Кіріспе
1813 жылғы шайқас, Алтыншы коалиция соғысы кезінде өткен Гросбьерен шайқасы 1813 жылғы 23 тамызда көршілес Бланкенфельде және сол маңда Фридрих фон Бюлов басқаратын пруссиялық III корпусы мен Жан Рейниер басқаратын франко-саксондық VII корпусы арасында болды. Наполеон пруссиялықтарды Алтыншы коалициядан шығарып, олардың астанасын басып алуды жоспарлаған, бірақ Берлиннің оңтүстігіндегі батпақтар, жаңбыр және маршал Николя Одиноттың нашар денсаулығы француз әскерінің жеңіліске ұшырауына себеп болды.
The Battle of Großbeeren occurred on 23 August 1813 in neighboring Blankenfelde and de between the Prussian III Corps under Friedrich von Bülow and the Franco Saxon VII Corps under Jean Reynier. Napoleon had hoped to drive the Prussians out of the Sixth Coalition by capturing their capital, but the swamps south of Berlin combined with rain and marshal Nicolas Oudinot's ill health all contributed to the French defeat.
Кіріспе
Баутцен шайқасынан кейін, 1813 жылдың мамыр айында, Алтыншы коалиция соғысы барысында, екі тарап та жеті апталық бейтараптыққа келісті, жоспарлау және жақсырақ дайындалу үшін. Кампания тамыз айында қайта басталғанда, Наполеон Пруссияның астанасы Берлинге шабуыл жасауға бұйрық берді. Ол оны басып алып, пруссиялықтарды соғыстан шығаруды үміттенеді. Осы уақытта ол әскерінің көп бөлігін стратегиялық қорғанысқа қойды, Германияның оңтүстік-шығысында жиналған үлкен австриялық армияның кез келген әрекетіне дайын болу үшін. Бұл міндетті орындау үшін ол өзінің ең батыл және ең жақсы қолбасшыларының бірі – маршал Николя Оудиноны шабуылға жетекшілік етуге тағайындады. Оудино нашар денсаулығына байланысты бұл құрметтен бас тартуға тырысты. Ол өткен жылы Ресейдегі сәтсіз жорық кезінде бірнеше рет жарақат алған және әлі толыққанды қалпына келмеген еді. Бірақ император талап еткендіктен, Оудино үш корпусымен, шамамен 70 000 әскерімен Берлинге қарай жорыққа шықты. Сол кезде Наполеон мен Оудиноның ешқайсысы білмегендей, бұл стратегия коалицияның қолына ойнады. Трахенберг жоспарына (бетараптық кезінде жасалған одақтастардың жоспары) сәйкес, көбінесе Солтүстік одақтастар армиясының қолбасшысы Бернадоттың өзі жасаған, олар Наполеонмен тікелей, ірі шайқасқа түспейді, оның орнына күш жинап, императорды оның маршалдарын жеке, кішігірім шайқастарда жеңіп әлсіретеді. Бастапқыда Бернадот Берлиннің үлкен француз шабуылына қарсы қорғануға қолайлы емес деп ойлады, себебі қаланың оңтүстігінде табиғи кедергілер жоқ еді және Наполеон шабуылды Берлинге бағыттайтын болса, Швециялық Померанияға шегіну жолы қауіпті болар еді. Алайда, саяси себептермен және пруссиялықтардың қажет болған жағдайда Берлинді өздері қорғауға дайын екендігіне байланысты, мұрагер ханзада қаланың қорғанысын жоспарлауға кірісті. Бернадот жергілікті жол желілерін және батпақты жерлерді пайдаланып, әр түрлі корпустарын бірнеше солтүстік-оңтүстік бағыттарында жаудың алға жылжуын тоқтату үшін орналастырды, ал Солтүстік армиясының қалған бөлігі шығыс-батыс бағыттарының көптеген мүмкіндіктерін және ашық кеңістікті пайдаланып жетіп алу үшін уақыт алады. Француздық шабуыл басталғаннан бастап бақытсыздықтармен толы болды. 19 тамызда, шабуыл басталған күні, қатты жаңбыр жауды, жолдарды лайлы батпаққа айналдырып, артиллерияны жылжытуды дерлік мүмкін емес етті. Шабуылды одан әрі қиындататын фактор, Берлиннің оңтүстігіндегі аймақ көптеген кішкентай көлдер мен батпақтармен тізілген еді. Жақсы ауа райында қалаға оңтүстіктен кіруге бірнеше ғана жол болды. Бірақ жаңбыр көптеген пруссиялық қорғаныс позицияларын бекіністі аралдарға айналдырды. Оудино үш жеке жолмен корпустарын жылжытуға мәжбүр болды, олардың арасында байланыс аз болды. Оң жақта генерал Бертранның 13 000 әскері мен 32 зеңбірегінен тұратын IV корпусы, сол жақта генерал Гийельминоның 20 000 әскерінен тұратын XII корпусы, көбінесе тәжірибесіз, жақында қосылған жаңа сарбаздар (Мари Луиза атымен танымал). Орталықта генерал Жан Рейньенің 27 000 әскерінен тұратын VII корпусының негізгі колоннасы, көбінесе француздық одақтас саксон әскерлері болды. Оудино ешқандай күшті қарсылық күтпеді және кавалерияның болмауы оны жаудың орналасқан жерінен хабарсыз қалдырды.
