Кіріспе

Фицпатрик соғысы – американдық ғылыми-фантастика жазушысы Теодор Джадсонның 2004 жылы жарық көрген, апокалипсистен кейінгі әңгімелер жинағы. Оны алғаш рет Daw Books баспасы 2004 жылы жариялаған.

Сюжетке кіріспе

Роман жиырма бесінші ғасырдағы солдат, Юкон Конфедерациясының бригадир генерал сэр Роберт Мейфэр Брюстің автобиографиясы түрінде, жиырма алтыншы ғасырдың қатал мінезді, көзқарасы шектеулі академигі, профессор Роланд Модести Ван Бюрен редакциялаған. Брюстің баяны, Ұлы Александрдың өміріне өте ұқсас, ойдан шығарылған Юкон Конфедерациясының консулы Лорд Исаак Пророк Фитцпатриктің мансабын жазады (және сынға алады). Осы ерекше стиль оқырманға Фитцпатриктің "ресми тарихын" және Брюстің жұмысының қайта қарастырылған нұсқасын бірдей білуге мүмкіндік береді.

Тарих

Джадсон әлемінің тарихы Юкон соғыс колледжінің курсанттарына берілетін ауызша тарих емтиханы түрінде, сондай-ақ мәтіндегі әртүрлі түсіндірмелер мен сілтемелер арқылы ашылады. ХХІ ғасырдың ортасында АҚШ және Солтүстік Америка мен Еуропаның басқа аймақтарында көптеген қарсыласатын топтар мен бандалардың пайда болуына байланысты тәртіп бұзыла бастады. Осындай топтардың бірі – «Жаңа егісшілер» – нарық жағдайлары фермерлікке инвестиция салуды тиімсіз еткендіктен, ауылшаруашылық өнімдерінің негізгі көзіне айналды. Қалалық элита оларды «кейкі» деп қысым көрсетті, ал алыс орналасқан Канада аумағының есімімен «Юкон» деп атады, бұл атауды кейін өздері қабылдады. Дегенмен, Юкон биология және генетика ғылымдарында жоғары деңгейдегі біліктілікке қол жеткізді. Сонымен қатар, олардың құпия технологиялық элитасы – Таймермендер – жауларының электрондық технологиясын қолданудан айыру үшін портативті электромагниттік импульс тудыру технологиясын әзірлеуді бастады. 2070 және 2080 жылдары Бартолемей Из атты заңгердің басқаруымен «Сары жейдешектілер» деген банда АҚШ-ты басып алып, мақсаты нақты белгісіз, бірақ дүние жүзінде жүздеген миллион адамның өміне қатер келтірген биологиялық соғыс науқанын бастады. 2081 жылы «Сары жейдешектілер» мен Юкон арасында соғыс басталды. Таймермендер өздерінің электронды тежегіш «Дауыл машиналарын» іске қосты және одан кейін болған хаоста («Дауыл заманы» деп аталды) Солтүстік Американың көп бөлігін бақылауға алды. Келесі бірнеше онжылдықтарда әлемдік өркениет көбінесе құлдырап, обаға, ашаршылыққа және тағы да жүздеген миллион адамның өміне қиындық тудырған көптеген жергілікті соғыстарға әкелді. Өнеркәсіптік дамыған елдердің халқы бұрынғы деңгейінен айтарлықтай азайды. Мұсылман басқыншылары Еуропаның континенттік бөлігін, Солтүстік Африка мен Орталық Азияны басып алды, ал Қытай бір уақытта Шығыс Азияның көп бөлігін басып алды. Юкон Исландия, Гренландия, Австралия және Британ аралдарына қоныс аударды (мұсылман күштерінен қайтарып алынғаннан кейін). Келесі бірнеше ғасырдың барысы белгісіз болып қалды, бірақ шетелдік державалар мен мемлекеттермен болған көптеген соғыстар Юконды жоғары милитаризацияланған қоғамға айналдырды.

