Жапон императорлық флотының "Фусо" броненосеці

Кіріспе

Жапон императорлық әскери-теңіз флотының темір кемесі "Фусо" (扶桑) – 1870 жылдары Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) үшін салынған орталық батареялық темір кеме. Бұл кеме Ұлыбританияда салынған, себебі мұндай кемелерді Жапонияда әлі құрастыра алмаған. Кеме 1894–95 жылдардағы Бірінші Қытай-Жапон соғысына қатысты, онда 1894 жылы Ялу өзені шайқасында зақымдалды және 1895 жылдың басында Вэйхайвэй шайқасына қатысты. 1897 жылы дауыл кезінде екі жапон кемесімен соқтығысып, батып кетті. Келесі жылы қайтадан суға көтеріліп, жөндеуден өтті. "Фусо" 1904–1905 жылдардағы Ресей-Жапон соғысында шағын рөл атқарды және соғыстан кейін жағалау қорғаныс кемесі ретінде қайта жіктелді. 1908 жылы флот тізімінен алынып, келесі жылы металл терісіне сатылды.

Өмірбаян

1874 жылғы мамыр айында Тайваньға қарсы жазалау экспедициясын бастағаннан кейін Жапония мен Қытай арасындағы қарым-қатынас шиеленісті. Қытай Ұлыбританиядан темірлі соғыс кемелерін сатып алу мүмкіндігін сұрады, ал Жапония сол кезде Ұлыбританияда салынып жатқан «Independencia» атты темірлі кемені Бразилия үкіметінен сатып алу туралы келіссөздер жүргізіп жатты. Жапониялықтар кеме суға түсірілгенде ауыр зақымданғандықтан және экспедициялық күш Тайваньнан кетуге дайын болғандықтан қазан айында бразилиялықтармен келіссөздерді тоқтатты. Осы дағдарыс IJN-ді күшейту қажеттігін көрсетті, сол айда Әскери-теңіз министрі міндетін атқарушы Кавамура Сумиёси шетелден үш соғыс кемесін сатып алу үшін 3,9–4,2 миллион иендік бюджеттік өтініш берді. Бұл ұсыныс тым қымбат деп есептелмеді, ал сол айдың соңында 2,3 миллион иендік қайта қарастырылған өтініш мақұлданды. Жапондық кеме жасаушылықтар мұндай үлкен кемелерді құрастыра алмағандықтан, олар Ұлыбританиядан тапсырыс берілді. 1875 жылғы наурызға дейін ешқандай шара қабылданбады, содан кейін Кавамура рұқсат етілген қаражаттың жартысына бір темірлі кемені сатып алып, қалған қаражатты Йокосука кеме жасау орнында кеме жасау және қару-жарақ өндіруге жұмсауды ұсынды. Премьер-министр кеңсесі ұсынысты қайта қарағанға дейін жауап бермеді. Соңында, барлық бөлінген қаражат үш кеме – бір темір қабықты бронекеме және екі композиттік құрылымды бронекорветтерді сатып алуға жұмсалды. Бұл кемелерді жобалау жұмысын белгілі британдық теңіз сәулетшісі, бұрынғы Корольдік Теңіз күштерінің Бас конструкторы болған сэр Эдвард Рид жасады. Рид сонымен қатар кемелердің құрылысын қадағалап, құрылыс құнының бес пайызын гонорар ретінде алды. Премьер-министр кеңсесі 2 мамырда қайта қарастырылған ұсынысты мақұлдады және Жапон консулы Уэно Кагенориге теңіз офицерлері Ридпен келісімшарт жасау үшін келетінін хабарлады. Командир Мацумура Джундзо 21 шілдеде Лондонға келді және Ридке кемелердің техникалық талаптарын тапсырды. Рид 3 қыркүйекте бюджетте қарастырылған сомадан асып түсетін ұсыныспен жауап берді. Осы мәселеге қарамастан, Уэно 24 қыркүйекте үш кеме үшін де келісімшартқа қол қойды, өйткені Рид Ресейге сапарға шығуы жоспарланған еді және мәселені оның кетуінен бұрын аяқтау қажет болды. Уэно келісімге қол қоюдан бұрын Теңіз министрлігін шығын туралы хабардар еткен, бірақ Кавамураның бронефрегатқа тапсырыс беруді кейінге қалдыру туралы жауабы 8 қазанға дейін келмеді. Үш келісімшарттың жалпы сомасы 433 850 фунт стерлинг немесе 2 231 563 иенді құрады, бірақ қару-жарақ құны кірмеді. Олар 50 пайыз алдын ала төлеммен – 24 978 фунт стерлинг төленді, Krupp компаниясынан тапсырыс берілді. Үкімет қосымша шығындар 5 маусымда Премьер-министр кеңсесімен бекітілгеніне қарамастан, қажетті қаражатты қамтамасыз ету үшін күресті, әсіресе кемелерді теңізге толық жабдықтау және оларды Жапонияға жеткізу сапарына дайындау үшін қосымша қаражат қажет болды.

