Кіріспе
Психологиялық модель
Дамыту психологы Джейн Ловингер (1918–2008) эго дамуының Ловингердің кезеңдерін ұсынды және Эрик Эриксонның психоәлеуметтік моделі мен Гарри Стэк Салливанның (1892–1949) еңбектеріне негізделген теорияны тұжырымдады. Бұл теорияда «эго ішкі және сыртқы ортаның динамикалық өзара әрекеттесуі нәтижесінде өмір бойы кезеңдер арқылы жетіліп, дамиды» делінеді. Ловингердің теориясы эго дамуын анықтауға үлес қосады, ол мінез-құлық психологиясының фрагментациясынан асып, тұлғаны мағыналы тұтас ретінде қарастырады.
Loevinger's stages of ego development are proposed by developmental psychologist Jane Loevinger (1918–2008) and conceptualize a theory based on Erik Erikson's psychosocial model and the works of Harry Stack Sullivan (1892–1949) in which "the ego was theorized to mature and evolve through stages across the lifespan as a result of a dynamic interaction between the inner self and the outer environment". Loevinger's theory contributes to the delineation of ego development, which goes beyond the fragmentation of trait psychology and looks at personality as a meaningful whole.
Даму
Ловингер эго даму жүйесін ұсынды, ол моральдық дамуға өте ұқсас, бірақ ауқымы кеңірек және зерттеудің эмпирикалық әдістерін қолданады. Ол аналардың отбасылық өмірдегі мәселелерге қатысты көзқарасын объективті түрде бағалауға арналған тест жасады, Ловингер бұл тестті Отбасылық мәселелер шкаласы деп атады. Ловингердің байқауынша, авторитарлық шкаланың екі шетіндегі әйелдер ең нашар жетілгендер болып көрінеді. Бұл әйелдер "анасы қызының ең жақсы досы болуы керек" сияқты мәлімдемелермен келісіп, сонымен бірге жазалауға ұмтылатын мінез-құлықты қолдайды. Ол сондай-ақ либералды, авторитарлық емес жеке тұлғаның жоғары авторитарлық жеке тұлғаға кері емес екенін анықтады; аномия (ұйымдаспаған және оқшауланған әлеуметтік стиль) жоғары авторитарлыққа кері, бұл қисық сызықты байланысты көрсетеді. Ловингердің теориясы бойынша, себебі Авторитарлық отбасылық идеология шкаласы тек авторитарлықты ғана емес, ол өлшеген басқа конструкцияларға да әсер ететін кең ұғымды өлшейді. Осы теориялық базаны Салливан мен Гранттың жекелеген қарым-қатынастардың даму континуумымен біріктіре отырып, ол эго дамуы тұжырымдамасын жасады. Содан кейін Ловингер Вашингтон университетінің сөйлемді аяқтау тестін жасады, ол оның шкаласында эго дамуын анықтаудың басты әдісі болып табылады.
Кезеңдер
Лоевингер эгоны нәрсе ретінде емес, процесс ретінде сипаттайды; ол адамның әлемін құру және түсіндіру үшін қолданылатын анықтамалық (немесе линза) шеңбер. Салливан (1958) «адамдар арасындағы жетілу және адамдар арасындағы интеграция» деңгейлерінің төртін ұсынды: импульсивті, конформистік, ар-ожданды және автономды. Осы бастапқы негізден дамып, Лоевингер тоғыз сатыдан тұратын даму моделін аяқтады, олардың әрқайсысы өзін әлемге қатысты қабылдаудың прогрессивті күрделі әдісін көрсетеді. Әр саты жеке адамның өміріндегі тәжірибені ұйымдастыру және анықтау үшін анықтамалық шеңбер ұсынады: «Әр жаңа эго сатысы немесе анықтамалық шеңбер алдыңғы сатыға сүйеніп, оны интеграциялайды, сондықтан ешкім бір сатыдан секіріп өте алмайды. Адам әлі де тұлғааралық логиканы меңгермеген». Ересек эгосы дамыған сайын, Лоевингер өзіне-өзінің хабардар болу сезімінің пайда болуын қарастырды, онда адам конвенциялар мен өзінің мінез-құлқы арасындағы қарама-қайшылықтарды сезінеді. Кейбіреулер үшін даму бір деңгейде тоқтап қалады, ал басқалары үшін эгоның интеграциясы мен дифференциациясы одан әрі жалғасады. Лоевингер эгоның дамуында сегіз немесе тоғыз саты бар екенін ұсынды, олардың алтауы ересек жаста кездеседі: конформист, саналы конформист, ар-ожданды, жекеленген, автономды және интеграцияланған. Ол көптеген ересектердің саналы конформист деңгейінде екеніне сенді.
