Кіріспе

Севильядағы корольдік сарай, Испания.

Севильяның Алькасары, ресми түрде Севильяның корольдік Алькасары (lang es) деп аталады, Испанияның Севилья қаласындағы тарихи корольдік сарай. Бұл жер бұрын қаланың ислам дәуіріндегі цитаделі болған, ол 10 ғасырда салына бастады, содан кейін Аббадид әулеті (11 ғасыр) және Альмохадтар (12-13 ғасырдың басында) оны үлкен сарай кешеніне айналдырды. 1248 жылы кастилиялықтар қаланы басып алғаннан кейін, бұл орын біртіндеп қайта жаңартылып, жаңа сарайлар мен бақтармен алмастырылды. Олардың арасындағы ең маңыздысы – Педро I 1360 жылдары салған, әсем безендірілген Мудехар стиліндегі сарай.

Этимология

Испан тіліндегі "Алкасар" (alˈkaθaɾ) термині араб тіліндегі "ал-қаср" (اَلْقَصْر; "қамал" немесе "сарай" деген мағына береді) сөзінен келген, ал ол латын тіліндегі "каструм" ("қамал") сөзінен туындаған.

Ислам дәуірі

712 жылы Севилья Омейяд халифаты тарапынан бағындырылды. 913-914 жылдары Кордова үкіметіне қарсы болған көтерілістен кейін Аль-Андалустың бірінші халифасы Абд әл-Рахман III вестготтардың христиан базиликасы орнында бекініс салды. Бұл төртбұрышты, шамамен шаршы пішіндес, әр жағы 100 метрдей болатын қоршау, қабырғалармен және тікбұрышты мұнаралармен нығайтылып, қала қабырғаларымен біріктірілді. 11 ғасырда Тайфа дәуірінде Аббадид патшасы Әл-Мутамид кешенді оңтүстік және шығысқа қарай кеңейтті. Сондай-ақ, құрылысқа аңбастар мен қоймалар сияқты қосымшалар салынды. 1258 жылы Альфонсо X (Фердинандтың мұрагері) үшін бұл жерде готикалық стильде сарай салынды. Ол қазіргі Patio del Crucero орнында орналасқан, мұнда табылған Альмохад дәуірінің ауласының бөліктері, оның ішінде ислам стиліндегі, екі қиылысатын жолмен төрт бөлікке бөлінген бақ сақталды. Осы жолдардың үстінен және ауланың айналасына готикалық стильдегі күмбездер мен сүйір аркалар, сондай-ақ бірнеше бөлімге бөлінген залдар қосылды. Бұрыштағы мұнараларда спиральді баспалдақтар орналасқан, олар арқылы жоғарғы террасаға өтуге болады. Бүгінгі күні готикалық сарайдан тек жоғарғы қабаттағы Сала де лас Боведас және Мария де Падилья ванналары, олардың готикалық крест тәрізді күмбездері сақталған немесе жартылай сақталған. Католик монархтары Изабелла (1504 жылы қайтыс болған) мен Фернандо (1516 жылы қайтыс болған) тұсында сарайдың жоғарғы қабаты кеңейтіліп, олардың негізгі резиденциясына айналды.

Плиткалар

Сарай плиткамен әшекейленгенімен мәшһүр. Қолданылатын екі плитка түрі – мажолика және ариста плиткалары. Ариста техникасында жасыл қорыққа мөр басылады және әр плитка бөлігінің үстінде тік қырлар болады. Бұл техника мөлдір, бірақ тегіс емес глазурьмен плитка жасауға мүмкіндік береді. Мажолика керамикасының өнері 15-16 ғасырларда дамыды. Бұл жаңалық ақ, көріксіз глазурьмен жабылған керамикаға тікелей "сурет салуға" мүмкіндік берді. Сауда орталығы болғандықтан, Севильяда осы плиткалардың кең көлемде өндірісі болды. Олар негізінен арабескік өрнектерден шабыт алған геометриялық суреттерден тұрды. 16 ғасырда католик монархтары Пиза қаласынан келген итальян суретшісі Франсиско Николузоны (Пизано деп аталған) сарайдағы жеке капелласы үшін екі мажолика плиткалық алтарь жасауға тапсырды. Олардың бірі әлі күнге дейін патшалық жатақтардағы ораторияда сақталып тұр, ал екіншісі жоғалып кеткен. Кейін суретші Кристобаль де Аугуста Готика сарайында плиткадан жасалған жұмыс жасады. Онда жануарлар, периштелер және гүлдер бейнеленген, бұл сарайға жарқын көрпе сияқты көрініс береді.

