Кіріспе

Euphorbia milii, тікенді тәж, Мәсіх өсімдігі немесе Мәсіхтің тікені – Мадагаскарға тән, Euphorbiaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі. Түрдің атауы 1821 жылы Францияға осы түрді әкелген Реюньон аралының бұрынғы губернаторы Барон Милиустың құрметіне қойылған. Мадагаскар жергілікті халқы бұл өсімдікті songosongo деп атайды, сондай-ақ бұл атау басқа да бірнеше Euphorbia түрлеріне қолданылады. Осы түрдің ежелгі заманнан бері Таяу Шығысқа әкелінгендігі айтылады, ал аңыз бойынша, осы өсімдік Иса Мәсіх айқышқа шегеленген кезде киген тікенді тәжбен байланысты. Бұл өсімдік көбінесе жылы аймақтарда өсірілетін сәндік үй өсімдігі ретінде қолданылады. Ағылшын тіліндегі атауы тікендерімен және күлгін қызыл түсті жапырақшаларымен байланысты, олар Иса Мәсіх айқышқа шегеленген кезде киген тікенді тәжді және оның қанды жараларын еске түсіреді.

Сипаттама

Бұл ағаш тәрізді шырынды жартылай бұта немесе бұта, биіктігіне дейін өседі, тығыз тікенді сабақтарымен ерекшеленеді. Көлденең, жіңішке тікендері, ұзындығына дейін жетеді, олардың басқа өсімдіктерге өрмелеуіне көмектеседі. Еттенді, жасыл жапырақтары көбінесе жаңа өрмелерде кездеседі. Таиландтағы Ват-Прик өзінің әлемдегі ең биік Христос тікенді өсімдігінің отаны екенін мәлімдейді. Өсімдік көктем мен жаз маусымдарында жақсы өседі, бірақ жыл бойы гүлдей алады.

Уыттылық

Сабағы орташа деңгейде улы, теріге немесе көзге тиген жағдайда тітіркендіруге себеп болады. Жұтылған кезде қатты асқазан ауыру, жұтқыншақ пен ауыздың қабынуы және құсу шақырады. Улы құрамы форбол эфирлері екені анықталды. Бұл жылқы, қой, мысық және итті сияқты үй жануарлары үшін өте зиянды. Адамдар үшін аздап ғана улы және тек тітіркендіргіш ретінде әсер етеді.

Пестицид

Өсімдіктің өзі моллюскицид ретінде тиімділігін көрсетті және зиянкестермен күресудің табиғи альтернативасы болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) шаянды бақылауға көмектесу үшін Euphorbia milii қолдануды ұсынды, әсіресе эндемикалық елдерде. Шистосомоз – шаяндар арқылы тарайтын тұщы су паразиттерінен туындайтын жұқпалы ауру. Өсімдік экстракттары паразиттерден жұғудың алдын алу үшін шаян популяциясын бақылауға пайдаланылады.

Түрлері

E. milii – өзгергіш түр, және бірнеше түрлері сипатталған; кейбір авторлар олардың кейбіреулерін жеке түрлер деп қарастырады. E. milii төзімді емес, 10 °C (50 °F) төмен температураны қабылдамайды. Орташа белдеуде оны толық күн сәулесінде, шыны үйдің ішінде өсіру қажет. Жазда барлық қырау қаупі сейілген кезде, қорғалған жерге шығаруға болады. Түр және E. milii var. splendens түрінің екеуі де Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбек сіңіргені» наградасын алған.