Шайқас
Берлин Швеция тақ мұрагері Карл Иоанн, бұрынғы француз маршалы Бернадот басқарған Солтүстік армиясымен қорғалды. Рейниер корпусы Гросбьеренге жеткенде, ол принц Чарльз әскерінің көп бөлігінің шайқасқа дайын тұрғанын көрді. Ол бұйрықсыз және қолдаусыз, жаңа ғана шведтермен 38 мың адамға дейін күшейтілген Фридрих фон Бюлов корпусына шабуыл жасады және ауыр шығынға ұшырады. Одино әскерін шоғырландыра алмады, сол күні кеш келді, Рейниердің саксониялық әскері генерал оларды тағы бір шабуылға көтере алмағаннан кейін қайта шегіне бастады. Фон Бюлов корпусы аз шығынға ұшырады, өте жақсы шайқасты және ұйымдаспаған француздарды дереу қууға рұқсат сұрады, бірақ Карл Иоанн оларды тоқтатты.
Траченберг жоспары
Трахенберг жоспары – Плясвиц бітімі кезінде одақтастар жасаған әскери стратегия. Бұл жоспар Наполеонмен тікелей шайқасқа түспеуді ұсынды. 1813 жылғы 23 тамызда Гросбьерен шайқасы Наполеонсыз француз әскеріне қарсы одақтың жеңісі болды. 1813 жылғы 26 тамызда Кацбах шайқасы Наполеонсыз француз әскеріне қарсы ресей-пруссиялық жеңіс болды. 1813 жылғы 26-27 тамызда Дрезден шайқасы Наполеон басқарған француз әскерінің жеңісімен аяқталды.
Берлин үшін күресу
Алдын ала жасаған шабуыл тоқтатылғанын түсінген және әскерінің қауіпті жағдайда екеніне сенген Одино ауыр шығындардан кейін Ютербогқа шегінуге бұйрық берді. Рейниер 20 саксон офицері мен 1918 сарбазын, 1138 французды, 14 зеңбірек пен 52 толық оқ-дәрі арбасын жоғалтты. Бернадот француздардың мүлдем осал екеніне және пруссиялық генералдардың қарсылығына қарамастан, қуып жете беруге бұйрық бермеді. Бюлов пен Тауенциен Одиноның әскерлері оңтүстікке жылдам қуып жетсе толығымен талқандалуы мүмкін екенін айтты және Бернадоттың әрекетсіздігіне Пруссияның бас қолбасшысы, фельдмаршал Блюхер мен Пруссия короліне наразылық білдірді. Бірақ Бернадот француздарды қуу үшін Берлиннен алыстауы Наполеонның қамына ілігіп қалуы мүмкін деп қорқады, себебі бұл оның әскерін оқшаулап, маршал Даву мен Гамбургтегі 35 мыңдық әскерін артында қалдырып, байланыс жолдарына қауіп келтіріп, француздардың бас күштеріне жақындап, Наполеонға одақтас әскерлер араласудан бұрын ішкі желілерді пайдаланып шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Осының салдарынан және пруссиялықтардың наразылығына қарамастан, Солтүстік одақтас армиясы Берлин маңындағы тиімді қорғаныс позициясында қалып, келесі француз шабуылын күтті. Гросберендегі жеңіліс және денсаулығының нашарлауы Одиноның сенімін зерттеп, ол Виттенбергке жалпы шегінуді жалғастырды. Наполеон Одиноға ашуланды, бірақ жеңіліске ұшырағаны үшін емес, Луккауға қайтқанның орнына Виттенбергке қайтқаны үшін. Ол: «Реджио герцогынан ақыл-ойы кем адамды табу қиын!» - деп ашуланды. Наполеон кейін маршал Мишель Нейді сол үш, енді азайған және моральдық жағынан құлдыраған корпустармен және ауру Одиноны Нейдің бағыныштысы ретінде тағайындады. Соның нәтижесінде 1813 жылдың 6 қыркүйегінде Денневиц шайқасы болды.
Әдебиеттік сілтеме
1833 жылы Теодор Фонтан – он төрт жастағы бала болатын – Гросбьерен шайқасы болған жерді аралап, терең әсер алды, кейіннен осы шайқас туралы мектептік эссе жазды – бұл болашақта көрнекті неміс жазушысы болатын адамның жазған алғашқы туындысы еді. Фонтан қартайған шағында (1894) жазған мақаласында осы естеліктерін еске алды. Ол сондай-ақ, анасы – сол кезде жас берлиндік әйел – шайқастан кейін неміс және француз жарақат алған сарбаздарға күтім жасағанын айтты. Олар гугеноттар отбасынан шыққандықтан, әлі де араларында француз тілінде сөйлесіп, анасы француз тілін білгендіктен, өлім төсегінде жатқан француз сарбаздарымен олардың тілінде сөйлесе алды.