to the palace "turned near tragedy into overwhelmingly personal triumph". They returned to the palace an hour later, by which time a crowd had gathered, greeting the couple with cheers. Over the next hours and days they made themselves publicly visible, showing the public that the royal couple trusted them. On the way to the police station, Oxford hinted that he had not acted alone, and once he was in custody, his rooms were searched and the information about Young England was discovered. Questioned by the Earl of Uxbridge—the Lord Chamberlain, the most senior officer in the royal household—Oxford again spread his tale of the conspiracy of which he was part. Subsequent newspaper speculation suggested the organisation may be connected to the Chartists—the working class movement pressing for self determination and democratic reforms—the Germans or a faction of the Orange Order within the Tories. The reference to Germany was concerning to some in Britain, as if Victoria had been assassinated, she would have been succeeded on the British throne by Ernest Augustus, king of the German state of Hanover. Murphy considers him "without question the most wicked, the most feared, and the most reviled of George III's sons", and observes that the reference to Augustus would have been "chilling to any British reader". Although there was some initial doubt about whether his pistols were loaded, once Oxford was at the police station he was asked, and, in front of several witnesses, he admitted that they had been. On all subsequent occasions, he said they were only charged with powder but not with shot. Several people visited the police station to see Oxford, including Charles Murray, the Master of the Household; Fox Maule, the Under Secretary of State for the Home Department; and Henry Cadogan, 4th Earl Cadogan, a member of Her Majesty's Diplomatic Service. Among those summoned to the station was a magistrate from the Queen Square police court; he charged Oxford with "maliciously and unlawfully discharging two pistols at the Queen and Prince Albert". A charge of high treason was added before the trial started. This carried a possible punishment of hanging, drawing and quartering. The following morning Oxford was taken from the police station to offices of the Home Department in Whitehall where he was interrogated by the Marquess of Normanby, the Home Secretary. Oxford said to him:
A great many witnesses [are] against me. Some say I shot with my left, others with my right. They vary as to the distance. After I had fired the first pistol, Prince Albert got up, as if he would jump out of the coach, and sat down again, as if he thought better of it. Then I fired the second pistol. That is all I have to say at present. That afternoon Oxford was questioned by the Privy Council, although all he would admit to was firing the pistols. That evening he was sent to Newgate Prison to await trial. While in Newgate, Oxford was examined by several doctors specialising or having a professional interest in mental illness. These included the pathologist Thomas Hodgkin; John Conolly, the head of Middlesex County Asylum at Hanwell; and the surgeon James Fernandez Clarke, who accompanied as the Oxfords' family doctor.
Сот: 1840 жылдың шілдесі