Tensions between Japan and China heightened after the former launched its punitive expedition against Taiwan in May 1874 in retaliation of the murder of a number of shipwrecked sailors by the Paiwan aborigines. China inquired into the possibility of buying ironclad warships from Great Britain and Japan was already negotiating with the Brazilian government about the purchase of the ironclad Independencia then under construction in Britain. The Japanese terminated the negotiations with the Brazilians in October after the ship was badly damaged upon launching and the expeditionary force was about to withdraw from Taiwan. The crisis illustrated the need to reinforce the IJN and a budget request was submitted that same month by Acting Navy Minister Kawamura Sumiyoshi for ¥3.9–4.2 million to purchase three warships from abroad. This was rejected as too expensive and a revised request of ¥2.3 million was approved later that month. No Japanese shipyard was able to build ships of this size so they were ordered from Great Britain. Nothing was done until March 1875 when Kawamura proposed to buy one ironclad for half of the money authorized and use the rest for shipbuilding and gun production at the Yokosuka Shipyard. No response was made by the Prime Minister's office before the proposal was revised to use all of the allocated money to buy three ships, one iron hulled armored warship and two armored corvettes of composite construction to be designed by the prominent British naval architect Sir Edward Reed, formerly the Chief Constructor of the Royal Navy. Reed would also supervise the construction of the ships for an honorarium of five percent of the construction cost. The Prime Minister's office approved the revised proposal on 2 May and notified the Japanese consul, Ueno Kagenori, that navy officers would be visiting to negotiate the contract with Reed. Commander Matsumura Junzō arrived in London on 21 July and gave Reed the specifications for the ships. Reed responded on 3 September with a proposal that exceeded the amount allocated in the budget. Ueno signed the contracts for all three ships on 24 September despite this issue because Reed was scheduled to depart for a trip to Russia and the matter had to be concluded before his departure. Ueno had informed the Navy Ministry about the costs before signing, but Kawamura's response to postpone the order for the armored frigate did not arrive until 8 October. The totals for all three contracts came to £433,850 or ¥2,231,563 and did not include the armament. These were ordered from Krupp with a 50 percent down payment of £24,978. The government struggled to provide the necessary money even though the additional expenses had been approved by the Prime Minister's office on 5 June 1876, especially as more money was necessary to fully equip the ships for sea and to provision them for the delivery voyage to Japan.

Сипаттама

Фусоның дизайны 1871-1875 жылдар аралығында Корольдік теңіз флотының Қытай станциясының флагманы ретінде жапондықтарға таныс болған орталық батареялық темір кеменің кішілендірілген нұсқасына негізделген. Кеменің ұзындығы перпендикулярлар арасында 67 метр (220 фут), ені 15 метр (48 фут) болатын. Алдыңғы сусыру тереңдігі 5 метр (17 фут), артқы сусыру тереңдігі 5 метр (18 фут) болды. Кеменің суыру салмағы және экипажы 26 офицер мен 269 сарбаздан тұрды.

Қозғалтқыш

Фусоның Джон Пенн және Ұлдары жасаған екі цилиндрлі, қос кеңейтілген ішекті бу қозғалтқыштары болған, олардың әрқайсысы екі қабатты 15 футтық (5 м) винтті қозғалтатын. Сегіз цилиндрлі қазандықтар қозғалтқышты жұмыс қысымымен бумен қамтамасыз еткен. Қозғалтқыштар кемеге жылдамдық беру үшін жасалған, олар кемеге жылдамдық берді. 1878 жылғы 3 қаңтарда теңізде сынақ кезінде ол ең жоғары жылдамдыққа жетті. Кеме ең көп дегенде көмір тасыды.

Кеме 1891 жылдан бастап Йокосука теңіз арсеналында жаңғыртылды. Оның мачталары алынып тасталды, ал басти және корма мачталары екі әскери мачтамен ауыстырылды, сондай-ақ оларға шайқас тұғырлары орнатылды. Оның түтін құбырының биіктігі бекітілді және төрт жаңа цилиндрлі қазандық орнатылды. Қазандықтардың азайған санын өтеу үшін жаңалары мәжбүрлі тартумен жабдықталды, бұл олардың жұмыс қысымын арттырды. Алынған қазандықтардың орнына көмір қоймасын арттыру үшін пайдаланылды.