Әлеуметтік емес (E1)
Дүниенің (және өзінің қажеттіліктерінің) ықпалындағы нәресте, ол өз күтушілерінен және сыртқы ортаның талаптарынан өзін ажырата бастағанша, дерлік ешқандай жеке басы болмайды.
Импульсивті (E2)
Бала "өзін-өзі сезінуін күшейтеді" және әлемді өзімшілдік тұрғысынан қарастырады; олар сәтте батып, әлемді тек оған қалай әсер ететіні тұрғысынан көреді. Импульстар өзіндік сезімді бекітеді, бірақ "қоршаған ортамен шектеледі". Егер біреу баланың қажеттіліктерін қанағаттандырса, ол "жақсы" деп есептеледі; егер қанағаттандырмаса, "жаман" деп есептеледі (әдетте қашу немесе үйге жүгіру сияқты ойсырау кек алуға алып келеді). Бала тәртіпті шектеу ретінде қарастырады; сыйлық пен жазаны "маған жақсы" немесе "маған жаман" деп түсінеді. Баланың "қажеттіліктері мен сезімдері көбінесе дене арқылы сезіледі", және "баланың осы кезеңдегі бағыты көбінесе қазіргі уақытқа, өткенге немесе болашаққа емес, толығымен қазіргіге қадалады".
Өзін-өзі қорғау (E3)
Өзін-өзі қорғау кезеңі – импульстарды өзін-өзі бақылауға жасалған алғашқы қадам. Өзін-өзі қорғайтын адам кінәні мойындайды, бірақ оны басқа адамдарға немесе жағдайларға аударады. Осы деңгейде бала "қатаң түрде сақталатын, өзгермейтін, моральдық талаптармен белгіленген тәртіпті қалайды"; егер бұл кезең тым ұзаққа созылса, "осы деңгейде қалған үлкен бала немесе ересек адам мүмкіндікті пайдалануға бейім, алдағыш, бақылауға құмар және қарапайым пайдакүнемдікке ұшырайды". Тұжырымдамалық үйлесімділікке қол жеткізілгенімен, мораль көбінесе сыйлықтар мен жазаларды күтуден тұрады ("Қоймаңыз" қағидасымен).
Конформдылық (E4)
Оқу жасындағы көптеген балалар келесі сатыға, конформизмге көшеді. Адамдар өздері мен басқаларын қоғамдық бекітілген кодекстерге немесе нормаларға сәйкес келетіндей деп қарастыра бастайды. Лоевингер бұл сатыны "ең жоғары танымдық қарапайымдыққа" ие деп сипаттайды. Оған göre, дұрыс және бұрыс жол бар, ол әркімге немесе адамдардың кең топтарына ортақ. Бұл жастағы топтардың сәйкестігінің бір мысалы – жыныс бойынша бөліну: ұлдар мен қыздар. Жеке тұлғалар топқа жататындығына және оның мақұлдауын алуға қызығушылық танытады. Мінез-құлық ниеттеріне емес, сыртқы бағалауларға қарай бағаланады, ал "топқа (отбасы немесе достарға) жататындығы" ұғымы ең бағалы. "Бала өзінің әл-ауқатын топтың әл-ауқатымен байланыстыра бастайды"; бұл сатының "бекітілуі үшін мықты сенім қажет". Сонымен қатар, жиі 25 жасқа толғанға дейін көптеген адамдар бұл сатыдан өтпейтіні айтылады. Бұл сатының екі ерекшелігі бар: "Өзін-өзі танудың артуы және жағдайлардағы әртүрлі мүмкіндіктерді көзге елестете алу қабілеті – ересек өмірдегі тұрақты жағдай, ол 'өзін-өзі тану мен өзін-өзі сынаудың' дамуымен сипатталады". Алайда, өзіндік нормалар мен күтулерге жақындық осы түсініктердің өтпелі екенін көрсетеді, конформисттердің топтық стереотиптері мен жоғары деңгейдегі жеке ерекшеліктерді бағалаудың арасында орналасқан. Ол бұл деңгей "адамдар аралық қарым-қатынастарға деген қызығушылықты күшейтеді" деп сенді.