Фицпатрик соғысының басындағы Джадсонның әлемі

Кітап 2415 жылы басталатын кезде Юкон Конфедерациясы Солтүстік Американы, Австралияны, Ұлыбританияны, Исландияны және Гренландияны бақылайды. Түрік империясы мұсылман әлемін, оның ішінде Еуропаны, Орталық Азияны, Ауғанстанды және Пәкістанды билейді; ол Ташкентте орналасқандықтан, бұл жерде «түрік» сөзі жалпылама мағынада қолданылуы мүмкін. Тоталитарлық (және көрінетін коммунистік) Қытай дерлік барлық Шығыс Азияны, соның ішінде Сібірді, Кореяны және Жапонияны басқарады. Үндістан, Эфиопия, Филиппин және қысқарған Ресей («Панславия» немесе «славян қалдығы» деп аталады) тәуелсіз және Юконмен одақтас болып қалады, ал Африка Юкон, түрік және қытай тарапынан қолдау көрсетілетін көптеген қақтығыс мемлекеттерге бөлінген. Соңында, Латын Америкасы банан республикаларының жиынтығымен үстемдік етеді; басқалардың ішінде Джадсон қарақшылармен қиналған Мексиканы, Бразилияны (Еуропаны мұсылмандар басып алғаннан бері Папаның орны), Ұлы Колумбияны және Аргентина империясын тізімдейді. Джадсонның кітабындағы Юкон Конфедерациясы – неофеодалдық, рулық қоғам. Оның әлеуметтік нормалары Виктория дәуіріндегі Англияны еске түсіреді (ұлттық туы – Ұлыбритания туы), сонымен қатар Жаңа Англияның пуритан қоныстанушыларының күшті ықпалы байқалады. Юкон Конфедерациясының экономикасы негізінен феодалдық шаруашылыққа негіделген, бірақ әскери өндіріске бағытталған жеңіл өнеркәсіп те бар. Технология буға негізделген, бірақ өнеркәсіптік дәуірдің технологиясынан (шамамен 1950 жылдардағы технология деңгейімен салыстырылады) әлдеқайда жоғары, химия және биологиялық инженериядағы қазіргі ғылымнан басымдықтар бар. Конфедерацияны провинциялық лордтар басқарады, олар теориялық тұрғыдан астанасы Камберлендтегі Сенатқа сайлануға тиіс, бірақ практикалық тұрғыда олардың лауазымы жиі балаларына өтеді. Ең жоғары лауазымды Консул атқарады. Басым және ресми дін – Біріккен Юкон шіркеуі, протестанттық тармақ; католик, еврей және әртүрлі евангелист тармақтары төмен қаралатын азшылықтар ретінде сақталады. Мұрагерлікке қатысты бірқатар заңдардың арқасында Юкон халқы бірнеше ғасыр бойы шамамен 30 миллион адамды құрап тұрақты болып келеді. Бұған қоса, Юкон халқының толығымен ақ нәсілді екендігі және Юкондықтардың Конфедерацияда тұрған басқа этникалық топтардың барлығын жойған немесе жер аударғандығы айтылады. Мұның дәлелдерін доктор Мюррейдің Брюспен әңгімелесуінен (төменде қараңыз), Джадсонның кейіпкерлерінің нәсілшілдігінен және испан немесе үндістердің аттары бар көптеген американ қалаларына Юкондықтардың жаңа англосаксон немесе латын аттарын қойғандығынан табуға болады. Мысалы, Сан-Франциско «Гранд-Харбор» деп қайта аталды, ал Канзас-Сити «Централия» болып қайта құрылды. Ақ емес кейіпкерлер тек қоғамның шетінде, саудагер теңізшілер немесе Оңтүстік-Батыстағы қарақшылар ретінде, «латын әскерлері» деп аталады. Юкондықтардың көпшілігі шетелдіктерді, тіпті Юконның славяндық, африкалық және үндістандық одақтастарын да жабайылардан артық көрмейді.