Қару-жарақ және бронь

Фусо төрт 20 калибрлі Круpp жасаған ойықты, арттан зарядталатын (RBL) зеңбірек және екі 22 калибрлі Круpp зеңбірегімен жабдықталған. 24 см-лік зеңбіректер кеменің бағытына 65 градус бұрышпен басты палубадағы броньды цитадельдің бұрыштарына орнатылған. Әр зеңбірек сол және оң жаққа 35 градусқа бұрыла алатын. Тек 60 градустық доғада оқ ату мүмкін емес еді. Екі 17 см-лік зеңбірек жоғарғы палубаның екі жағына орнатылған, әрқайсысында үш зеңбірек тесігі болған, бұл оларға қуып жететін зеңбіректер ретінде, алға және артқа, сондай-ақ бортында оқ атуға мүмкіндік берген. Кемеде сондай-ақ төрт ұзын және екі қысқа зеңбірек болған, соңғылары жағада немесе кеме қайықтарында қолдануға арналған. 24 см-лік зеңбіректің броньды тесетін снарядының салмағы болды, оның бастапқы жылдамдығы болды және бастапқыда балқытылған темір броняны тесіп өтуге қабілетті еді. 17 см-лік снарядтың бастапқы жылдамдығы болды және броняны тесіп өтуге қабілетті еді. 75 мм-лік зеңбіректер туралы жалғыз қол жетімді дерек – олардың ұзын және қысқа зеңбіректер үшін бастапқы жылдамдықтары. 1880-ші жылдарда Фусоның қарулануы бірнеше рет күшейтілді. 1883 жылдың маусымында торпедалық қайықтардан қорғану үшін жеті төрт түтіктелген Норденфельд пулеметі қосылды. Бесі жоғарғы палубада, ал біреуі – жоғарғы бастионда орналастырылған. Үш жылдан кейін жауынгерлік бастионда екі бес түтіктелген Норденфельд пулеметі орнатылды. Одан аздап бұрын, Фусо IJN-дегі алғашқы кеме болды, ол 1885 жылдың соңында екі су үстіндегі, бұрылатын торпеда түтікшесін, әр бортында біреуін орнатқанда, Шварцкопф торпедалары үшін торпеда түтікшелерін орнатты. Ол осы қаруды алғаш рет 1886 жылдың 14 қаңтарында атты, бірақ одан әрі сынақтар торпедалардың суға соқтығысқанда көбінесе зақымдалатынын көрсетті. Француз теңіз сәулетшісі Луи Эмиль Бертеннің ұсынысы бойынша торпедалар суға көлденең соқтығысуы үшін түтікшелердің ұштарына «шайқау» қосылды, бұл соқтығыстың күшін жақсырақ бөлістірді. Өзгерістер енгізілді және жыл соңына дейін сәтті сынақтар жүргізілді. 1891 жылдан 1894 жылға дейін кеме қайта жабдықталған кезде, оның торпедаға қарсы қарулануы үш 25,4 мм Норденфельд пулеметін 2,5 фунттық Хотчкисс пулеметтерінің жұбымен және бір 3 фунттық Хотчкисс пулеметімен ауыстыру арқылы күшейтілді. Сол кезде жауынгерлік бастиондағы екі қосымша 11 мм Норденфельд пулеметі де қосылды. Қытай-жапон соғысынан кейін 1896 жылы кішкентай корма палубасы қосылды және онда жылдам атушы (QF) зеңбірек корманы қуып жететін зеңбірек ретінде орнатылды. Бас палубада да осындай бір зеңбірек орнатылды, ал екі 17 см-лік зеңбірек екі 12 см-лік жылдам атушы зеңбіректермен ауыстырылды. Сонымен қатар, он екі 3 фунттық Хотчкисс пулеметі қосылды және 11 мм пулеметтер 25,4 мм Норденфельдтермен ауыстырылды. 1900 жылдың наурыз айында 12 см-лік қуып жететін зеңбіректер екі QF зеңбірегімен ауыстырылды және бұрынғы қуып жететін зеңбіректер оларға орын босату үшін жылдырылды. Фусоның қарулануына соңғы өзгеріс 1906 жылдың шілдесінде жасалды, онда оның ескірген 24 см-лік зеңбіректер екі QF 15 см-лік зеңбіректермен және тағы екі 3 фунттық зеңбіректермен ауыстырылды. Фусоның бортының ортасында қалыңдығы болған, кеменің ұштарында қалыңдығы азайған темірден жасалған су сызығының броньды белдеуі болды.

