Кіріспе

Аттың жалатын бөлігін орнында ұстауға арналған бау. Арқан, кейде батыс жүргізуінде қаптал деп аталады, – аттың немесе басқа жануардың жалатын бөлігін орнында ұстауға қолданылатын құрал. Ол аттың денесінің астынан өтеді және екі-үш былғары бау арқылы екі жағынан қанжығаға бекітіледі. Австралиялық және ағылшын қанжығаларында арқандар қолданылады, ал батыс қанжығаларында және көптеген жүк тасу қанжығаларында латиго деп аталатын, әр жағынан бір-бір кең былғары баумен бекітілген қаптама болады. Жақсы орналасқан қанжығаны ұстап тұру үшін көбінесе арқан жеткілікті болса да, поло, толық жол жүру, секіру және түлкі аулау сияқты секіру немесе жылдамдық спортында немесе таулы жерлерде саяхаттау сияқты қиын жағдайларда басқа да құралдар қолданылады. Оларға көкірек қалқандары, үстінен тартылған арқандар, құмшатырлар және жүк тасу қанжығаларындағы баулар жатады. Зерттеулер көрсеткендей, арқандар аттың қабырға қуысының қозғалысын шектесе де, олар аттың ауа алу қабілетіне әсер етпейді.

Белдіктердің түрлері

Аттың жамбас аймағына жеткілікті орын беру үшін бірнеше түрлі қамшық пішімдері жасалады. "Балдинг" стилі – үш жолаққа бөлінген, ортасы бүктелген теріден жасалған жалпақ қамшық. "Атерстон" стилі – шамамен 1,5 дюйм ені бар, мықтырақ тері жолағы ортасынан өткен қапталдан жасалған пішінді қамшық. Осыған ұқсас нұсқа – қабатталған қамшық, онда ортадағы тері бөлігі қамшықтың иісті пішінімен бірдей болып келеді. Мұндай қабат көбінесе әсем тігістермен безендіріледі. Пішіні жоқ қамшықтар көбінесе жалпақ, ауыр мақтадан, немесе нейлон жіппен нығайтылған мақтадан, немесе үш қабатты қамшықтардағыдай теріден жасалады, олар жамбасқа мінгендер мен дәстүрлі түлкі аулаушылардың арасында танымал. Сезімтал аттардың денесін қорғау үшін жүннен жасалған қамшық қаптамалары жиі қолданылады, ал кейбір үлгілерде сол функцияны атқаратын қой терісінен жасалған бекітілген немесе алынатын астарлар болады. Дрессаж қамшығы немесе Лонсдейл қамшығы басқа ат құшақтарында қолданылатын әдеттегі қамшықтардан қысқа болады. Бұл дрессаж ат құшағының ұзын тізгіштеріне байланысты, ол тізгіштердің ат терісінің астынан шығуына кедерес жасайды, сондықтан қысқа қамшық қолдануға болады. Дрессаж қамшықтары бұрын айтылған барлық материалдардан және стильдерден жасалуы мүмкін, сондай-ақ толығымен өте берік эластиктан да жасалуы мүмкін. Қосымша қамшық немесе серсенджер әдеттегі тері қамшықтан бөлек қолданылады. Ол теріден немесе нейлоннан жасалады, ішіне эластик кірістірме (жарыс үшін) салынады. Бұл қамшық аттың денесінің айналасын толығымен қоршайды және ат құшағының отырғыш бөлігін ұстап тұрады. Оны малшылар, жарысшылар, поло ойыншылары, жаяу жарыстарда және тік жолмен жарысатын жокейлер ат құлағын сенімді ұстап тұру үшін пайдаланады. Кейбір қамшықтарда (саңғышылар мен жарысшыларда қолданылатындарда) аттың денесін аттың аяқтарын биік тосқауылдан өткізгенде, шоқпардың шаншуынан қорғайтын құрсақ қорғағышы (немесе шоқпар қорғағышы) болады.

