Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон тіліндегі сөздіктердің (国語辞典) тарихы 1300 жылдан астам бұрын, қытай сутраларын түсінуге тырысқан жапон буддалық дін қызметкерлері қытай іріп-құрылысты сөздіктерін бейімдеген кезден басталады. Қазіргі жапон лексикографтары компьютерлік өңдеу және электрондық сөздіктерді зерттеп жатыр. Накао Кейсуке (中尾啓介) айтуынша:
Language version of dictionary
Japanese dictionaries (国語辞典) have a history that began over 1300 years ago when Japanese Buddhist priests, who wanted to understand Chinese sutras, adapted Chinese character dictionaries. Present day Japanese lexicographers are exploring computerized editing and electronic dictionaries. According to Nakao Keisuke (中尾啓介):
Жапонияда сөздіктерді шығару өте белсенді және дамыған, жапон халқы анықтамалық құралдармен жақсы қамтамасыз етілген, ал лексикография, практикалық тұрғыдан да, зерттеулерде де, көптеген құнды анықтамалық кітаптар мен ауқымды академиялық еңбектер жасады деп жиі айтылады (1998:35).
It has often been said that dictionary publishing in Japan is active and prosperous, that Japanese people are well provided for with reference tools, and that lexicography here, in practice as well as in research, has produced a number of valuable reference books together with voluminous academic studies. (1998:35)
Жапон тіліндегі бірнеше "сөздік" сөздерін енгізгеннен кейін, бұл мақалада ерте және заманауи жапон сөздіктері талқыланады, олардың арасындағы шекара 1603 жылы жарық көрген алғашқы екі тілді жапон-португал сөздігі – "Nippo Jisho" болып табылады. Мұндағы "ерте" термині Хэйан, Камакура және Муромачи кезеңдеріндегі (794–1573) лексикографияны, ал "заманауи" термині Эдо немесе Токугава дәуірінен (1603–1867) қазіргі уақытқа дейінгі жапон сөздіктерін білдіреді.
After introducing some Japanese "dictionary" words, this article will discuss early and modern Japanese dictionaries, demarcated at the 1603 CE lexicographical sea change from Nippo Jisho, the first bilingual Japanese–Portuguese dictionary. "Early" here will refer to lexicography during the Heian, Kamakura, and Muromachi periods (794–1573); and "modern" to Japanese dictionaries from the Edo or Tokugawa era (1603–1867) through the present.
Жапондық лексикографияның алғашқы кезеңдері
Жапон тіліндегі алғашқы сөздіктер қазір сақталмаған, тек аттарымен ғана белгілі. Мысалы, "Нихон Шоки" (Астон, 1896:354) бойынша, император Тенму 682 жылы 44 томдық (кан [[Wikt:巻]) "Ниина" ("Жаңа таңбалар") деген сөздікпен сыйланған. Жапонияда жасалған ең ерте сөздіктер жапон тілі үшін емес, қытай тілінде жазылған және жапон тілінде түсіндірілген қытай таңбаларының сөздіктері болды. Жапон лексикографиясы Хэйан дәуірінде, қытай мәдениеті мен буддизм Жапонияға кеңінен тарала бастаған кезде өркендеді. Камакура және Муромачи дәуірлерінде, ағаштан жасалған баспа технологиясының дамуына қарамастан, Бейли (1960:22) "қарпаю мен халыққа жақындауға бейімділік" деп сипаттаған лексикографияның төмендеуі байқалды. Алдағы жапон тіліндегі алғашқы жарияланған сөздіктерге шолу жоғарыда аталған лексикографиялық джейкибики, бунурайтай және онбики түрлері бойынша бөлінген.
The first Japanese dictionaries are no longer extant and only known by titles. For example, the Nihon Shoki (tr. Aston 1896:354) says Emperor Tenmu was presented a dictionary in 682 CE, the Niina (新字, "New Characters") with 44 fascicles (kan [[Wikt:巻). The earliest dictionaries made in Japan were not for the Japanese language but rather dictionaries of Chinese characters written in Chinese and annotated in Japanese. Japanese lexicography flowered during the Heian Period, when Chinese culture and Buddhism began to spread throughout Japan. During the Kamakura and Muromachi eras, despite advances in woodblock printing technology, there was a decline in lexicography that Bailey (1960:22) describes as "a tendency toward simplification and popularization". The following review of the first published Japanese dictionaries is divided into the above lexicographical jikeibiki, bunruitai, and onbiki types.
Графикалық ұйымдастырылған сөздіктер
Jikeibiki графикалық жинағы ең көне жапон сөздігімен басталды: 835 жылы Tenrei Banshō Meigi (篆隷万象名義), Хэйан монахы және ғалымы Кукай редакциялаған. Ол 534 радикалдың астында шамамен 1000 таңбаға кіреді және әрбір жазу мөр жазуының таңбасын, қытайлық фанки оқуын және анықтамасын (әдетте Yupian-нан көшірілген), бірақ жапон тіліндегі kun'yomi оқуларын бермейді. Кандзидің жапон тіліндегі оқуларын қамтитын алғашқы сөздік 900 жыл шамасында шыққан Shinsen Jikyō (新撰字鏡) болды, оны редактор Shōjū (昌住) Yupian және Qieyun тілдерінен құрастырды. Ол 21 300 таңбаға ие, қытай және қытай-жапон тілдерінде оқылады және көптеген ерте жапон мәтіндерін келтіреді. Ішкі ұйымдық жүйе jikeibiki және bunruitai әдістерін біріктіреді; 160 радикалдан тұратын оңайлатылған жүйе семантикалық түрде реттелген (мысалы, 5-7 – жаңбыр, ауа және жел). 1100 жыл шамасындағы буддалық Ruiju Myōgishō (類聚名義抄) сөздігі 32 000-нан астам таңбалар мен 120 радикалдың астындағы қосылыстарды тізімдейді. Құрылымы мен анықтамасы қытайлық Yupian және Qieyun-ға жақын. Бұл Хэйан анықтамалық еңбегінде қытай классикалық мәтіндерінен алынған цитаталарда әдетте Kanbun түсіндірмелерімен бірге кандзи үшін қытай-жапон және жапон оқулары берілген. 1245 жылғы Jikyōshū (字鏡集) қытай таңбаларын негізінен 542 Yupian радикалдарымен және екінші кезекте Iroha Jiruishō-дан бейімделген семантикалық тақырыптармен біріктіреді. Бұл Камакура сөздігін Sugawara no Tamenaga (菅原為長) редакциялаған. Ол 3, 7 және 20 парақшалық басылымдарда бар, олардың мәтіндік тарихы күрделі. Келесі jikeibiki жинақтаған сөздік 1489 жылы шыққан Wagokuhen (和玉篇) болды. Бұл "жапон Yupian" қытай Yupian-ына негізделген, шын мәнінде 1013 жылы Муромачи Жапониясында таралған Daguang yihui Yupian (大廣益會玉篇, "Кеңейтілген және үлкейтілген Yupian"). Wagokuhen ондаған басылымдарды басып шығарды, олар әртүрлі жүйелер арқылы (100-ден 542-ге дейін) радикалдарды жинақтап, ешқандай семантикалық бөліністерсіз. Жапондық jikeibiki сөздіктерінің логографиялық реттелген екі тарихи аспектісі – радикалдар санын азайту және оларды семантикалық реттеп отыру. Радикалдық жүйелер 542 (Yupian), 534, 160, 120 және 100-ден төмен болды. Шинсен Jikyō да, Jikyōshū да логографиялық категорияларды bunruitai типті аранжировкалармен жетілдірді. Қытай сөздіктерінде семантикалық реттелген радикалдардың кездейсоқ мысалдары бар (мысалы, Kangxi радикалдары 38 және 39 – әйел және бала), жапондық лексикография радикалдарды оңай есте қалу реттілігіне қайта құрылымдады.
