Кіріспе
Франция тақырыбы бойынша Жоғарғы салт атты Оливер (итальян тілінде: Uliviero немесе Oliviero), кейде Оливье де Вьенн немесе де Генн деп аталады, Франция тақырыбы бойынша шансон де жести, әсіресе француз эпосы «Ролан әні». Дәстүр бойынша ол Роланның ең жақын досы, кеңесшісі, сенімді серігі және болашақ қайын інісі, Карл Ұлының он екі батырының бірі және Роланның никесіне белгіленген Аудтың бауыры болды. Ол Ронсево өткеліндегі шайқаста Роланмен бірге қаза табады. Кейбір сыншылар оның атын Киелі кітаптағы Құдайдың даналығын символдайтын зәйтүн ағашымен байланыстырады.
Oliver (in Italian: Uliviero or Oliviero), sometimes referred to as Olivier de Vienne or de Gennes, is a legendary knight in the Matter of France chansons de geste, especially the French epic The Song of Roland. In the tradition, he was Roland's closest friend, advisor, confidant and brother in law to be, one of Charlemagne's twelve peers and brother of Aude, Roland's betrothed. He dies with Roland at the Battle of Roncevaux Pass. Some critics have linked his name to the olive tree, a biblical symbol of divine wisdom.
Оливер Роланның жырында
Роландтың бейнесі көбінесе ойсыз батылдықпен сипатталса, Оливер шайқаста тынығай білу және даналық танытқан. Ол Роландқа: "Ақыл-оймен үйлестірілген батырлық, ақылсыздықтан мүлдем өзгеше" дейді: "Рационалдылық пен еңбекқорлыққа бейшаралықтан артық көңіл бөлу керек" (Оксфорд қолжазбасы, laisse 131). Оливер сарацин Марганиспен артынан шабуылдалып, қаза тапты, бірақ өліміне дейін, ол өзінің қылышы – Hauteclere арқылы шабуылдаушының басын бір соққымен екіге бөліп жіберді. Оливердің қылышы Hauteclere (немесе Halteclere, Hauteclaire) жылтыратылған болаттан жасалған, алтын сапқа кристалл орнатылған деп суреттеледі.
Оливер басқа шығармаларында
Роланд әнінен басқа, Оливердің ең маңызды шығармасы – Бертран де Бар-сюр-Обедің шамамен 1180 жылы жазылған «Жирарт де Вьенне» дастаны. Оливердің ағасы Жирарт өзінің үстемдігіндегі Карл Ұлымен соғысып жатыр; жеті жылдық үздіксіз соғыстан кейін екі тарап да екі батырдың арасындағы жекпе-жекті келіседі, оның нәтижесі шешімді болмақ. Венадан Оливер, ал Франциядан Роланд таңдалады. Екеуі де күшпен шайқасса да, бірін-бірі жеңе алмайды. Әрқайсысы екіншісінің батырлығы мен асыл мінезін мойындап, бір-біріне достыққа ант етеді және ағалары арасындағы бейбітшілікке қол жеткізуге көмектеседі. «Роланд Сарагосада» дастанында Оливер Роландтың досы болып көрінеді, сонымен қатар Карл Ұлының жас және асығыс Роланды қадағалау үшін тағайындаған қамқоршысы ретінде де бейнеленеді. Роландты моридтердің патшайымы Браммимонд Сарагосаға шақырады. Ол Оливермен бірге қалаға барады, бірақ Роланд Оливерге өзінің мақсатын айтпайды. Екеуі де қалаға қарап тұрғанда, Роланд Оливерден өзіне бір қызмет жасауын сұрайды. Оливер ешқандай жамандық күтпегендіктен, қуана келіседі, кіші інісіне ағасының көңілін табуға тырысқандай. Роланд Оливерден Сарагосаға бірге бармауын өтінеді, осылайша Роландтың барлық даңқ пен патшайымның барлық құрметін өзіне иеленуіне мүмкіндік туады. Ол ашуланған Оливерді қалдырып, патшайымды тауып, одан әсем плащты алады. Бірақ Сарагосадан қашып кетуге тырысқанда Роландты сарациндер қоршап