Сот 1840 жылдың 9-11 шілдесінде Лондондағы Олд Бейлиде өтті. Үш судья төрағалық етті: Лорд Денман, Барон Алдерсон және Джон Паттесон. Айыптауды генерал-прокурор сэр Джон Кэмпбелл және генерал-солиситор сэр Томас Уайлд жүргізді. Оксфордты Сидни Тейлор мен Уильям Генри Бодкин қорғады. Тейлор өлім жазасына қарсы ұйымның мүшесі болды, және ол қорғаудың жетекші адвокаты болғандықтан, Тейлордың гонорарын төлеуге келісті. Кэмпбелл айыптауды ашып, Оксфордтың пистолеттерді сатып алу тарихын және атыс орындарында жаттығуларын баяндады; сондай-ақ ол «Жас Англия» туралы айтып, оның қағидаларын және хат алмасуларын оқыды, бірақ оларға ешқандай түсініктеме бермеді. Криминолог Ричард Моранның айтуынша, Кэмпбеллдің «Жас Англия» туралы ақпаратты шамамен бір сағат бойы оқып, маңыздылығына ешқандай баға бермегені таңғажайып. Сот протоколына сүйене отырып, Моран «Кэмпбеллдің бұл материалды енгізу арқылы Оксфордты әжуалау мақсатында болғанын немесе оның басқа, жария етілмеген мақсаты болғанын анықтау қиын» деп санайды. Тейлор Оксфордты қорғау үшін екі аргумент келтірді: біріншісі, пистолеттерде оқ болмаған; екіншісі, Оксфордтың ақыл-есі дұрыс емес. Мерфидің сөзіне қарағанда, үкімет тарапының ісіндегі ең үлкен кемшілік – олар пистолеттерде оқ болғанын дәлелдей алмады. Сұраққа жауап берген полицей сотқа, аумақты мұқият іздеп, тіпті тозаң мен кірді іріктеп қарағандарына қарамастан, ешқандай оқ табылмайды деп хабарлады. Оксфорд алғашқыда пистолеттерді өзі толтырғанын айтса да, тұтқындаған офицер Оксфордтың нақты сөздерін дұрыс есіне алмаған болуы мүмкін екенін айтты; Тейлор Оксфордтың бастапқы мәлімдемесін мақтан тудырған сөз ретінде бағалады. Пистолеттер туралы дәлелдер талқыланғаннан кейін Оксфордтың ақыл-есі зерттелді. Бірнеше достары мен туыстары Оксфордтың, оның әкесі мен атасының ерекше мінез-құлық танытқанына куәлік берді. Олардың куәліктерінен кейін Ньюгейт түрмесінде Оксфордты қараған дәрігерлердің куәліктері тыңдалды; барлығы оның психикалық денсаулығында проблемалар бар екенін хабарлады. Сұхбатының нәтижесі бойынша Конолли Оксфордта: кейде зиялылықтың белгілері көрінеді, бірақ еңбекке қабілетсіздік – сезімдерге қатысты ерекше сезімсіздік, моральдық міндеттерді түсінуге және дұрыс пен бұрысты ажыратуға қабілетсіздік, жасаған қылмысының ауырлығына және жағдайының қауіптілігіне мүлдем бейжайлық, сот процесінің нәтижесіне қызығушылық танытпайды; ақталу оған ешқандай қуаныш сыймайды, және ол өзінің айыпталуы мен өлім жазасына кесудің арасындағы айырмашылықты түсіне алмайды; оның қылмысы, ғимараттарды өртеушілердің қылмысы сияқты, ешқандай себепсіз, тек зиян келтіруден ләззат алуға байланысты көрінеді – болашақта жауапкершілік туралы ештеңе ойлай алмайды. Дәлел беру үшін Чарринг Кросс ауруханасының медициналық құқық бойынша лекторы Уильям Дингл Чоун Оксфордтың еркіне ие емес деп ойлады; ол «осындай жағдайларда түсініксіз немесе жеткілікті себепсіз әрекет жасауға бейімділік – ақылсыздықтың бір түрі ретінде танылады, оны моральдық ақылсыздық деп атайды» деп түсіндірді. Конолли Оксфордтан патшайымға не үшін атқандығын сұрағанда, ол «О, мен оған басқа біреуге қарағанда оқ атуым мүмкін» деп жауап бергенін айтты. Мұрағатшы Патриция Х. Алльдериджтің сөзіне қарағанда, «осының бәрінің мәнсіздігі капиталдық қылмысқа қарсы ақылсыздық қорғанысына жол ашты». Ақырғы сөздер айтылғаннан кейін қазылар алқасы 45 минутқа шешім шығару үшін зейнетке шықты. Олар: «Біз тұтқын Эдвард Оксфордты екі пистолеттен оқ атқандығы үшін кінәлі деп табамыз, бірақ олардың оқпен толтырылғаны немесе толтырылмағаны бізге толыққанды дәлелденбеді, ол сол кезде ақыл-есі дұрыс емес еді» деп шешім шығарды. Сот судьясы шешімнің стандартты емес сипатына наразы болып, оларға қайтадан зейнетке шығып, қайта қарастыруды бұйырды; олар бір сағаттан кейін Оксфордтың «кінәлі, сол кезде ақылсыз» екенін мәлімдеді. Денман «Сіз оны кінәлі деп табасыз, немесе ол [кінәлі], бірақ оның ақылсыздығы үшін» деп түсіндірді. 18 жастағы Оксфорд патшаның қалауымен қамауға алуға сотталды, бұл үкім 1800 жылғы «Қылмыстық маңайлар» заңына негізделген, ол мемлекетке оны қалаған уақытына дейін қамауға алуға мүмкіндік берді.