Jikeibiki graphic collation began with the oldest extant Japanese dictionary: the c. 835 CE Tenrei Banshō Meigi (篆隷万象名義), edited by the Heian monk and scholar Kūkai. It enters approximately 1,000 characters under 534 radicals, and each entry gives the seal script character, Chinese fanqie reading, and definition (usually copied from the Yupian), but does not give native kun'yomi Japanese readings. The first dictionary containing Japanese readings of kanji was the c. 900 Shinsen Jikyō (新撰字鏡), which the editor Shōjū (昌住) compiled from the Yupian and Qieyun. It enters 21,300 characters, giving both Chinese and Sino Japanese readings, and cites many early Japanese texts. Internal organization innovatively combines jikeibiki and bunruitai methods; a simplified system of 160 radicals is ordered semantically (e. g., 5 7 are Rain, Air, and Wind). The c. 1100 Buddhist Ruiju Myōgishō (類聚名義抄) dictionary lists over 32,000 characters and compounds under 120 radicals. The structure and definitions closely follow the Chinese Yupian and Qieyun. This Heian reference work gives both Sino Japanese and Japanese readings for kanji, usually with Kanbun annotations in citations from Chinese classic texts. The c. 1245 Jikyōshū (字鏡集) collates Chinese characters primarily by the 542 Yupian radicals and secondarily by semantic headings adapted from the Iroha Jiruishō. This Kamakura dictionary, edited by Sugawara no Tamenaga (菅原為長), exists in 3, 7, and 20 fascicle editions that have convoluted textual histories. The next jikeibiki collated dictionary of kanji was the c. 1489 Wagokuhen (和玉篇). This "Japanese Yupian" was based on the Chinese Yupian, actually the 1013 Daguang yihui Yupian (大廣益會玉篇, "Expanded and Enlarged Yupian"), which was current in Muromachi Japan. The Wagokuhen went through dozens of editions, which collate entries through various systems of (from 100 to 542) radicals, without any overt semantic subdivisions. Two historical aspects of these logographically arranged Japanese jikeibiki dictionaries are reducing the number of radicals and semantically ordering them. The radical systems ranged from 542 (the Yupian), 534, 160, 120, down to 100. Both the Shinsen Jikyō and Jikyōshū refined logographic categorization with bunruitai type arrangements. While Chinese dictionaries have occasional examples of semantically ordered radicals (for instance, Kangxi radicals 38 and 39 are Woman and Child), Japanese lexicography restructured radicals into more easily memorable sequences.
Семантикалық ұйымдастырылған сөздіктер
Жапон бунрутай сөздіктерінің семантикалық жинағы 938 жылы Минамото но Шитаго (源順) құрастырған Вамё Руйюшо (倭名類聚鈔) сөздігімен басталды. Бұл Хэйан дәуірінің сөздігі ежелгі қытайлық Эрия сөздігінің 19 семантикалық санатын 24 жапондық тақырыпқа, қосалқы тақырыптармен бірге бейімдеді. Мысалы, «Аспан мен жер» санаты «Жұлдыздар мен шоқжұлдыздар», «Бұлттар мен жаңбыр», «Жел мен қар» сияқты тармақтарға бөлінеді. Сөздердің жазбалары түбіркөздерге сілтемелерді, қытай тіліндегі айтылуын, анықтамаларын және көне Манъёгана әрпі жүйесіндегі жапондық оқылуын қамтиды. Шамамен 1444 жылғы Қагакушу (下学集) – Муромачи дәуіріндегі анонимді жапон тілінің сөздігі немесе энциклопедиясы, онда 3000-ға жуық сөз 18 семантикалық санатқа жіктелген. Ол дін қызметкерлері мен ғалымдарға емес, сауатты халыққа арналған және көп рет қайта басылды.
Japanese bunruitai semantic collation of dictionaries began with the 938 CE Wamyō Ruijushō (倭名類聚鈔), compiled by Minamoto no Shitagō (源順). This Heian dictionary adapts the ancient Chinese Erya dictionary's 19 semantic categories into 24 Japanese headings with subheadings. For instance, Heaven and Earth is subdivided into Stars and Constellations, Clouds and Rain, Wind and Snow, etc. The character entries give source citations, Chinese pronunciations, definitions, and Japanese readings in the ancient Man'yōgana character system. The c. 1444 Kagakushū (下学集) was an anonymous Muromachi era Japanese language dictionary or encyclopedia that defined some 3000 words into 18 semantic categories. It was designed for the literate public rather than for priests and literati, and was reissued many times.
Фонетикалық ұйымдастырылған сөздіктер
Жапон онбики фонетикалық жинақтауы Хэйан кезеңінің соңында басталды. Шамамен 1144–1165 жылдар аралығында жазылған "Ироха Жируишо" (色葉字類抄) – іроха тәртібімен жазбаларды топтастырған алғашқы сөздік. Сөздер 47 бастапқы кана буыны бойынша енгізіледі, олардың әрқайсысы 21 семантикалық топқа бөлінеді. 1468 жылғы "Сетсуёшу" (節用集) – Муромачи кезеңінде танымал болған, іроха тәртібімен жинақталған және 12 (кейін 13) семантикалық санатқа бөлінген сөздік. Ол қазіргі жапон лексикасын, емес, қарыз сөздерді анықтады және көптеген басылымдардан өтті. 1484 жылғы "Онкочичиншо" (温故知新書) – гожюон тәртібімен сөздерді жинақтаған алғашқы жапон сөздігі, дәстүрлі іроха тәртібінен өзгеше. Бұл Муромачи анықтамалығында шамамен 13 000 сөз бар, олар алдымен айтылуы бойынша, содан кейін 12 тақырыптық классификация бойынша тізімделген. Осы үш онбики сөздігі де бунрутай әдісін негізінен бірінші буын бойынша, екіншілік ретінде семантикалық сала бойынша жинақтау үшін бейімдеді. Бұл қазіргі жапон сөздіктерімен салыстырғанда тиімділігі төмен, себебі оларда бірінші, екінші буын және т.б. бойынша бір реттік сұрыптау қолданылады.
Japanese onbiki phonetic collation began during the late Heian Period. The circa 1144–1165 CE Iroha Jiruishō (色葉字類抄) was the first dictionary to group entries in the iroha order. Words are entered by 47 first kana syllables, each subdivided into 21 semantic groups. The c. 1468 Setsuyōshū (節用集) was a popular Muromachi dictionary collated in iroha order and subdivided into 12 (later 13) semantic categories. It defined current Japanese vocabulary rather than borrowed Sino Japanese compounds, and went through many editions and reprints. The 1484 Onkochishinsho (温故知新書) was the first Japanese dictionary to collate words in gojūon rather than conventional iroha order. This Muromachi reference work enters about 13,000 words, first by pronunciation and then by 12 subject classifications. All three of these onbiki dictionaries adapted the bunruitai method to collate primarily by first syllable and secondarily by semantic field. This is comparatively less efficient than modern Japanese dictionaries with single sorting gojūon collation by first syllable, second syllable, etc.