Леон қақпасы

Комплекстің сыртқы қабырғасында орналасқан Puerta del León (Арыстан қақпасы) – қоршауға кіретін басты кіреберіс. Бұл қақпаның оюлы қаптамасы мен махиколяция астында арыстанның суреті болған, оның шығу тегі белгісіз, бірақ ол 1832 жылы Ричард Форд салған суреттерде кездеседі. 1876 жылға дейін крестпен бейнеленген ортағасырлық арыстан суреті сақталған, бірақ сол жылы Хоакин Домингес Беккер сурет салу және алтын жалаудың директоры болғандықтан, және сурет өте нашар күйде болғандықтан, оны толығымен қайта бояды. 1892 жылы бұл сурет Мануэль Тортоса и Фернандес салған азулехо панелімен ауыстырылды. Азулехо Менсаке фабрикасында жасалды және ол да арыстанды бейнелейді. Тарихи деректер бойынша, бұл қақпа Puerta de la Montería (Аң аулау қақпасы) деп аталған. Ортис де Зуниганың (XVII ғасыр) сөзіне қарағанда, бұл атау король Петр аңшыларымен бірге аң аулауға шығу үшін осы қақпадан өткендіктен берілген. Бұл болжамға негіз бар, өйткені Петрдің әкесі, Кастилияның Альфонсо XI аң аулауға қатты құмар болғандықтан, ол аң аулау туралы кітап жазған. Хосе Гестосоның пікірінше, бұл атау қақпаның аң аулау бейнелерімен әшекейленгендігіне байланысты болған. Қақпаның сол жағында екі өте тозығы жеткен, көп жақтары бар медальондардың бейнесі бар. Олардың бірінде төрт аяқты жануарға ұқсас нәрсе бейнеленген. Қақпадан өткеннен кейін Леон алаңына (Patio del León) кіресіз. Алаңның кіреберісіне қарама-қарсы Альмохадтардың қорғаныс қабырғасының бөлігі орналасқан, онда үш арка бар. Бұл қабырғаның сыртқы жағы тас қаланған, ал арт жағында тас үйінділері көрінеді. Екі сыртқы арка бастапқыда атқосшы аркалары болған, бірақ христиандық дәуірде олар тіреулер арқылы кесіліп, дөңгелек аркаларға айналдырылды. Испанияның алтын ғасырының пьесалары бір кезде осы жерде тұрған Corral de Montería (Аң аулау алаңы) театрында қойылған. Оның құрылысы 1625 жылы басталған, бірақ 3 мамыр 1691 жылы өрт салдарынан қирап жойылды. Қабырғаның артында Patio de la Montería орналасқан, ол Palacio del Rey Don Pedroға қарап тұр.

Әділет залы

Sala de Justicia (Сот залы) Патио дель Леон арқылы кіресіз. Оның төртбұрышты жоспары бар, Мудежар стилінде салынған және Кастилияның Альфонсо XI тұсында тұрғызылған. Бұл артсеонадо (кубба) бар төртбұрышты бөлме. Онда Альфонсо XI жасаған Банда орденінің қалқаны бар, ол шамамен 1340 жылға саяхаттайды. Бөлме 1340 жылы салынған болуы мүмкін. Дегенмен, бөлме Альфонсо XI билік құрған кезеңдегі қалқан арқасында осы орденнің қалқаны оның ұлы Петрдің билігіндегі сарайдың басқа бөліктерінде де кездеседі. Бұл Альгамбраның Комарес залына ұқсас. 16-17 ғасырларда бұл бөлме Sala de los Consejos деп аталды. Бұл кеңістік (масвар) жиналысын өткізуге арналған Альмохад бөлмесі болған, христиандар оны Мудежар өнерінде қайта жаңартып, сол мақсатта пайдалануды жалғастырған. Бұл Петрдің төрағалығымен сот өтілген бөлме болуы мүмкін, бірақ оның орналасқан жері туралы басқа да гипотезалар бар. Бұл бөлмеде тас таққа апаратын үш кірпіштен тұрған баспалдақ болған, бірақ бұл құрылым 1570 жылы Филипп II келгенге дейін бұзылған. Бұл әрекет Филипп II-ге ұнаған жоқ, ол король Дон Петрге үлкен құрметпен қарады және оны "құдыретті" деп атауды алғашқы болып ұсынды. Залдың ортасында Патио дель Йесоға дейін терең емес ағынмен жалғасқан фонтан орналасқан, ал қабырғалардың бойында кірпіш пен плиткадан жасалған орындықтар бар. Әли әл-Гумаридің бұл әшекейлемесі веранданы қамтиды. Верандада ортасында бағанасы бар екі атқосшы аркасы бар кіреберіс орналасқан. Бұл кіреберістің үстінде екі терезе бар. Қарсы қабырғада Кордоба халифаты стиліндегі үш атқосшы аркасы бар қабырғаланған шығу бар. Бұл аула тарихы барысында бірнеше өзгеріске ұшырады. Себка аркалары орналасқан бүкіл қабырға жабық екені анықталды. Оны 1890 жылы Франсиско Мария Тубино ашқан. Аула қалпына келтірілгенімен, қабырғалары мен атқосшы аркадалары Альмохад өрнектерімен жақсы сақталған. Casa de Contratación 17 ғасырға жататын және Антон Санчес Хуртадо жасаған галереяға ие. Casa de Contratación-ның шығыс жағы 1755 жылы Лиссабон жер сілкінісінен кейін бельгиялық сәулетші Себастьян Ван дер Борхт салған. Залдар алаңқай аулаға қарайды, оның аумағында залдардың 1,5 метр төменгі деңгейіндегі Альмохад бағы бағытталған, онда екі жол және бақты суаруға арналған канал болған.