an occasional appearance of acuteness, but a total inability to reason—a singular insensibility as regards the affections – an apparent incapacity to comprehend moral obligations, to distinguish right from wrong – an absolute insensibility to the heinousness of his offence, and to the peril of his situation—a total indifference to the issue of the trial; acquittal will give him no particular pleasure, and he seems unable to comprehend the alternative of his condemnation and execution; his offence, like that of other imbeciles who set fire to buildings, et cetera, without motive, except a vague pleasure in mischief—appears unable to conceive anything of future responsibility. Giving evidence, William Dingle Chowne, a lecturer on medical jurisprudence at Charing Cross Hospital, thought Oxford was not in control of his will; he explained that "a propensity to commit acts without an apparent or adequate motive under such circumstances is recognised as a particular species of insanity it has been called moral insanity". Conolly reported that when he asked Oxford why he had shot at the queen, he answered "Oh, I might as well shoot at her as anybody else". According to the archivist Patricia H. Allderidge "the singular pointlessness of it all paved the way for a defence of insanity against a capital charge". After the closing arguments had been made, the jury retired for 45 minutes to make their decision. They concluded "We find the prisoner, Edward Oxford, guilty of discharging the contents of two pistols, but whether or not they were loaded with ball has not been satisfactorily proved to us, he being of unsound state of mind at the time." The judge, unhappy with the non standard nature of the decision, bade them retire again to reconsider; they returned an hour later to say Oxford was "guilty, being at the time insane". Denman clarified "You find him not guilty, or he was [guilty], but for his insanity". Oxford, aged 18, was sentenced to be detained at Her Majesty's pleasure, a verdict based on the Criminal Lunatics Act 1800 that allowed the state to incarcerate him for as long as it wished.
Түрмеде отырған жылдары: 1840-1867
1840 жылдың 18 шілдесінде Оксфорд Ньюгейттен Лондонның Сент-Джорджс-Филдс ауданындағы Бетлем корольдік ауруханасына жеткізілді. Bedlam деп те аталатын бұл аурухана Ұлыбританияда психикалық ауруларға маманданған алғашқы мекеме болды. Аурухананың бір бөлімі мемлекеттік қылмыстық-ақылдан айырылғандар емханасы болып табылды, онда отырғандар есі дұрыс емес деп танылған кезде қылмыс жасаған. Оксфордтың Бетлем ауруханасындағы өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол келген сәттен бастап дәрігерлер оның ақыл-есі дұрыс деп сапты. Ауруханадағы жағдай қиын болды және Оксфорд уақытының көп бөлігін зорлық-зомбылық көрсетіп жүрген тұтқындармен бірге үлкен бөлмеде өткізуге мәжбүр болды; бір тұтқын оған камералық ыдыспен шабуыл жасады. 1842 жылы емханаға келген бір кісі Оксфордтың уақытын сурет салуға жұмсағанын, ал оның туындылары "өте жақсы орындалған және өнерге деген табиғи дарынын көрсеткенін" хабарлады. Ол француз тілін өздігінен үйренді, бірақ айтылуын жаттықтыруға мүмкіндік болмағанына өкінді; оның психикалық жағдайы туралы сұрағанда, ол басқалар оны ақылдан адасқан деп ойлағандықтан мұнда отырғанын мойындады, бірақ "іс жүзінде ақылдан шалқақ емес едім" деді. Ішкі істер министрлігінің аурухананың қылмыстық тұтқындары туралы жасаған есебінде Оксфорд "сау және ақылға қонымды" деп танылды. 