Қазіргі жапон тілінің лексикографиясы
Жапон тілінің алғашқы лексикографиясының қытай-жапон сөздіктерінен дамуы тілдік параллельдерді көрсетеді, мысалы, ағылшын тілінің алғашқы лексикографиясы латын-ағылшын сөздіктерінен қалыптасқан. Дегенмен, қазіргі жапон лексикографиясы батыс тілдерінің сөздіктері мен транскрипциядан (романшалаудан) келген беспрецеденттік екінші шеттік толқынға бейімделді. Нанбан сауда кезеңінде (1543–1650 жж.), Жапония еуропалықтарға ашылған кезде, иезуит миссиясының баспасы екі маңызды сөздік жариялады. 1598 жылғы бір тілді «Ракуёшу» (落葉集, «Құрған жапырақтар жинағы») қытай-жапон және жапон тіліндегі таңбалардың оқылуын берді және «п» дыбысын көрсету үшін кішкентай көтеріңкі шеңберді (хандакутен 半濁点) енгізді (мысалы, «ха» は және «па» ぱ). 1603–1604 жылдарғы екі тілді жапон-португал «Ниппо Дзисё» (Nippo Jisho) немесе «Вокабвуларио да Лингоа де Иапам» (Vocabvlario da Lingoa de Iapam) сөздігі ерте жапон тілінің айтылуы бойынша әлі де авторитет ретінде қарастырылады. 1604 жыл Эдо кезеңінің бастамы болды, сонымен қатар, Накао (1998:37) атап көрсеткендей, бірінші бір тілді ағылшын сөздігі «Table Alphabeticall» да осы жылы жарық көрді. Сакоку кезеңінде (1641–1853), Жапония шетелдіктерге жабық болған кезде (Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясынан басқа), «Рангаку» («Голланд/Батыс білімі») екі тілді жапон-голландия сөздіктері арқылы жапон лексикографиясына әсер етті. Тағы бір маңызды жариялым – 1712 жылғы «Вакан Сансай Дзүэ» (和漢三才図会) энциклопедиясы, ол 1609 жылғы қытайлық «Сансай Тухуэй» (三才圖會) энциклопедиясына негізделген.
The development of early Japanese lexicography from Chinese–Japanese dictionaries has cross linguistic parallels, for instance, early English language lexicography developed from Latin–English dictionaries. Nonetheless, modern Japanese lexicography adapted to an unparalleled second foreign wave from Western language dictionaries and romanization. During the Nanban trade Period (1543–1650 CE) when Japan was opened to Europeans, the Jesuit Mission Press published two groundbreaking dictionaries. The 1598 monolingual Rakuyōshū (落葉集, "Collection of Fallen Leaves") gave Sino Japanese and native Japanese readings of characters, and introduced the small raised circle (handakuten 半濁点) to indicate the p sound (compare ha は and pa ぱ). The 1603–1604 bilingual Japanese Portuguese Nippo Jisho or Vocabvlario da Lingoa de Iapam dictionary is still cited as an authority for early Japanese pronunciation. The year 1604 was at the beginning of the Edo Period and also, as Nakao (1998:37) points out, the date of the first monolingual English dictionary, the Table Alphabeticall. During the Sakoku Period (1641–1853) when Japan was closed to foreigners, with the exception of the Dutch East India Company, Rangaku ("Dutch/Western learning") influenced Japanese lexicography through bilingual Japanese and Dutch dictionaries. Another notable publication was the 1712 Wakan Sansai Zue (和漢三才図会) encyclopedia, which was based on the 1609 Chinese Sancai Tuhui (三才圖會).
Жапон тілінің сөздіктері
Кокуго дзитэн/дзисё (国語辞典/辞書 "ұлттық тіл сөздігі") "жапонша-жапонша сөздік, монолингваль жапонша сөздік" дегенді білдіреді. Бұл "ұлттық тіл" термині – кокуго, қытайлар гуою деп алған, әдетте жапон мектептерінде оқытылатын жапон тілін білдіреді. Нихонго дзисё (日本語辞書 "жапон тілінің сөздігі") – жапон тілін басқа әлем тілдерімен салыстыратын неологизм. Көп томдық үлкен томдардан бастап, қысқаша қағаз түрінде шығарылған жүздеген кокуго сөздіктері бар. Жапон тіліндегі аудармашы Том Галлидің (1999:n. p.) айтуынша, "барлығының кемшіліктері болса да, ең жақсы кокуго сөздіктері кез келген тілдегі ең жақсы анықтамалық еңбектердің қатарында болуы мүмкін". Эдо Кокугаку ғалымы Таникава Котосуга (ja:谷川士清, 1709–1776) алғашқы толық көлемді жапон тілінің сөздігін құрастыруды бастады, Вакун но Сиори немесе Вакункан (和訓栞 "жапон тілінің айтылу нұсқаулығы"). Бұл 9 томдық классикалық жапон сөздіктері өлгеннен кейін аяқталып, 1887 жылы басылып шықты. Жапон тілінің алғашқы заманауи сөздігін грамматик және ағылшын тілінің аудармашысы Оцуки Фумихико (大槻文彦) құрастырған. Ол өзінің алғашқы "Гэнкай" сөздігіне (言海 "Сөздер теңізі", 1889–1891) Вебстер сөздігін үлгі ретінде қолданған. Оның 5 томдық "Дайгэнкай" (大言海 "Сөздердің үлкен / жан-жақты теңізі", Фузамбо, 1932–1937) сөздігі өзінің анықтамасы мен этимологиясы үшін әлі де келтірілуде. Мацуи Канжи (松井簡治) редакциялаған Дайнихон Кокуго Дзитэн (大日本国語辞典, Фузамбо, 1915–1919), 220,000 бас сөзді, егжей-тегжейлі түсіндірмелерді және толық бастапқы материалды қамтиды. Дайдзитэн (大辞典 "Ұлы/Толық сөздік", Heibonsha 1934–1936), редакторы – Шимонака Ясабуро (下中彌三郎), ең үлкен кокуго сөздігі болып табылады. Алғашқы 26 томдық басылымда 700,000-нан астам сөз тізімі жазылған, олар жапон тіліндегі сөздердің әртүрлілігін қамтиды. Нихон Кокуго Дайдзитэн (日本国語大辞典, Shogakukan, 1972–1976, 2-ші редакция. 2000–2002) – Дайнихон Кокуго Дзитэннің мұрагері. Сөздікті құрастыруға жетекшілік еткен Мацуи Сигэкадзу (松井栄一) – Мацуи Канжидің немересі. Бұл көп томдық тарихи сөздікте 500,000-ға жуық тақырыптық сөздер бар және қазіргі уақытта жапон тіліне арналған ең толық анықтамалық жұмыс болып табылады. Кокугоның бестселлерлері энциклопедиялық еңбектер емес, практикалық 1 томдық сөздіктер болып табылады. Қазіргі мақсаттар үшін олар 2000–3000 беттерде 100,000–200,000 бас сөздерді енгізетін үлкен көлемді сөздіктер мен 1300–1500 беттерде 60,000–100,000-ға дейінгі орташа көлемді сөздіктер арасында бөлінеді. Келесі талқылауда көптеген кіші редакцияларды қоспағанда, орталық кокуго сөздіктері таныстырылады. Жапон тіліндегі үлкен бір томдық сөздіктер жапон баспалары үшін өте тиімді және бәсекелестік нарық болып табылады. Кодзин (広辞苑 "Сөздердің кең бақшасы", Iwanami Shoten, 1955, 7-ші басылым. 2018), редакторы – Синмура Изуру (新村出), 200,000 тақырыптық сөзді қамтиды. Бұл жоғары бағаланған сөздіктің анықтамалары хронологиялық тәртіппен берілген, бұл диахроникалық семантиканы түсіну үшін пайдалы. Жапондық газеттердегі редакциялық мақалалар әдетте Кодзиннің анықтамаларын беделді деп атайды, бірақ келесі сөздіктер кейде лексикографиялық жағынан жоғары. Дайдзирин (大辞林 "Сөздердің үлкен орманы", 1988, Sanseido, 4-ші басылым. 