Кіріспе

Бухгалтерлік есеп саласында компанияның қаржылық есептілігін дайындағанда, бухгалтерлік шектеулер (бухгалтерлік есептің шектеулері деп те аталады) – белгілі бір шеңбер, қағидалар немесе нұсқаулар болып табылады. Бұл шектеулер бухгалтердің қолдануға тырысатын есеп стандарттарына өзгерістер енгізуге мүмкіндік береді. Шектеулердің түрлеріне объективтілік, пайда мен шығындар арақатынасы, маңыздылық, тұрақтылық, салалық тәжірибелер, уақтылылық және консервативтік жатады, бірақ тізімделмеген басқа да шектеулер болуы мүмкін. Бұл шектеулер мынадай мәселелермен айналысады: нақты дәлелдерді талап ету, қаржылық ақпаратты ұсынудың пайдасы мен шығындарын теңестіру, есептің дәлдігін анықтау, есептің өзінде және жылдар бойынша тұрақтылықты сақтау, саланың қағидаларын ұстану, уақтылы түрде есеп беру және пайданы және/немесе активтерді жоғары бағалаудан аулақ болу. Бухгалтерлік шектеулерді, өтімділік есебі немесе шығындар есебі сияқты, бухгалтерлік есеп әдісі болып табылатын шектеулі есеппен шатастыруға болады.

Объективтілік

Объективтілік шектеуі объективті, расталатын дәлелдерді қажет ету мәселесімен айналысады.

Шығындар мен пайда

Шығындар мен пайданы шектеу, сондай-ақ шығын тиімділігі шектеуі деп те аталады, – бұл аяның барлық бөлігінде кездесетін маңызды фактор. Компаниялар қаржылық есептіліктерді дайындау үшін уақыт пен қаржы жұмсауы тиіс. Нақтырақ айтқанда, шығындар қаржылық есеп беру кезінде ақпарат көлемін шектеуі мүмкін, себебі компаниялар "қажетті ақпаратты жинап, өңдеп, талдап және тарату" қажет. Сонымен қатар, кейбір қаржылық ақпарат сыртқы пайдаланушылар үшін айтарлықтай пайда әкелмеуі мүмкін, мысалы, компания бас кеңсесін жасылдандыруға жұмсалған қаражат. Сондықтан, қаржылық есептіліктің құрамдас бөліктерін анықтағанда, компаниялар нақты бір қаржылық ақпараттың маңыздылығын, осы ақпаратты ұсынуға кеткен шығындарды және осы ақпараттан күтілетін пайданы бағалауы керек. Мысалы, егер тіңіршік кітабы мен банк шот арасында 0,1 долларлық айырмашылық болса, бухгалтер осы 0,1 долларды табуға уақыт пен ақша жұмсаудың орнына, оны ескермеуі керек.

Маңыздылығы

Компаниялар қаржылық ақпарат ұсынғанда маңыздылықты ескеруі керек. Атап айтқанда, компаниялар қаржылық көрсеткіштерге әсер ететін маңызды ақпаратты ашуға міндетті, ал кейбір маңызды емес ақпаратты жарияламауға болады. Мысалы, егер компанияның 10 миллион доллар таза активтері болса, 1000 долларлық клиенттік төлемден бас тарту маңызды емес болып саналады. Ал егер төлемнен бас тарту сомасы 2 миллион доллар болса, бұл қаржылық шешімдерге әсер ететін маңызды жағдай болып табылады. Дегенмен, таза пайданы таза зиянға ауыстыра алатын шағын мәселелер де болуы мүмкін, және мұндай мәселелер маңызды деп қарастырылуы керек. Ақпараттың маңыздылығын бағалау үшін компаниялар келесі маңыздылық процесін қолдануы мүмкін:

Мақсаты мен қолданылу аясын анықтау

Күтіледі: Мысалы, ауыл шаруашылығында әрбір өнімнің өндіріс шығынын есептеу қиын әрі қымбат болғандықтан, фермерлерге оңай тиетін ағымдағы нарық бағасын көрсетуді жөн көреді.

Консерватизм

Бухгалтерлер мәмілелерді бағалайды, содан кейін өздерінің пікірлеріне сүйене отырып, мәмілелерді тіркеуді немесе тіркемеуді шешеді. Осыған байланысты, консервативтік тәсіл бухгалтерлерге екі ұқсас нұсқаның арасынан таңдау жасауға көмектеседі және олардың ең нашар нұсқаны тіркеуін қамтамасыз етеді. Атап айтқанда, компаниялар "активтерді және кірістерді артық көрсету немесе міндеттемелерді және шығындарды азайту ықтималдығы ең төмен" әдісті таңдауы керек.

Уақыттылығы

Мүмкін, ең айқын нәрсе – мәлімдемелердің уақыт жағынан сәйкес болуы керек. Тоқсандық есептер жарты жылдық аралықта ғана жарияланбауы тиіс, себебі есептегі ақпараттың бір бөлігі уақтылы болмағандықтан пайдалы болмай қалуы мүмкін.

Қаржылық шектеу

Қаржылық шектеу – басқарушылардың қаржылық мақсаттарына жетуі үшін, маркетингтік ресурстарды қоса алғанда, инвестицияларға жұмсалатын қаражатты қысқартуға әкеп соқтыратын, ішкі түсімнің уақытша шектелуі ретінде анықталады. Соңғы екі онжылдықта зерттеушілер қаржылық шектеулерге қатысты көптеген эмпирикалық зерттеулер жүргізді, бірақ олар қолданған өлшемдер әртүрлі пікір тудырды. Fazari және авторлар (1987) инвестицияға қолжетімді ресурстар мен ақша ағыны арасындағы оң байланысты анықтады. Дегенмен, көптеген зерттеулер инвестиция мен ақша ағыны арасындағы байланыстың қаржылық шектеуді көрсететініне күмән келтіреді. Осы мәселе бойынша тағы бір маңызды зерттеудің авторлары Каплан мен Зингалес (1997) қаржылық шектеулерге ұшыраған компаниялардың, мысалы Fazari және авторлар (1987) сияқты, ақша ағынына аз сезімтал және аз шектеулі екенін анықтады, бұл бастапқы гипотезаға қайшы келеді. Қаржылық шектеулерді өлшеуге қатысты пікір қақтығыстарына қарамастан, ғылыми әдебиет ақша ағынын қаржылық шектеуді өлшеудің жалпы қабылданған тәсілі деп мойындайды. Жақындағы зерттеулер АҚШ және Латын Америкасы компанияларында қаржылық шектеулердің әлі де сақталып келетінін көрсетеді. Әлемдік нарықтардың тұрақсыз және құбылмалы ортасы компанияларда қаржылық шектеулерді тудырады. Қаржы нарықтары компанияларға қысқа мерзімді оң нәтижелерге қол жеткізу үшін күшті қысым көрсетіп отыр. Сондай-ақ, қаржылық шектеулер туған жағдайда, менеджерлер акционерлерге қанағаттанарлық қысқа мерзімді нәтижелер көрсету үшін маркетинг қарқындылығын азайтуға көбінесе бейімділік көрсетеді. Алайда, мұндай шешімдер ұзақ мерзімді перспективада компанияның құнына теріс әсер етеді.