Fusō was fitted with four 20 caliber Krupp rifled breech loading (RBL) guns and two 22 caliber Krupp guns. The 24 cm guns were mounted at the corners of the armored citadel on the main deck at an angle of 65 degrees to the centerline of the ship. Each gun could traverse 35 degrees to the left and right. Only the 60 degree arc at the bow and stern could not be fired upon. The two pivot mounted 17 centimeter guns were positioned on the sides of the upper deck, each with three gun ports that allowed them to act as chase guns, firing fore and aft, as well as on the broadside. The ship also carried four long and two short guns, the latter intended for use ashore or mounted on the ship's boats. The armor piercing shell of the 24 centimeter gun weighed It had a muzzle velocity of and was credited with the ability to penetrate of wrought iron armor at the muzzle. The 17 centimeter shell had a muzzle velocity of and could penetrate of armor. The only data available for the 75 millimeter guns is their muzzle velocities of and for the long and short barreled guns respectively. During the 1880s the armament of Fusō was augmented several times. In June 1883 seven quadruple barreled Nordenfelt machine guns were added for defense against torpedo boats. Five were positioned on the upper deck and one each in the fighting tops. Three years later two quintuple barreled Nordenfeldt machine guns were mounted in the fighting tops. Slightly earlier, Fusō became the first ship in the IJN to mount torpedo tubes for Schwartzkopff torpedoes when two above water, traversable tubes, one on each broadside, were added in late 1885. She first fired these weapons on 14 January 1886 although further testing revealed that the torpedoes were often damaged by the impact with the water. Upon the recommendation of the prominent French naval architect Louis Émile Bertin, a "spoon" was added to the ends of the tubes to make the torpedoes strike the water horizontally which better distributed the shock of impact. The modifications were made and successful tests were conducted before the end of the year. When the ship was being refitted from 1891 to 1894, her anti torpedo boat armament was reinforced by the replacement of three 25.4 millimeter Nordenfelt guns by a pair of 2.5 pounder Hotchkiss guns and a single 3 pounder Hotchkiss gun. Two additional 11 millimeter Nordenfelt guns in the fighting tops were also added at that time. After the Sino Japanese War, a small poop deck was added in 1896 and a quick firing (QF) gun was mounted there as the stern chase gun. Another such gun was mounted on the forecastle as the forward chase gun and the two 17 centimeter guns were replaced by another pair of 12 centimeter quick firers. In addition twelve 3 pounder Hotchkiss guns were added and the 11 millimeter guns were replaced by 25.4 millimeter Nordenfelts. In March 1900 the 12 centimeter chase guns were superseded by two QF guns and the former chase guns were shifted to make room for them. The final change to Fusōs armament was made in July 1906 when her obsolete 24 centimeter guns were replaced by two QF 15 centimeter guns and two more 3 pounders were added. Fusō had a wrought iron waterline armor belt thick amidships that tapered to at the ends of the ship.|group=Note