2019), Мацумура Акира (松村明) редакциялаған, 233,000 тақырыптық сөз бар. Бұл жоғары бағаланған қарсыласы Кодзин егжей-тегжейлі анықтамалар береді және тарихи реті орнына сөз мағыналарын ең жиі кездесетіндермен бірінші рет реттеп отырады. Дайдзисэн ("Сөздердің ұлы қайнар көзі", Shogakukan, 1995, 2-ші басылым. 2012), сонымен қатар Мацумура Акира (жоғарыда) редакциялаған, 220,000 жазбасы бар және Дайдзириннің практикалық туысы. Екі кішігірім жақсарту – сызық суреттерінің орнына түсті суреттер және классикалық пайдалану цитаталарын заманауилармен ауыстыру. Нихонго Дайдзитэн (日本語大辞典 "Ұлы жапон сөздігі", Kodansha, 1989, 2-ші басылым. 1995), Умесао Тадао (梅棹忠夫) редакциялаған, 175,000 тақырыпты енгізеді. Ол көптеген түрлі-түсті суреттермен және кейде ағылшын тіліндегі аудармаларымен ерекшеленеді. Бұл үлкен сөздіктердің үлкен ауқымы жапон сөздерін толық қамтиды, бірақ оларды ауыр және қиын етеді. Орташа көлемді бір томдық сөздіктердің тасымалдану, пайдалану және баға жағынан салыстырмалы артықшылықтары бар. Сансейдо Кокуго Дзитэн (三省堂国語辞典 "Сансейдоның жапон сөздігі", Sanseido, 1960, 8-ші басылым. 2021), Кенбо Хидетоси (見坊豪紀) редакциялаған, қазіргі уақытта шамамен 84,000 тақырыптық сөз бар (бірінші басылымда шамамен 57,000 тақырыптық сөз бар). Ол қазіргі заманғы қолданысқа баса назар аударады және көптеген тілдік сөздерді...
Kokugo jiten/jisho (国語辞典/辞書 "national language dictionary") means "Japanese–Japanese dictionary, monolingual Japanese dictionary". This "national language" term kokugo, which Chinese borrowed as guoyu, usually refers to the Japanese language as taught in Japanese schools. Nihongo jisho (日本語辞書 "Japanese language dictionary") is a neologism that contrasts Japanese with other world languages. There are hundreds of kokugo dictionaries in print, ranging from huge multivolume tomes to paperback abridgments. According to Japanese translator Tom Gally (1999:n. p.), "While all have shortcomings, the best kokugo dictionaries are probably among the best reference works in existence in any language." The Edo Kokugaku scholar Tanikawa Kotosuga (:ja:谷川士清, 1709–1776) began compilation of the first full scale Japanese language dictionary, the Wakun no Shiori or Wakunkan (和訓栞 "Guidebook to Japanese Pronunciations"). This influential 9 volume dictionary of classical Japanese words was posthumously completed and finally published in 1887. The first truly modern Japanese language dictionary was edited by the grammarian and English translator Ōtsuki Fumihiko (大槻文彦), who used Webster's Dictionary as the model for his pioneering Genkai (言海 "Sea of Words", 1889–1891). His revised 5 volume Daigenkai (大言海 "Great/Comprehensive Sea of Words", Fuzambō, 1932–1937) dictionary continues to be cited for its definitions and etymologies. The Dainihon Kokugo Jiten (大日本國語辭典, Fuzambō, 1915–1919), edited by Matsui Kanji (松井簡治), contains 220,000 headwords, with detailed interpretations and almost complete source material. The Daijiten (大辭典 "Great/Comprehensive Dictionary", Heibonsha 1934–1936), edited by Shimonaka Yasaburō (下中彌三郎), is the largest kokugo dictionary ever published. The original 26 volume edition, which is still available in condensed versions, entered over 700,000 headwords, listed by pronunciation, and covered a wide variety of Japanese vocabulary. The Nihon Kokugo Daijiten (日本国語大辞典, Shogakukan, 1972–1976, 2nd ed. 2000–2002) is the successor to the Dainihon Kokugo Jiten. Matsui Shigekazu (松井栄一), who led the compilation of the dictionary, is the grandson of Matsui Kanji. This multivolume historical dictionary enters about 500,000 headwords, and is currently the most complete reference work for the Japanese language. The bestselling kokugo titles are practical 1 volume dictionaries rather than encyclopedic works like the Nihon Kokugo Daijiten. For present purposes, they are divided between large size dictionaries that enter 100,000–200,000 headwords on 2000–3000 pages and medium size ones with 60,000–100,000 on 1300–1500 pages. The following discussion will introduce the central kokugo dictionaries, excepting the numerous smallest editions. Larger single volume Japanese language dictionaries are a highly profitable and competitive market for Japanese publishing houses. The Kōjien (広辞苑 "Wide Garden of Words", Iwanami Shoten, 1955, 7th ed. 2018), edited by Shinmura Izuru (新村出), enters 200,000 headwords. This highly respected dictionary gives definitions in chronological order, which is useful for understanding diachronic semantics. Japanese newspaper editorials commonly cite Kōjien definitions as authoritative, but the following dictionaries are sometimes lexicographically superior. The Daijirin (大辞林 "Great Forest of Words", 1988, Sanseido, 4th ed. 2019), edited by Matsumura Akira (松村明), has 233,000 headwords. This highly evaluated rival of the Kōjien gives detailed definitions, and arranges word meanings with the most common ones first, instead of historical order. The Daijisen (大辞泉 "Great Fountainhead of Words", Shogakukan, 1995, 2nd ed. 2012), also edited by Matsumura Akira (above), has 220,000 entries, and is practically a twin of the Daijirin. Two minor improvements are color pictures instead of line art and replacing classical usage citations with contemporary ones. The Nihongo Daijiten (日本語大辞典 "Great Japanese Dictionary", Kōdansha, 1989, 2nd ed. 1995), edited by Umesao Tadao (梅棹忠夫), enters 175,000 headwords. It is distinguished by numerous color illustrations and occasional English translations. The hefty scale of these larger dictionaries provides comprehensive coverage of Japanese words, but also renders them cumbersome and unwieldy. Medium single volume dictionaries have comparative advantages in portability, usability, and price. The Sanseido Kokugo Jiten (三省堂国語辞典 "Sanseido's Japanese Dictionary", Sanseido, 1960, 8th ed. 2021), edited by Kenbō Hidetoshi (見坊豪紀), has currently around 84,000 headwords (the first edition had about 57,000 headwords). It emphasizes contemporary usage and includes many colloquialisms. The Iwanami Kokugo Jiten (岩波国語辞典 "Iwanami's Japanese Dictionary", Iwanami Shoten, 1963, 8th ed. 2019), edited by Nishio Minoru (西尾実), has 57,000 headwords. It is marketed as a reliable authority. The Shin Meikai Kokugo Jiten (新明解国語辞典 "New Lucid Japanese Dictionary", Sanseido, 1972, 8th ed. 2020), edited by Yamada Tadao (山田忠雄), has currently around 79,000 entries. This popular and distinctive dictionary achieved notoriety from Akasegawa Genpei (赤瀬川原平)'s 1996 bestseller that listed many amusingly idiosyncratic definitions. The Meiji Shoin Seisen Kokugo Jiten (明治書院精選国語辞典 "Meiji Shoin's Selected Japanese Dictionary", 1972, new revised ed. 1998), edited by Miyaji Yutaka (宮地裕) and Kai Mutsurō (甲斐睦郎), has 50,000 headwords. It includes many uncommon features such as synonyms, antonyms, stroke orders, and JIS encoding. The Gendai Kokugo Reikai Jiten (現代国語例解辞典 "Modern Illustrated Japanese Dictionary", Shogakukan, 1985, 5th ed. 2016), edited by Hayashi Ōki (林巨樹), gives 69,000 entries, and includes numerous tables explaining Japanese usage. The Gakken Kokugo Daijiten (学研国語大辞典 "Gakken's Great Japanese Dictionary", Gakushū Kenkyūsha, 1978, 2nd ed. 1988), edited by Kindaichi Haruhiko (金田一春彦) and Ikeda Yasaburō (池田弥三郎), enters about 120,000 headwords. This was the first Japanese dictionary fully edited with computers, and give illustrative citations from over 350 published sources. Some Japanese publishers sell both a larger dictionary with more archaisms and classical citations as well as a smaller condensation with more modern examples, for instance, Shogakukan's Daijisen and Gendai Kokugo Reikai Jiten.
Қытай таңбаларының сөздіктері
Кан Ва джитен (Kan Wa jiten) «кандзи қытайша [символ] және жапонша сөздік» дегенді білдіреді. Бұл ерекше бір тілді сөздік түрі жапондық кандзи мен көп символдан тұратын сөздерді (дзюкуго) қамтиды, бірақ ол екі тілді қытай-жапон сөздігі емес. Кан Ва сөздігінің бас сөз (оядзи 親字 «аналық символ») әдетте символдың әртүрлі графикалық формаларын, графикалық этимологиясын, оқылуын, мағынасын, қосылыстарды және идиомаларды көрсетеді. Индекстерде әдетте радикалдың соққысы және айтылуы (он және кун оқылыстары), сондай-ақ кейде төрт бұрышты әдіс сияқты басқа символдарды индекстеу жүйелері болады. Кан Ва сөздіктерінің тарихы Tenrei Banshō Meigi және Ruiju Myōgishō (жоғарыда) сияқты ерте жапондық сілтемелерден басталады. 1716 жылы Йомихонның Эдо авторы Цуга Тейшо (都賀庭鐘, 1718–1794) Кангси сөздігінің жапондық нұсқасы – Коки Дзитэн (康熙字典) жариялады, ол Кан Ва дзитэннің 214 Кангси радикалы жүйесін стандартизациялады. Кан Ва атауымен шыққан алғашқы сөздік – Кан Ва Дайдзитэн (漢和大字典 «Ұлы кандзи-жапон сөздігі», Сансэйдо, 1903), Шигаку дзассиінің негізін қалаушы Шигэно Ясуцугу (重野安繹, 1827–1910) редакциялаған. Сакаэда Такэй 栄田猛猪 редакциялаған Дайдзитэн (大字典 «Ұлы символ сөздігі», Коданса, 1917) көптеген қайта басылымдардан өтті. Күмәнді емес, ең жақсы Кан Ва сөздігі – Морохаси Тэцудзидің (諸橋轍次) 13 томдық Дай Кан Ва Дзитэн (大漢和辞典 «Ұлы/Толық кандзи-жапон сөздігі», Тайшукан, 1956–60), онда 50 000-нан астам символ және 530 000 қосылыс бар. Ол Морохаси, Камата Тадаси (鎌田正) және Йонэяма Торатаро (米山寅太郎) редакциялаған 4 томдық Ко Кан Ва Дзитэн (広漢和辞典 «Кең кандзи-жапон сөздігі», Тайшукан, 1982) жинағына біріктірілді, ол 20 000 символ мен 120 000 қосылысты қамтиды. Келесі маңызды Кан Ва сөздіктері олардың алғашқы басылымдарының хронологиялық ретімен ұсынылады. Ескерту: символдардың бас сөздерінің санында варианттар бар. Тодо Акиясу (藤堂明保) редакциялаған Кан Ва Дайдзитэн (漢和大字典 «Ұлы кандзи-жапон сөздігі», Гаккэн, 1978) 20 000 бас сөз және 120 000 қосылысты қамтиды. Озаки Юдзиро (尾崎雄二郎) редакциялаған Кадокава Дайдзигэн (角川大字源 «Кадокаваның символдардың үлкен көзі», 1992) 12 300 символ және 100 000 қосылыс береді. Камада Тадаси және Йонэяма Торатаро редакциялаған Дай Кангорин (大漢語林 «Қытайдың ұлы орманшасы», Тайшукан, 1992) 13 938 символ және 100 000 қосылысты қамтиды. Уэда Казутоси (上田万年) редакциялаған Син Дайдзитэн (新大字典 «Жаңа Дайдзитэн», Коданса, 1993) 21 094 символ және 110 000 қосылыстан тұрады және Дайдзитэннің заманауи қайта қаралуы болып табылады. Ширакава Шидзука (白川静) редакциялаған Дзитсу (字通 «Символдарды меңгеру», Heibonsha, 1996) 9500 символ және 22000 қосылысты қамтиды, олар годжюон ретімен жинақталған. Ол Ширакава редакциялаған екі басқа Heibonsha сөздіктерін біріктіреді, этимологиялық Дзитто (字統, 1994) және фонеологиялық Дзикун (字訓, 1995). «Taishukan's Modern KanjiJapanese Dictionary» (1996), редакторлары – Кимура Шудзи (木村秀次) және Куросава Хиромицу (黒沢弘光), 7500 символ және 25000 қосылыс сөзді қамтиды. Окимори Такуя (沖森卓也) редакциялаған Годжюон Бики Кан Ва Дзитэн (五十音引き漢和辞典 «Жыырма дыбыс индекстеген кандзи-жапон сөздігі», Sanseido, 2004) 6300 символ және 30000 қосылысты береді, олар түбірлік емес, айтылу бойынша (Дзитсу сияқты) жинақталған. Шинчо Нихонго Канзи Дзитэн (新潮日本語漢字辞典 «Шинчо жапон кандзи сөздігі», Шинчоша, 2007) 15 375 символ және 47 000 қосылыс береді. Кан Эй Дзитэн (漢英辞典 «Кандзи-ағылшын сөздігі») – жапон тілін ағылшын тілді оқушылар үшін жасалған символ сөздігі. Сөздіктің бұл түрінің алғашқы үлгісі, егер о баста үлгісі болмаса, Артур Роуз Иннстің 1900 жылы Иокогамадан шыққан 3000 қытай-жапон символы олардың баспа және жазбаша нысандарында басылымы. 1913 жылы қайта басылып шыққан, 1915 жылы қайта қаралған және кеңейтілген басылым пайда болды және бұл томды 1943 жылы АҚШ-тың үкімет баспаханасы қайта басып шығарды. Бұл жұмыс 1927 жылы шыққан Rose Innes' Beginners' Dictionary of Chinese Japanese Characters with Common Abbreviations, Variants and Numerous Compounds екінші басылымы үшін кеңейтілді және 5000 символдан тұрады. Соғыс уақытында шашылып жинақталған сөздік емес, Роуз Иннс бастаушы сөздігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайта басылған кезде қалыптасқан еңбек болды – жаңа басылымдар 1927, 1936 және 1942 жылдары пайда болды. Ол 1943, 1945 және 1950 жылдары қайта басылып шықты. 1953 жылы үшінші, ал 1959 жылы төртінші басылым жарық көрді. Қазіргі уақытта басылым Дувер баспасында басылып шығарылады. Алайда, Артур Роуз Иннес редакциялаған «Beginner's Dictionary of Chinese Japanese Characters» (Harvard University Press, 1942, Dover reprint, 1977) – Довер қайта басып шығарған жалғыз сөздік емес, ол 1959 жылғы басылымды да қайта басып шығарды. 1984 жылы Токиода (басыушы Meiseisha болды) «Beginner's Dictionary of Chinese Japanese Characters» сөздігінің «жаңа сегізінші басылымы» жарық көрді. Алайда, оның беттері...