алады. Ол Оливерді көмекке шақырады, бірақ Оливер оның тұрған жерінен қозғалмайды. Роланд аттан түсіп, тұтқынға түсу қаупі туғанда ғана Оливер аздап ойланып, шайқасқа аттанады. Ол көптеген сарациндерді өлтіріп, Роландқа ат әкеліп, содан кейін қайтадан шайқастан шығып кетеді. Содан кейін Оливер мен оның рыцарьлары ашуланып, Карл Ұлының лагерінен кетіп, сарациндердің шағын Горрея қаласын басып алады. Роланд Оливерден кешірім сұрау ниетімен олардың артынан шығады. Ол Горреяға келгенде, Оливер сарацин болып киініп, қала сыртына шығып Роландпен шайқасады. Роланд Оливерді атынан құлатады, бірақ Оливердің берген белгісімен оның барлық рыцарьлары, сарациндерге ұқсатып киінген, қаладан шығып Роландты қоршайды. Сарагосаның сыртындағыдай, Роланд қоршауға алынып, қарсыластары көп. Оливер оны құтқаруға келмейтінін түсінген Роланд басылады. Тек содан кейін ғана Оливер маскасын шешеді және екеуі татуласады. Оливер сонымен қатар Оливердің қарсыласы және теңдесі ретінде бейнеленген мавр батыры Фиерабра туралы бірнеше дастандарда кездеседі. Аңыз бойынша, сарацин патшасы Балан және оның 5 метрлік ұлы Фиерабра Римдегі Әулие Петр шіркеуін тонап, қасиетті реликвияларды алып, Испанияға оралады. Карл Ұлы реликвияларды қайтарып алу үшін Испанияға шабуыл жасайды және өзінің рыцары Оливер де Вьеннді, Роландтың серігін, Фиерабрамен шайқасуға жібереді. Жеңілгеннен кейін алып христиан дінін қабылдап, Карл Ұлының әскеріне қосылады, бірақ Оливер мен бірнеше рыцарьлар тұтқынға алынады. Фиерабрастың қарындасы Флорипас Карл Ұлының рыцарі Гви де Бургундияға ғашық болады. Бірқатар оқиғалардан кейін Карл Ұлы патша Баланды өлтіреді, Испанияны Фиерабрас пен Гви де Бургундияға (Флорипасқа үйленеді) бөліп береді және қасиетті реликвиялармен Сен-Дениге қайта оралады. «Galiens li Restorés» дастанында Оливердің Византия ханшайымы Жаклинмен бірге Галиен есімді ұлы бар. Аңыз бойынша, Галиен Оливерді іздеу үшін Константинопольден шығып, Ронсевоға өліп бара жатқан әкесімен сөйлесу үшін үлгереді. Содан кейін ол Константинопольге оралады, онда оның зұлым ағалары өздерінің әкесі, императорды, Галиеннің атасын өлтіреді. Ол оларды жеңіп, Византия императоры болады, сонымен бірге Францияда Ганелонның соты өтеді. «Le Pèlerinage de Charlemagne» дастанында, Карл Ұлы мен оның он екі серігін (қаламдық) Византия императоры Уго қабылдағанда, Оливерге бір түнді Угоның қызымен жүз рет ұйықтауға болатынын мақтан етудің қауіпті рөлі беріледі және оның мақтануын императордың тыңдауы естігенін білгенде ұялады. Бірақ Карл Ұлы мен серіктері Иерусалимнен әкелінген қасиетті реликвиялардың алдында Құдайға дұға еткеннен кейін, Құдай Оливерге жарнамаланғандай әрекет етуге мүмкіндік береді. Оливер итальяндық романтикалық эпостарда да кездеседі: Луиджи Пулчидің «Морганте», Маттео Мария Боярдоның «Орландо innamorato» және Людовико Ариостоның «Орландо furioso». Боярдо мен Ариостода Оливердің екі ұлы бар: Аквиланте мен Грифоне (олардың анасы Ариостода Гизмонда ретінде берілген, xv, 73).
Мүсіндік өнерде
Оливер Шарльменнің атын жетектеп, сүңгі ұстап, Париж Нотр-Дам соборының алдындағы «Шарльмен және оның серіктері» (1878) қола мүсінінде айқын бейнеленген. Оливер Верона соборының порталында көрінеді.