Батыс цинк

Дәстүрлі батыс цинчі әдетте мохерден жасалған немесе арзан нұсқаларында мақтадан жасалған бірнеше ауыр арқандардан құралған. Қазіргі заманғы үлгілер синтетикалық талшықтан немесе синтетикалық мохер қоспасынан да жасалады. Қолданылатын арқандардың саны еніне және дизайнға байланысты өзгереді, бірақ стандартты диапазон 17-ден 30-ға дейін, нәтижесінде цинчтің ең кең жерінде 4-тен 7 дюймға дейін болатын өнім шығады. Бұл дизайн кейде "жіп", "таспа", "арқан" немесе "бау" деп аталады. Әр арқан екі шетінде орналасқан үлкен сақинаға, цинч сақинасына байланады. Ортасында қосымша бау немесе өте ауыр жіп барлық арқандарды белгілі бір енге жинап, цинчтің жазық болуын қамтамасыз етеді. Ені кең цинчтер цинч сақинасына сәйкес ету үшін екі қабат арқанды сақинада жасауға мүмкіндік береді, кейде арқандарды бекітуге көмектесетін әсем тоқумен толықтырылады. Цинчтер көбірек қатты материалдардан да жасалады. Алғашқы дәстүрлі емес үлгілердің бірі 1/2 дюйм қалыңдықты құрады, оның жылқыдан алыс жағы нейлон таспамен нығайтылды. Ішкі жағында немесе бір жағында ауыр таспамен немесе нейлонмен немесе ұқсас синтетикалық материалмен қолдау көрсетілетін неопрен сияқты басқа материалдар да қолданылады. Цинчтер кейде флиспен жасалған қаптамамен немесе жабынмен жабылады, әдетте синтетикалық. Флис цинчтің ішкі жағын қаптау үшін де қолданылады. Цинч екі жағынан латиго арқылы ерге жабысады. Латиго - бұл кең, иілгіш бау, әдетте былғарыдан жасалған, бірақ нейлон таспадан да жасалғандары кездеседі. Латиго ердің оң жағындағы цинч сақинасына немесе "ди-сақинасына" бекітіледі, қалыңдығы екі есеге арттырылып, цинчке түйіледі немесе бекітіледі, әдетте, орнатуды реттеу үшін ғана емес, цинч пен ердің екі жағына да бекітіліп қойылады. Сол жақтағы латиго әрқашан ерге бекітіледі, бірақ бос ұшы сол жақ цинч сақинасы арқылы бір немесе бірнеше рет, содан кейін ердің ди-сақинасы арқылы өткізіліп, тартылғанда бекітіледі немесе түйіледі. Ердi шешу үшін ол босатылып, цинчтен алынады.

Қалыпты орнату

Біріншіден, қысымды бүкіл аумаққа біркелкі тарату керек. Егер ол тым тар болса, немесе ортасында тар нығайту жолағы болса, ыңғайсыздық тудыруы мүмкін. Сондай-ақ, жылқыға қолайлы болу үшін, оның біршама иілгіштігі болуы жақсы. Көптеген аттегендер жылқының артқы аяғы қозғалғанда, оның қозғалысын шектемеу үшін, шынтақтарына жеткілікті орын қалдыратын қысымды таңдайды. Қысымды өлшеу үшін, атқа жастығы бар ершік салынуы керек. Содан кейін өлшеу таспасы бір жағындағы тістіктен, аттың қарнының астынан, екінші жағындағы тістікке дейін өлшенеді. Егер қысым сәл кішкентай болса, қысымды ұзарту құрылғысын қолдануға болады. Бұл құрылғы ершіктің тістіктеріне бекітіліп, оларды ұзартады, соның арқасында қысқа қысымды пайдалануға болады.

Бюлетенелерді пайдалану

Көптеген секіруге арналған жабдықтарда үш тізгіш болады. Бұл тек қана атқа отырғышқа бір тізгіш жыртылған жағдайда қосалқы мүмкіндік береді ғана емес, сонымен қатар реттеу опциясын да ұсынады. Егер аттың үстіндегі жабдық жақсы жайғасып, алға немесе артқа қарай жылмаса, бірінші және үшінші тізгіштерді қолдану керек. Егер аттың үстіндегі жабдық артқа қарай жылса, бірінші және екінші тізгіштерді қолдану керек. Екінші және үшінші тізгіштерді бірге қолдануға болмайды, себебі олар жабдық ағашына бір ғана тізгішпен бекітілген. Бірінші тізгіш бөлек тізгішпен бекітілгендіктен, оны қалған екі тізгіштің кез келгенімен қатар қолдануға болады. Реттелетін Y жүйесі сияқты басқа да тізгіш жүйелері де бар. Бұлар да реттеу опциясын ұсынады және жабдық ағашына қосылған алдыңғы белдік және Y пішіні мен тұрақтылықты қамтамасыз ететін артқы белдікке ие.