1854 жылдың ақпанында Оксфорд туралы жазылған жазбаларда, Бетлемнің басқарушысы Уильям Чарльз Худ жазған болуы мүмкін, Оксфорд "қызметкерлер мен онымен байланысты адамдардың айтуынша, әрқашан өте әдепті болған" делінген. Оксфорд көп уақытын оқуға арнағаны жазылған: ол француз, неміс, итальян, испан, латын және грек тілдерін үйренді немесе білді. Одан бөлек, тоқуды, скрипкада ойнауды үйреніп, шахмат ойнады және сурет салды. Тарихшы Барри Смит атап көрсеткендей, "Бетлем оның университеті болды". Оксфордтың іс жазбаларында "Ол жасаған қылмысына қатысты, қазір ол бұл әрекетіне өкініш білдіреді, бұл, мүмкін, шамадан тыс мақтандығы мен атақты болғысы келгенінен туындаған" делінген. 1864 жылы Бродмур қылмыстық-ақылдан айырылғандар емханасы Бетлем ауруханасының орнына Ұлыбританияның басты қылмыстық емханасы ретінде танылды және Оксфорд, басқа бірнеше науқастармен бірге сәуір айында жаңа мекемеге ауыстырылды. Ол денесі сау болғанымен, іш қату мен зәр жолдарының қабынуынан зардап шекті. 1865 жылдың қаңтарында "Таймс" газетінің тілшісі Бродмурға сапар шегіп, Оксфордты "семіз, егде жастағы адам" деп сипаттады, ол емхана аумағын безендіріп жатқан тұтқындар тобын басқарып отырды. Тілші Оксфордтың "қазір толыққанды ақыл-есіне келгенін, ол барлық тұтқындардың ішіндегі ең тәртіптісі, ең пайдалысы және ең сенімдісі" екенін хабарлады. Сондай-ақ, тұтқындар жұмыс істегені үшін шағын төлем алатынын еске салғанда, ол 50-ден 60 фунт стерлингке дейін жинап үлкергені айтылды, бірақ Синклер Оксфорд Бродмурдан кеткен кезде 6 фунт 17 шиллинг жинағанын мәлімдеді. Бродмурға келгеннен кейін көп ұзамай Оксфорд, Бродмурдың төрағасы, басқарушының орынбасары, аурухананың дәрігері және түрме хирургінің қолдауымен, ішкі істер министрі сэр Джордж Грейге босату туралы өтініш жасады. Грей бұл өтінішке назар аудармады. 1867 жылы ішкі істер министрі қызметін алған Гатхорн Харди Бродмур губернаторына Оксфорд туралы есеп беруді сұрап хат жазды; ол Оксфордтың ақыл-есі дұрыс екенін растайтын куәлік алды. Харди Оксфордқа колонияларға көшіп кету шартымен, ешқашан Ұлыбританияға қайтып келмеу шартымен босатуды ұсынды. Оксфорд келісті және 1867 жылдың 22 қазанында, 45 жасында және 27 жылдық қамауда болғаннан кейін босатылды. Оның суреті түсіріліп, полиция бөлімдеріне таратылды, егер ол қайтып келсе, оны тануға мүмкіндік беру үшін.
Тарихнама
Оксфордтың Хейдонға жіберген хаттарын Хейдонның отбасы сақтап қалды. 1950 жылдары оның ұрпақтары оларды Австралия Ұлттық кітапханасына тапсырды. 1987 жылы Барри Смит бұл хаттарды тауып, «Жохан Фрименнің өміріндегі жарық пен көлеңке» деген мақала жариялады, соның арқасында Оксфорд пен Фрименнің арасындағы байланыс белгілі болды. Дженни Синклер 2012 жылы Оксфорд туралы толық біография жазды, ол «Жолаушы көлеңке: Эдвард Оксфордтың ерекше қос өмірі» деп аталды, содан кейін ол оның өміріне арналған докторлық диссертация қорғады, 2019 жылы «Австралия тарихи көркем әдебиетіндегі жарық пен көлеңке» атты диссертациясын жазды. Синклер Фримен мен Оксфордтың бір адам екеніне сенді, себебі Бетлем ауруханасында түсірілген Оксфордтың суреті 1888 жылы Мельбурнның жүз жылдық көрмесінде шіркеу өкілі ретінде түсірілген «Фрименнің» суретімен көзге түсетіндей ұқсас болды.