Құрылыс және мансап

Фусо, Японияның классикалық аты болғандықтан, Лондондағы Кубит Тауындағы Самуда Бразерс кеме құрылыс шеберханасында салынды. Жапондық дереккөздер бірыңғай түрде Конго кемесінің қадағалау рәсімі 1875 жылдың 24 қыркүйегінде өткенін көрсетеді – бұл келісім-шартқа қол қойылған күнмен бірдей. Алайда, тарихшы Ханс Лангерер мұны ықтималсыз деп сипаттап, ешбір кеме құрылыс шеберханасы қолма-қол ақшасыз құрылысты бастау үшін жеткілікті материалқа тапсырыс бермейтінін айтады. Фусо 1877 жылдың 14 сәуірінде іске қосылды, онда Жапон консулының әйелі Уэно Икуко балға мен кескішпен арқанды кесіп тастады. 1878 жылдың қаңтарында аяқталып, 1880 жылы Токай теңіз аймағына және тұрақты флотқа бекітілді. Сол жылы ол Хоккайдоға сапарлаған Әскери-теңіз лорды, Эномото Такэакині тасымалдады. 1881 жылдың 10 тамызында император Мэйдзимен бірге Аомори префектурасы мен Отару, Хоккайдоға 30 қыркүйекке дейін созылған сапарға шықты. 1882 жылы кеме Орта флотқа ауыстырылды және келесі жылы Кореяның Кюсю және Пусан порттарына барды. 1884 жылы Фусо Гонконг пен Шанхай, Қытай қалаларына сапар жасады. 1886 жылдың 30 наурызында «Мусаси» корветінің суға түсірілу салтанатында императрица Шёкенге қонақ болды және 1887 жылы Кіші тұрақты флотқа ауыстырылды. Кеме 1888 жылы Батыс Тынық мұхитында ұзақ сапарға шықты және келесі жылы Корея, Ресей және Қытай порттарына барды. Фусо 1880 жылдың 25 наурызында флоттық маневрлерге қатысты, содан кейін император Мэйдзидің Куре, Сасэбо және Этадзимаға сапарларын қабылдады. 1891 жылдың қарашасынан 1894 жылдың шілдесіне дейін Фусо Йокосука теңіз арсеналында кең ауқымды жөндеуден өтіп, жартылай модернизацияланды. Шайқас кезінде экипажы жиырма тоғыз 24 см, отыз екі 17 см, жүз жиырма алты 75 мм, жүз жиырма төрт 2,5 және 3 фунттық снарядтар мен машиналық мылтықтардан 1500-ден астам снарядтар атты. Кеме 1895 жылдың қаңтар-ақпанында Вэйхайвэй шайқасында болды. 1897 жылдың 29 қазанында Фусоның якорь тізбегі Нагахама, Эхимэ маңындағы қатты дауыл кезінде жыртылды және сағат 16:30-да қорғалған крейсер «Мацусимамен» соқтығысты. Содан кейін ол «Мацусиманың» бауырласы, жапондық крейсер «Ицукусимаға» соқтығысып, сағат 16:57-де батып кетті. Фусо Куре теңіз арсеналында жөнделіп, 1900 жылдың 8 сәуірінде сынақтан өтті. 1905 жылдың желтоқсанында жағалау қорғаныс кемесі ретінде қайта жіктеліп, 1908 жылдың 1 сәуірінде қызметтен шығарылды. «Әртүрлі қызметтер» статусына ие болған ол 1909 жылдың 15 ақпанында сатылуға бұйрық берілгенге дейін Йокосука портының басшысына бекітілді. Йокосука сату туралы 30 қарашада хабарлады, бірақ сату күні немесе жеңімпаз ұсынушының аты туралы ақпарат бермеді.

Given a classical name for Japan, Fusō was built at the Samuda Brothers shipyard in Cubitt Town, London. Japanese sources universally give the date for Kongōs keel laying as 24 September 1875—the same as that for the awarding of the contract—but historian Hans Langerer describes this as improbable, arguing that no shipyard would order enough material to begin construction without cash in hand. Fusō was launched on 14 April 1877 when Ueno Ikuko, wife of the Japanese consul, cut the retaining rope with a hammer and chisel. Completed in January 1878,

Fusō was assigned to the Tokai Naval District and the Standing Fleet in 1880. That same year she transported the Naval Lord, Enomoto Takeaki, on a tour of Hokkaido. On 10 August 1881 she departed with Emperor Meiji on a tour of Aomori Prefecture and Otaru, Hokkaido that lasted until 30 September. The ship was transferred to the Medium Fleet in 1882 and made port visits in Kyushu and Pusan, Korea the following year. Fusō visited Hong Kong and Shanghai, China in 1884. She hosted Empress Shōken for the launching ceremony of the corvette Musashi on 30 March 1886 and was transferred to the Small Standing Fleet in 1887. The ship made a lengthy cruise in the Western Pacific in 1888 and visited ports in Korea, Russia and China the following year. Fusō participated in the fleet maneuvers on 25 March 1880 and then hosted Emperor Meiji for his visits to Kure, Sasebo, and Etajima. From November 1891 to July 1894, Fusō was extensively refitted and partially modernized at Yokosuka Naval Arsenal. During the battle her crew fired twenty nine 24 cm, thirty two 17 cm, one hundred thirty six 75 mm, one hundred sixty four 2.5 and 3 pounder shells and over fifteen hundred shells from her machine guns. The ship was present during the Battle of Weihaiwei in January–February 1895, On 29 October 1897, Fusōs anchor chain broke during a strong gale off Nagahama, Ehime and she collided with the ram of the protected cruiser Matsushima at 16:30. She then struck Matsushimas sister ship, Japanese cruiser Itsukushima, and sank at 16:57. Fusō was repaired at Kure Naval Arsenal and ran her trials on 8 April 1900. She was reclassified as a coast defense ship in December 1905, and stricken on 1 April 1908. Relegated to the status of a "miscellaneous service craft", she was assigned to the Yokosuka Harbor Master until she was ordered to be sold on 15 February 1909. Yokosuka reported her sale on 30 November, but provided no information on the date of sale or the name of the winning bidder.