Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі

Amaranthus cruentus – құнды дәнді аморантты беретін гүлді өсімдіктер түрі. Бұл астық ретінде өсірілетін үш Amaranthus түрінің бірі, ал қалған екеуі – Amaranthus hypochondriacus және Amaranthus caudatus. Оның көптеген жалпылама атаулары бар, мысалы, қанды аморант, қызыл аморант, күлгін аморант, ханшайымның қауырсыны және мексикалық астық аморанты.

Сипаттама

Амарантус кровентус - биік бір жылдық шөп, оның басына қою қызғылт гүл шоғыры орналасқан. Өсімдік биіктігі 2 метрге дейін жетеді және жаздан күзге дейін гүлдейді. Ол Amaranthus hybridus-тан пайда болған деп саналады, онымен көптеген морфологиялық ерекшеліктерін бөліседі. Өсімдік әдетте жасыл түсті, бірақ бұрын инкалардың қасиетті обрядтарында қолдану үшін қызғылт түсті нұсқасы өсірілген. 13 футқа дейін биіктігі Уайнад, Керала аймағында кездеседі.

Қолданылуы

Бұл түр Солтүстік және Орталық Америкада б.з.д. 4000 жылдан бері тағамдық өсімдік ретінде қолданылып келген. Тұқымдары дәнді дақыл ретінде жейді. Жабайы түрінде олар қара, ал егілген түрінде ақ түсті болады. Олардан ұн жасалады, попкорн сияқты жарылады, қамыр жасалады немесе "алегри́я" деп аталатын тәтті тағамға айналдырылады. Жапырақтарын шпинат сияқты пісіруге болады, ал тұқымдарынан қоректік өскіндер өсіріледі. А. cruentus Солтүстік және Орталық Америкада енді негізгі тағам емес, бірақ ол әлі де өсіріліп, пайдалы тағам ретінде сатылады. Африкадағы шаруалар үшін маңызды дақыл. Чхаттисгард штатында қызыл амаранттан "лал бхаджи" – жармаланған тағам дайындалады. Махараштрада Шраван айында мейрамдар кезінде тек қана ұсатылған кокос қосылған қуырылған көкөніс беріледі. Сабағы "ваал" гиацинт бұршағымен бірге карри жасауға қолданылады. Зуни тайпасы өсімдіктің жұмсақ бөлігін ұнтақтап, нанға қызыл түс беру үшін қолданады. Жапырақтары мен гүлдері ылғалдандырылып, бетке қызыл румяна ретінде жағылады. Үндістанның Химачал-Прадеш штатындағы Киннаур ауданында дәндерден "кхир" жасалып, көбінесе тойларда десерт ретінде беріледі. Ұннан қуырылған шапати (дәйек) де жасалады.