Кейінгі кісі өлтіруге әрекеті және заң
Алты адам Викторияны 1840 және 1882 жылдар аралығында өлтіруге тырысты, олардың бірі Джон Фрэнсис 1842 жылдың мамыр айында екі рет өлтіруге әрекеттенді. Францис екінші рет әрекет жасағаннан кейін Оксфорд Бетлем ауруханасының күзетшісіне: «Егер олар мені дарға асса, қадірлі королева осы қиындыққа тап болмас еді» деді. Тарихшы Георгина Рихнердің айтуынша, Оксфорд ақылсыздықтан қорғанумен байланысты болды. Қылмыстық ақылсыздық туралы медициналық-құқықтық мәселе он тоғызыншы ғасырдың соңына дейін жалғасты. 1843 жылдың қаңтарында Даниель М’Нагтен Эдвард Драммондтың артына жақындап, премьер-министрдің жеке хатшысын мойнынан атты, салдарынан ол қаза тапты. М’Нагтен кейін ол кісінің премьер-министр Роберт Пил екенін ойлағанын айтты. Оксфордты ақтағаннан кейін көп ұзамай Виктория нәтижеге наразы болды және 1843 жылдың наурыз айында Пилге былай деп жазды:
Заң арыстай кемелді болуы мүмкін, бірақ оны қолдануға қатысты мәселе туындағанда, ол неге ешқандай пайда бермейді? Біз Оксфорд пен М’Нагтеннің соттарын сол кездегі ең білікті заңгерлер – Лорд Денман, Бас судья Тиндал және сер Уильям Фолетт жүргізді, – және олар қазылар алқасына ақылсыздыққа байланысты кінәлі емес деген үкім шығаруға рұқсат берді, тіпті барлығы екі қылмыскердің де жасаған ісінің жай-күйін толық түсінгенін моральдық тұрғыдан сендірді! Осыдан мынадай тұжырым жасауға болады: заңның күші толығымен судьяның қолында, және заң қолданылуы керек пе, жоқ па, деген мәселе тек оның міндеттемесіне байланысты. Ақылсыздықтан қорғану мәселесі Лордтар палатасында көтерілді, ол үкіметке мәселені түсіндіру үшін қысым жасады. Үкімет Лордтарға Заң Лордтарының судьяларынан жағдайды түсіндіруді сұрау керектігін ұсынды. Он бес судья Лордтарға есеп берді және олардың жауаптары ақылсыздықтан қорғану үшін қазылар алқасына берілетін нұсқаулар бойынша М’Нагтен ережелерін құрады. Олардың арасында «қорғанысты ақылсыздық негізінде дәлелдеу үшін, айыпталушының қылмыс жасаған сәтте ақыл-есінің бұзылғаны анық дәлелденуі керек» деген нұсқау бар еді. Артур О’Коннор 1872 жылы оған тапаншамен оқ атқаннан кейін бір жылға бас бостандығынан айырылып, жаза ретінде сабаланды, Виктория өзінің жеке хатшысына премьер-министрге былай деп жазды: «Королева оның сол кезде қаншалықты алаңдағанын ескеріп, бір жылға бас бостандығынан айыру туралы қатты шошығанын айтуы керек және осындай жағдайлардың көбірек болатынын күтеді». Он жылдан кейін Родерик Маклин оған Виндзор станциясында оқ атты, кейін оған Итон колледжінің оқушылары шабуыл жасады. Сотта оның ақылсыздығына байланысты кінәсіз деп танылды. Виктория үкімге ашуланып, өзінің жеке хатшысы Генри Понсонбиге «Бұл Оксфордтың ісі қайтадан» деп шағымданды. Понсонби Уильям Гладстонға, премьер-министрге, королеваның ойларын жеткізіп, былай деп жазды:
Ең Көкмайса патшайымы заңға түзетулер енгізуді қарастыру керек деп санайды. Жаза тек ақыл-есі дұрыс адамдарды ғана емес, сонымен қатар өздігінен жасаған әрекеттерінің себебі ауру ми екенін ескермейтін эксцентрикалық адамдарды да тоқтатуға тиіс. Олар ақылсыздық негізінде ақталу арқылы қорғалатынын білгенде, олар осындай әрекеттерге батыл түседі, ал керісінше, жазадан құтыла алмайтынына сенімділік оларды бейбіт мінез-құлыққа итермелейді.