Арнайылық (Е6)
"Адамдар осы деңгейде, тіпті одан да жоғары деңгейлерде, өздігінен психологиялық даму туралы айта бастайды". Бұл кезеңде ережелер толыққанды қабылданады, бірақ "ерекше жағдайлар мен мүмкіндіктер ескеріледі". Мақсаттар мен ұстанымдар мойындалады, жаңа жауапкершілік сезімі пайда болады; кінә сезімі ереже бұзудың емес, екінші адамды ренжітудің нәтижесінде туындайды. "Нәрселерге кеңірек әлеуметтік контексте қарау бейімділігі" өзін топтан бөлек санаумен, бірақ басқа адамның көзқарасымен теңдестіріледі; соның салдарынан, "адамдар туралы сипаттамалар шынайырақ және күрделірек болады". Стандарттар өзі таңдалады және әдептен ажыратылады; адамдар олардың іс-әрекеттерінен гөрі ниеттері тұрғысынан қарастырылады. Ар-ұжданды адам "өмірді таңдаулармен ұсынады; ол өзінің тағдырының бастауын өзінде сақтайды, жетістікке ұмтылады, ad astra per aspera".
Интеграцияланған (E9)
Лоевингердің пікірінше, бұл сатыға сирек жетеді. Интеграциялық сатыда «оқу қажетсіз деп түсініледі, қол жеткізе алмайтын нәрседен бас тартылады». «Ішкі қақтығыстарды үйлестіру және жекелікті қадірлеу» – өзін-өзі дамытудың маңызды элементтері, сондай-ақ қалыптасқан жекелік «өз тағдырымен келісуді» қамтиды.
Мүмкіндік 10-кезең: Ағып өту (E10)
Дифференциация артуымен, эго дамуының моделі халықаралық зерттеушілер арасында кеңінен қабылдауға ие болды. Сондықтан, Лоэвингердің кезеңдерінің неміс тіліндегі баламасы болып табылатын "Ich Entwicklung" (яғни, "Ego Development") аясында "Flowing" (яғни, "Fließende") деп аталатын жаңа Е10 кезеңі айтылды. "Нәрселерді және адамдарды бағалау қажеттілігінен бас тарту. Әлеммен бірігу, енді ештеңені ұстап тұрмай, нәрселер ағысына қатысу. Қайырлылық пен қарапайымдылықтың ойынды кезектесуі, сананың әртүрлі күйлерінің өзара араласуы, уақыт циклдары мен тарихи кеңістікте ойлау, айырмашылықтарды және адамдарды олардың болмысында толық қабылдау."
Сыни жауап
Сюзанна Кук Грейтер Лоевингердің сөйлемді аяқтау тестісін жетілдірді, сондай-ақ оның эго дамуының сатыларына берген анықтамаларын және олардың арасындағы айырмашылықтарды нақтылады, ең жоғары сатылар мен эго трансценденті арасындағы байланысты зерттеді. Дрю Вестеннің пікірінше, Лоевингердің моделі клиникалық негіздемелердің жетіспеушілігінен зардап шегеді және "Колберг теориясы сияқты, мазмұнды және құрылымды шатастырады". Сөздік материалды бағалау негізінде, "тест саналы сөздік жауаптарға тым көп назар қояды, сондықтан ауыр эго кемшіліктері бар, бірақ зиялы және либералды адамдарды, шын мәнінде толыққанды дамығандардан ажырата алмайды". Дегенмен, оның зерттеулерінің ауқымдылығы оның қорытындыларына сенімділік қосады. "Лоевингердің (1976) даму моделі оның сөйлемді аяқтау тестісін пайдалана отырып жүргізілген эмпирикалық зерттеулерге негізделген [ ]. Нұсқаулықтарда мысалдар санаты бойынша жинақталған жүздеген нақты аяқталған сөйлемдер бар". Лоевингердің зерттеулері ұзақ уақыт бойы неміс тілді қауымдастықта кеңінен танылмады. 2016 жылы Биндер Германияда ағымдағы талқылаудың толық жинағын жариялады, ол Лоевингердің анықтаған сатыларын Кеганның сатыларымен салыстырады. Содан бері бұл жүйе неміс тілді әлемде коучинг және ұйымдық даму практикасында, сондай-ақ ой-сараптамада жиі сілтеме жасалып, қолданылады, көбінесе Лоевингердің нәтижелерін тұлғаны дамытуға қатысты басқа тәсілдермен салыстырып, үйлестіреді.