Доңкелердің ауласы

Бұл атау "Қыздар ауласы" дегенді білдіреді. Бұл атау мұсылман билеушілері Ибериядағы христиан мемлекеттерінен жыл сайын 100 таза қызды міндетті түрде беруді талап еткен аңызға сілтеме жасайды. Аула 1360 жылдары Педро I салған мудехар сарайының бір бөлігі болды. Ауланың жоғарғы қабаты Карл V қостырған. Қосымшаны Луис де Вега итальяндық Ренессанс стилінде жобалаған, бірақ ол безендірулерге Ренессанс және мудехар гипсінен жасалған жұмыстарды да енгізді. Қосымшаның құрылысы 1540 жылы басталып, 1572 жылы аяқталды. Бірінші қабатта бірнеше қабылдау бөлмелері ауланың барлық ұзындығын қамтитын, су сызығын құрайтын ұзын тікбұрышты шағылыстыратын бассейннің айналасына орналасқан. Бұл бассейн саябақтың периметрін әшекейлейтін жасыл керамикалық жиектері бар қызыл кірпішпен төселген жаяу жолдармен қоршалған. Оның қабырғалары бірімен-бірі келісіп орналасқан жартылай дөңгелек аркалармен әшекейленген. Ауладағы бақтың қазіргі күйі – Мигель Анхель Табалес басқарыған археологтар тобының 2002-2005 жылдар аралығында жүргізген қазбаларынан кейін 21-ғасырда жасалған қайта құрудың нәтижесі. 1356 және 1366 жылдар аралығында салынған бақша мен бассейн 1581 және 1584 жылдар аралығында Хуан Баутиста де Сумаррага ауланы ақ және қара мәрмәрмен қаптағанда және ортасына алабастрден жасалған фонтан қойғанда жер астына көмілген. 2002-2005 жылдар аралығындағы қазба жұмыстары ауланың астындағы аумақтың жақсы сақталғанын көрсетті. Сарайдың қалған үш жағының ортасында мәрмәр бағаналармен тірелген үштік атқылы аркадан тұратын орталық кіреберіс орналасқан. Әрбір үштік арка декоративтік тіктөртбұрыш тәрізді жиекпен (альфиз) қоршалған, ол өз кезегінде үлкен тіктөртбұрыш жиектің ішіндегі жартылай дөңгелек жиекпен қоршалған. Бұл аркалардың артында кең тіктөртбұрышты бөлме орналасқан, ол өз кезегінде басқа бөлмелерге апарады.

Бақтардың

Ал-Андалустың барлық сарайларында жеміс ағаштары, бау-бақша өнімдері және түрлі-түрлі хош иісті гүлдермен толы бақшалар болған. Бұл бақшалар сарай тұрғындарына тамақпен ғана емес, эстетикалық ләззат сыйлаған. Су, суару каналдары, арналар, фонтандар, тоғандар мен көлдер түрінде үнемі болған. Севильяның Альказарына жапсарлас бақтар көп өзгерістерге ұшырады. 17 ғасырда, Филипп III патшалық құрған кезеңде, итальяндық суретші Вермондо Реста итальяндық манерлік стильді енгізді. Реста Грутеско галереясын (Грот галереясы) жасады, ол бұрынғы мұсылман қабырғасын сарай бақтарына қарап тұруға арналған лоджияға айналдырды.

Танымал мәдениетте

1962 жылы Альказар "Арабияның Лоренсі" фильміне түсірілім алаңы ретінде қолданылды. Альказар 2005 жылғы "Көк патшалығы" фильмінде Иерусалим патшасының сарайының түсірілім орны ретінде пайдаланылды. "Game of Thrones" сериалының бесінші маусымының бір бөлігі Севилья провинциясының әртүрлі жерлерінде, оның ішінде Альказарда түсірілді. "Ақ ханшайым" (2017).