Kan Wa jiten ([[:ja:漢和辞典 "Kan[ji] Chinese [character] Wa Japanese dictionary") means "Japanese dictionary of kanji (Chinese characters)". This unique type of monolingual dictionary enters Japanese borrowings of kanji and multi character compounds (jukugo [[Wikt:熟語), but is not a bilingual Chinese–Japanese dictionary. A Kan–Wa dictionary headword (oyaji 親字 "parent character") entry typically gives variant graphic forms, graphic etymology, readings, meanings, compounds, and idioms. Indexes usually include both radical stroke and pronunciation (on and kun readings), and sometimes other character indexing systems like the four corner method. The history of Kan–Wa dictionaries began with early Japanese references such as the Tenrei Banshō Meigi and Ruiju Myōgishō (above). In 1716, the Edo author of Yomihon, Tsuga Teishō (都賀庭鐘, 1718–1794) published the Kōki Jiten (康熙字典), a Japanese version of the Kangxi Dictionary, which standardized the Kan Wa jiten system of 214 Kangxi radicals. The first dictionary titled with Kan Wa was the Kan Wa Daijiten (漢和大字典 "Great Kanji Japanese Character Dictionary", Sanseido, 1903), edited by Shigeno Yasutsugu (重野安繹, 1827–1910), founder of the Shigaku zasshi. The Daijiten (大字典 "Great Character Dictionary", Kodansha, 1917), edited by Sakaeda Takei 栄田猛猪, went through numerous reprints. The best available Kan–Wa dictionary is unquestionably Morohashi Tetsuji (諸橋轍次)'s 13 volume Dai Kan Wa Jiten (大漢和辞典 "Great/Comprehensive Kanji–Japanese Dictionary", Taishukan, 1956–60), which contains over 50,000 characters and 530,000 compounds. It was condensed into the 4 volume Kō Kan Wa Jiten (広漢和辞典 "Broad Kanji–Japanese Dictionary", Taishukan, 1982), edited by Morohashi, Kamata Tadashi (鎌田正), and Yoneyama Toratarō (米山寅太郎), which enters 20,000 characters and 120,000 compounds. The following major Kan–Wa dictionaries are presented in the chronological order of their first editions. Note that the numbers of character headwords include variants. The Kan Wa Daijiten (漢和大字典 "Great Kanji Japanese Character Dictionary", Gakken, 1978), edited by Todo Akiyasu (藤堂明保), enters 20,000 headwords and 120,000 compounds. The Kadokawa Daijigen (角川大字源 "Kadokawa's Great Source of Characters", 1992), edited by Ozaki Yūjirō (尾崎雄二郎), gives 12,300 characters and 100,000 compounds. The Dai Kangorin (大漢語林 "Great Forest of Chinese", Taishukan, 1992), edited by Kamada Tadashi and Yoneyama Toratarō, includes 13,938 characters and 100,000 compounds. The Shin Daijiten (新大字典 "New Daijiten, Kōdansha, 1993), edited by Ueda Kazutoshi (上田万年), enters 21,094 characters and 110,000 compounds, and is a modern revision of the Daijiten. The Jitsū (字通 "Mastery of Characters", Heibonsha, 1996), edited by Shirakawa Shizuka (白川静), includes 9,500 characters and 22,000 compounds, collated by pronunciation in gojūon order. It combines two other Heibonsha dictionaries edited by Shirakawa, the etymological Jitō (字統, 1994) and the phonological Jikun (字訓, 1995). The Taishukan Gendai Kan Wa Jiten (大修館現代漢和辞典 "Taishukan's Modern Kanji–Japanese Dictionary", 1996), edited by Kimura Shūji (木村秀次) and Kurosawa Hiromitsu (黒沢弘光), enters 7500 characters and 25,000 compounds. The Gojūon Biki Kan Wa Jiten (五十音引き漢和辞典 "Kanji–Japanese Dictionary Indexed by the Fifty Sounds", Sanseido, 2004), edited by Okimori Takuya (沖森卓也), gives 6,300 characters and 30,000 compounds, collated by pronunciation (like the Jitsū) rather than radical. The Shincho Nihongo Kanji Jiten (新潮日本語漢字辞典 "Shincho Japanese Kanji Dictionary", Shinchosha, 2007), gives 15,375 characters and 47,000 compounds. Kan Ei jiten (漢英辞典 "Kanji–English dictionary") refers to a character dictionary designed for English speaking students of Japanese. An early example of, if not the prototype for, this type of dictionary is Arthur Rose Innes' 1900 publication 3000 Chinese Japanese Characters in Their Printed and Written Forms, issued in Yokohama. Reprinted in 1913, a revised and enlarged edition appeared in 1915 and that volume was reprinted by United States Government Printing Office in 1943. This work evidently expanded for the second edition of Rose Innes' Beginners' Dictionary of Chinese Japanese Characters with Common Abbreviations, Variants and Numerous Compounds appeared in 1927 and contained 5,000 characters. Far from being a hastily compiled wartime production, Rose Innes' Beginners' Dictionary was an established work when reprinted during World War II―new editions having appeared in 1927, 1936, and 1942. Reprints of various editions were made in 1943, 1945, and 1950. A third edition appeared in 1953 and a fourth in 1959. Currently, an edition is kept in print by Dover Publications. However, the Beginner's Dictionary of Chinese Japanese Characters (Harvard University Press, 1942, Dover reprint, 1977), edited by Arthur Rose Innes is not the only one reprinted by Dover for it also reprinted the 1959 edition. A "new eighth edition" of the Beginner's Dictionary of Chinese Japanese Characters appeared in Tokyo (the publisher was Meiseisha) in 1984. However, it has the same pagination of the 1959 edition, so, it may merely be a reprint. Another early English character dictionary is 六千字典 = 6000 Chinese Characters with Japanese Pronunciation and Japanese and English Renderings by J. Ira Jones and H. V. S. Peeke published in 1915 in Tokyo. The fourth edition of this work appeared in 1936. There are currently four major Kan–Ei dictionaries. The Modern Reader's Japanese English Character Dictionary (最新漢英辞典, Tuttle, 1962, 2nd ed. 1974), edited by