Өлең

Юкон соғыс колледжінің студенті, 2412 жылғы Мексика соғысының қаһарман жауынгері сэр Роберт Мейфэр Брюс, Исаак Пророк Фицпатрик (Кіші Фицпатрик) тарапынан өзінің ішкі кеңесіне қабылданады. Фицпатрик, консул Коронет Фицпатриктің ұлы, өзінің маңына ерекше дағдылары немесе байланыстары бар адамдардан топ жинаған, олар оның әкесінің орнына келгенде оған көмектеседі. Бұл адамдар өздерін базилейлер, яғни "адамдардың патшалары" деп атайды. Оқу кезінде Брюс доктор Джонатан Нехемия Мюрреймен, тарих профессорымен, және Шарлотта Рафт есімді ирланд саяхатшысымен танысады. Мюррейдің жоғары дәрежелі Таймермен басшысы екені белгілі болады. Брюс бітіргеннен кейін Үндістанға жіберіледі, онда ол Фитцпатрик кішінің басшылығымен заңсыз әуежайлар салумен айналысатын инженерлер тобымен жұмыс істейді. Аға Фицпатрик құпия жағдайда қаза тапқаннан және ұлы жаңа консул болып тағайындалғаннан кейін, Исаак Фицпатрик Брюстің еңбегі мен басқа базилейлердің қабілеттерін пайдаланып әлемді жаулап алу және жаһандық қоғам құруды жоспарлап отырғаны анық болады. Брюс Солтүстік Америкаға Фитцпатриктің анасының мектеп бітіруші мектебінен қалыңдық іздеуге шақырылады. Оның таңғалуына орай, ол Шарлоттамен жұптасады, оны доктор Мюррей өз мақсаты үшін пайдаланған. Олардың тағдырлы кездесуіне қарамастан, өмір бойына бір-бірін жақсы көреді. Шарлоттамен бірге Үндістанға оралған Брюс соғысқа дайындалуға кіріседі. Осы уақытта Фицпатрик Батыс жарты шар мен Африканың көп бөлігін бағындырып, оларды "Төрт тармақты келісімге" қол қоюға мәжбүр етеді. Соңында Фицпатрик түріктер мен қытайлықтардан бағынуды талап етеді, бұрын-соңды болмаған ауқымдағы соғыс жарияланады. Үндістандағы Юкон әскеріне жасалған шабуылда қытай сарбаздарының миллиондаған адамдары қаза табады, ал Брюсті қорқытып, Қытайдың ауылшаруашылық аймақтарына гендік инженериялық шегірткелердің үйірлері тасталғаннан кейін ашаршылыққа ұшырап, тағы да жүздеген миллион адам қаза табады. Бірнеше айдан кейін Юкон әлемнің көп бөлігін бақылайды. Жеңілген жаулар мен Юконның үнді және славян одақтастары Төрт тармақты келісімге қол қоюға мәжбүр болады. Фицпатрик сарайдағы интригалардың құрсауында паранояға ұшырайды. Оның генералдарының бірі, фельдмаршал Худ, Қытайдағы ауылға, келтірген зиянын жоюға тырысқанда, Фицпатрик оны өлтіреді. Біраз уақыттан кейін Фицпатриктің ең сенімді достарының (және анасының) жасаған төңкерісі тоқтатылады, бірақ консулдың өзі де ақыл-есінен айырылып, Брюстің күш-жігерімен ғана денсаулығына оралады. Брюс енді өзінің билеушісінің әрекеттеріне көңілі толып, оны Мюррей мен оның Таймермен серіктері алдап, Фицпатрикті өлтіруге итермелейді, олар оның отбасына өлім жазасын берумен қорқытады. Брюс Фицпатриктің сарайын жарылтып (Фицпатриктің күзетшісі Пуларскинің көмегімен) сәтті өлтіргеннен кейін, ол бірнеше құтқарылғандармен бірге Австралияға қашып кетеді, онда оны доктор Мюррей күтеді. Мюррей Брюске Таймермендердің құпиясын ашады. Ол барлық қоғамдар ерлік дәуірін, империялық билік дәуірін және құлдырау дәуірін бастан кешіретінін түсіндіреді. Таймермендердің әрекеттері, ғасырлар бұрынғы Шторман заманына дейін, Юконды мәңгілік ерлік дәуірінде ұстап тұру және 21-ші ғасырдың басында және ортасында болған өркениеттің құлдырауы деп санайтын нәрседен аулақ болу үшін жасалған. Осы мақсатқа жету үшін олар Юкон империясының өркендеуін үнемі қолдап, оны ішкі наразылық арқылы құлатып тастайды, әлемнің қалған бөлігі тас дәуірінің жағдайына дейін жеткенше. Осы кезде олар электр дәуіріне қайта оралуға мүмкіндік береді. Консулдың өлімінен кейін, оның Самарқандағы астанасы тоналды. Қалаға қоныстану және салу үшін әкелінген панславян жұмысшылары Ксенофонт сипаттаған Он мыңның шеруін еске түсіретін эпизодта үйлеріне қайтуға мәжбүр болады. Фицпатриктің туыстары, Шей отбасы билікті басып алып, қаржылық және моральдық жағынан сыбайлас жемқорлық режимді құлдыратып, соңында төңкеріспен құлатылады (бұған Брюс өзі қатысады). Брюс содан кейін Орегонның қазіргі күніндегі Астория ауылында орналасқан үйге кетеді. Юкон қоғамы енді Фицпатриктің көзқарасының жаһандық бірегейлігін қабылдамай, Мюррей мен Таймермендердің көзқарасын орындап, оқшауланушылықты жақтады. Кітаптың соңында тарихшы Ван Бюреннің Брюсті өтірікші деп айыптаған және Брюстің есебіне мүлдем қайшы келетін ресми тарихты жақтайтын қосымша жазбаларымен аяқталады.