Портреттер мен танымал мәдениет
Сотқа дейін Оксфордқа Мадам Тюссо мұражайының итальян суретшісі келді. Суретші Оксфордтың бет-әлпеті мен басын гипске түсірді, ал оның балауыз мүсіні көп ұзамай қойылды және баспасөзде жарияланды. Сол жылы карикатурист Джон Лич Оксфордты сатиралық тұрғыдан бейнеледі, онда саяси тарихшы Гордон Пентлендтің айтуынша, «Оксфордты үш түсті кокадамен және оның елтаңбасында бостандық сәукелесімен бейнелеу арқылы революция дәуірінің иконографиясын қайта жаңғыртты». Кокада да, сәукеле де француз революциясының символы болды. Оксфордтың ойдан шығарылған «Жас Англия» қоғамына сілтеме жасай отырып, сурет астындағы жазу Оксфордты «Жас Францияның патриоттық еліктеушісі» деп сипаттайды. Жазушы Чарльз Диккенс қастандық әрекеті мен одан кейінгі сотқа қызығушылық танытты және Диккенс зерттеушісі Клайв Херсттің сөзіне сүйенсек, Оксфорд «туған кезде жойылған тиіс еді» деп ойлады. Бұл оқиғалар Диккенс «Барнаби Рудж» (1841 жылдың ақпан және қараша айлары аралығында бөлім-бөлім жарияланған) романын жазған кезде болды. Романның кейіпкерлерінің бірі – Сим Таппертит Оксфордтың үлгісімен жасалған; Мерфи Таппертитті «мақтанғақ шәкірт» деп, ал Херст «жаман және қараңғы комедиялық тұлға» деп сипаттайды. «The Old Curiosity Shop» романы 1840 жылдың сәуірінен 1841 жылдың ақпанына дейін бөлім-бөлім жарияланғанда, онда «Физ» атымен танымал Хаблот Найт Браунның суреті болды, онда Викторияға қару бағыттап тұрған Оксфорд бейнеленген; оның күртеше қалтасында «Жас Англия» деп жазылған қағаздар бар еді. 1840 жылдардың ортасында жазушы Джордж В. М. Рейнольдс «Лондонның құпиялары» сериясын жариялады, онда Генри Холфорд, ыдыс жуушы бала бейнеленген; бұл кейіпкер Оксфорд пен Джонс – 1838 және 1841 жылдар аралығында бірнеше рет Бэкингем сарайына тыныш кірген жасөспірімнің қосындысы болды. 2010 жылы автор Марк Ходдер «The Strange Affair of Spring Heeled Jack» стимпанк романын жазды, оның сюжеті Оксфордтың ұрпақтарының бірі – Эдвард Оксфордқа, Викторияны өлтіру үшін уақытқа саяхаттайды, бірақ бұл әрекетін зерттеуші және жазушы Ричард Фрэнсис Бертон мен ақын Алгернон Чарльз Суинберннің ойдан шығарылған бейнелерімен тоқтатылады. Оксфорд Дэвид Морреллдің 2015 жылғы «Өлілер инспекторы» романында да кейіпкер ретінде пайда болады; кітапта «Жас Англия» қастандықтардың құпия қоғамы ретінде бейнеленген. Оксфордтың жасаған қастандық әрекеті екі рет бейнеленді, алғаш рет 2009 жылы «Жас Виктория» фильмі үшін, содан кейін 2016 жылы «Виктория» телесериалы үшін. 2023 жылдың наурыз айында BBC радиосының тарих сериясы «Викторияны өлтіру» Оксфордтың әрекетіне арналған бөлімді қамтыды.