Andrew Nelson and commonly called "Nelson's dictionary", enters a total of 5,446 characters (including variants) and 70,000 compounds. It is collated through an idiosyncratic "Radical Priority System" reorganization of the 214 Kangxi radicals. The Japanese Character Dictionary With Compound Lookup via Any Kanji (漢英熟語リバース字典, Nichigai, 1989), edited by Mark Spahn and Wolfgang Hadamitzky, lists 7,054 characters and nearly 47,000 compounds, collated under a simplified system of 79 radicals. This "reverse dictionary" cross references compounds by their component characters; for instance, the ten 典 headword lists compounds including jiten (辞典"dictionary") under the second position, hyakka jiten (百科事典 "encyclopedia") under the fourth, etc. The New Japanese English Character Dictionary (新漢英字典, Kenkyūsha, 1990, NTC reprint, 1993), edited by Jack Halpern, enters approximately 3,500 characters, emphasizing etymologies and historical semantics. Primary collation follows a "System of Kanji Indexing by Patterns" (SKIP), but pronunciation and radical indexes are provided. It was revised as The Kodansha Kanji Dictionary, (Kodansha, 2013), and its abridged Kodansha Kanji Learner's Dictionary. The New Nelson Japanese English Character Dictionary (新版ネルソン漢英辞典, Tuttle, 1997), edited by John H. Haig, is a complete revision of Nelson's, and includes 7107 characters and 70,000 compounds. It employs a modified Kangxi system of 217 radicals, and has a 230 page "Universal Radical Index" that fully cross references under each component radical. For example, tō or agari ([[Wikt:騰 "gallop, prance; soar; rise up") is entered under radical 187 馬 "horse", but is also indexed under radicals 1 一 "one", 12 丷 or 八 "eight", 37 大 "big", and 130 月 "meat; moon". It is noteworthy that all four of these Ei–Wa dictionaries attempted to improve upon the traditional radical system, which can be problematical for users, but none of their improvements has been widely accepted.
Жапон және ағылшын тілдеріндегі сөздіктер
Жпон тіліндегі екі тілді сөздіктер, әлемнің көптеген негізгі тілдері үшін қол жетімді болғандықтан, олардың саны осы жерде талқылауға тым көп, сондықтан назар аударуға лайық екі мысал: Ei Wa jiten (英和辞典) – «ағылшын-жапон сөздіктері» және Wa Ei jiten (和英辞典) – «жапон-ағылшын сөздіктері». Біріншіден, ағылшын-жапон сөздіктерінің тарихы Эдо дәуірінің соңында басталды. Жапонияға ешқашан бармаған ағылшын миссионері Уолтер Х. Медхерст ең алғашқы екі тілді сөздік құрастырды: «Ағылшын және жапон, жапон және ағылшын сөздері» (Батавия, 1830). Голланд тілінен аударма жасаған Хори Тацуносуке (堀達之助), Перри коммодорға аудармашылық жасаған, алғашқы нағыз ағылшын-жапон сөздігін жасады: A Pocket Dictionary of the English and Japanese Language (英和対訳袖珍辞書, Yosho Shirabedokoro, 1862). Ол ағылшын-голланд және голланд-жапон екі тілді сөздіктеріне негізделген, және шамамен 35 000 бас сөзден тұрды. Ағылшын-жапон сөздіктерін шығару Тайшо дәуірінде гүлденді. Канда Найбу (神田乃武) Century сөздігін өзінің Мохан [үлгі] ағылшын-жапон сөздігінің (模範英和大辞典, Sanseido, 1911) негізі ретінде пайдаланды. Сайто Хидесабуро (斎藤秀三郎) редакциялаған Сайтоның сөздігі (熟語本位英和中辞典, Ōbunsha, 1915) сөздердің құрамын ескеретін сөздік болды. Лондон университетінің түлегі Иноуэ Дзүкити (井上十吉) Иноуэдің ағылшын-жапон сөздігін (井上和英大辞典, Shiseidō, 1921) редакциялады. Окакура Ёсисабуро (岡倉由三郎) редакциялаған Кенкюшаның екі тілді қағидаларға негізделген жаңа ағылшын-жапон сөздігі (研究社新英和大辞典, 1927) жарық көрді. Қазіргі уақытта қолданыстағы ағылшын-жапон сөздіктерінің саны төрт. Накадзима Фумио (中島文雄) редакциялаған Иванамидің толық ағылшын-жапон сөздігі (岩波英和大辞典, 1970) 110 000 бас сөзден тұрады. 1973 жылы жарық көрген және 1994 жылы Кониси Томосити (小西友七) редакциялаған Shogakukan Random House English-Japanese Dictionary (小学館ランダムハウス英和大辞典) 345 000 бас сөз және 175 000 қолдану мысалынан тұрады. Кониси Томосити (小西友七) және Минамидэ Косэй (南出康世) редакциялаған Тайшуканның «Жаңа ағылшын-жапон сөздігі» (ジーニアス英和大辞典, 2001) 255 000 бас сөзден тұрады (қараңыз Минамидэ 2002). Такебаяси Сигеру (竹林滋) редакциялаған Кенкюшаның жаңа ағылшын-жапон сөздігінің (研究社新英和大辞典, 6-шы басылым, 2002) 260 000 бас сөзі бар. Екіншіден, жапон-ағылшын сөздіктерінің тарихы Эдо дәуірінің соңында басталды. Американдық миссионер Джеймс Кертис Хепберн 702 беттен тұратын, 20 722 жапон-ағылшын және 10 030 ағылшын-жапон сөздерін қамтитын «Жапон және ағылшын сөздігі» (和英語林集成, Шанхай, American Presbyterian Press, 1867) құрастырды. Жапониядағы миссионерлер үшін жасалған бұл алғашқы жапон-ағылшын сөздігі жапондықтардың арасында осыншалықты танымал болғандықтан, 1910 жылға дейін оның тоғыз басылымы жарық көрді. Ағылшын-жапон сөздіктерінің тарихы HMS Phaeton кемесінің келуімен басталды, бұл болашақта Нагасаки порты оқиғасына байланысты сакоку саясатын жеңілдетуге бағытталған. Рангаку аудармашысы Мотоки Сёзаэмон (本木庄左衛門) 1814 жылы Жапониядағы голланд ғалымдарының көмегімен «Ангерия Горинтайсэй» (諳厄利亞語林大成) деп аталатын, шамамен 6000 сөзден тұратын алғашқы жапон-ағылшын сөздігін құрастырды. Фрэнк Бринкли, Нандзё Буню (南条文雄) және Ивасаки Юкитика (岩崎行親) редакциялаған, көп суреттері бар «Толық жапон-ағылшын сөздігі» (和英大辞典, Sanseido, 1896) Хепберннің сөздігін 1687 бетке дейін өзгертіп, кеңейтті. Ол негізінен ағылшын тілін үйренуші жапондықтарға арналған. Иноуэ Дзүкити (井上十吉) Иноуэдің жапон-ағылшын сөздігін (井上英和大辞典, Sanseido, 1909) редакциялады, ол ағылшын тілін үйренуші жапондықтарға арналған алғашқы сөздік болды. Такенобу Ёситаро (武信由太郎) Такенобудың жапон-ағылшын сөздігін (武信和英大辞典, Kenkyusha, 1918) редакциялады, ол замандас сөздіктерге қарағанда көбірек мәліметтер мен жақсы қолдану мысалдарына ие болды. Кейіннен ол Кенкюшаның «Жаңа жапон-ағылшын сөздігі» (2-ші басылым, 1931) болып қайта қарастырылды, бұл «Такехара Цунэта (竹原常太)» редакциялаған «Стандартты жапон-ағылшын сөздігі» (スタンダード和英大辞典, Taishukwan, 1924) және Сайто Хидесабуро редакциялаған «Сайтоның жапон-ағылшын сөздігі» (和英大辞典, Nichi Eisha, 1928) сияқты сөздіктермен бәсекелесу үшін жасалған. Ол 57 000 бас сөзден және 300 000 мысалдан тұрады, ал екіншісі 50 000 бас сөзден және 120 000 мысалдан тұрады. Кенкюшаның негізгі сөздігі қазір бесінші басылымында, оған көп сын-қатер жоқ. Grand Concise Japanese-English Dictionary (グランドコンサイス和英辞典, Sanseido, 2002) 210 000 бас сөзден және 110 000 қолдану мысалынан тұрады. Ватанабэ Тосиро (渡邊敏郎), Эдмунд Р. Скшипчак және Пол Сноуден редакциялаған Кенкюшаның жаңа жапон-ағылшын сөздігі (新和英大辞典, 5-ші басылым, 2003) 480 000 бас сөзден тұрады.
Since Japanese bilingual dictionaries, which are available for most major world languages, are too numerous to be discussed here, the two cases in point are Ei Wa jiten (英和辞典) "English–Japanese dictionaries" and Wa Ei jiten (和英辞典) "Japanese–English dictionaries". First, the history of English–Japanese dictionaries began at the end of the Edo period. The English missionary Walter H. Medhurst, who never traveled to Japan, compiled the first bilingual wordbook An English and Japanese, and Japanese and English Vocabulary (Batavia, 1830). The Dutch translator Hori Tatsunosuke (堀達之助), who interpreted for Commodore Perry, compiled the first true English–Japanese dictionary: A Pocket Dictionary of the English and Japanese Language (英和対訳袖珍辞書, Yosho Shirabedokoro, 1862). It was based upon English Dutch and Dutch Japanese bilingual dictionaries, and contained about 35,000 headwords. English–Japanese dictionary publishing flourished during the Taishō period. Kanda Naibu (神田乃武) used the Century Dictionary as the basis for his Mohan [Model] English–Japanese Dictionary (模範英和大辞典, Sanseido, 1911). Saito's Idiomological [sic] English–Japanese Dictionary (熟語本位英和中辞典, Ōbunsha, 1915) was edited by Saitō Hidesaburō (斎藤秀三郎). Jūkichi Inouye (井上十吉), a graduate of London University, edited Inouye's English–Japanese Dictionary (井上和英大辞典, Shiseidō, 1921). Kenkyusha's New English–Japanese Dictionary on Bilingual Principles (研究社新英和大辞典, 1927) was edited by Okakura Yoshisaburō (岡倉由三郎). In the present day, four major English–Japanese dictionaries are available. Iwanami's Comprehensive English–Japanese Dictionary (岩波英和大辞典, 1970), edited by Nakajima Fumio (中島文雄), has 110,000 headwords. Shogakukan Random House English–Japanese Dictionary (小学館ランダムハウス英和大辞典), 1973 edited by Katsuaki Horiuchi, 2nd ed. 1994 edited by Konishi Tomoshichi (小西友七), has 345,000 headwords and 175,000 usage examples. Taishukan's Unabridged Genius English–Japanese Dictionary (ジーニアス英和大辞典, 2001), edited by Konishi Tomoshichi (小西友七) and Minamide Kosei (南出康世), has 255,000 headwords (see Minamide 2002). Kenkyusha's New English–Japanese Dictionary (研究社新英和大辞典, 6th ed. 2002), edited by Takebayashi Shigeru (竹林滋), has 260,000 headwords. Second, the history of Japanese–English dictionaries began towards the end of the Edo period. The American missionary James Curtis Hepburn edited A Japanese and English Dictionary with an English and Japanese Index (和英語林集成, Shanghai, American Presbyterian Press, 1867), with 20,722 Japanese English and 10,030 English Japanese words, on 702 pages. Although designed to be used by missionaries in Japan, this first Japanese–English dictionary was so popular among the Japanese that nine editions were published by 1910. The history of English–Japanese dictionaries began with the arrival of HMS Phaeton, in order to better facilitate sakoku policy in the future due to the Nagasaki Harbour Incident. The Rangaku interpreter, Motoki Shōzaemon (本木庄左衛門), compiled the first Japanese English dictionary, purported to contain 6000 words in 1814 with the help of Dutch scholars in Japan titled "Angeria Gorintaisei" (諳厄利亞語林大成). An Unabridged Japanese–English Dictionary, with copious illustrations (和英大辞典, Sanseido, 1896), edited by Frank Brinkley, Nanjō Bunyū (南条文雄) and Iwasaki Yukichika (岩崎行親), adapted and expanded Hepburn's dictionary into 1687 pages. It was primarily intended for English speaking learners of Japanese. Jūkichi Inouye (井上十吉) also edited Inouye's Japanese–English Dictionary (井上英和大辞典, Sanseido, 1909), which was the first dictionary intended for Japanese learners of English. Takenobu Yoshitarō (武信由太郎) edited the authoritative Takenobu's Japanese–English Dictionary (武信和英大辞典, Kenkyusha, 1918), which had more coverage and better usage examples than any contemporary dictionaries. It was subsequently revised as Kenkyūsha's New Japanese–English Dictionary (2nd ed. 1931) in order to compete with A Standard Japanese–English Dictionary (スタンダード和英大辭典, Taishukwan, 1924), edited by Takehara Tsuneta (竹原常太), with 57,000 headwords and 300,000 examples; and Saitō's Japanese–English Dictionary (和英大辭典, Nichi Eisha, 1928), also edited by Saito Hidesaburo, with 50,000 headwords and 120,000 examples. Kenkyusha's mainstay dictionary is now in its fifth edition, with little contest. Grand Concise Japanese–English Dictionary (グランドコンサイス和英辞典, Sanseido, 2002), has 210,000 headwords and 110,000 usage examples. Kenkyūsha's New Japanese English Dictionary (新和英大辞典, 5th ed. 2003), edited by Watanabe Toshirō (渡邊敏郎), Edmund R. Skrzypczak, and Paul Snowden, has 480,000 headwords.