Кіріспе
Өкпе ауруы
Эозинофильді пневмония – өкпеде эозинофильдердің, ақ қан клеткаларының түрінің жиналуымен сипатталатын ауру. Бұл жасушалар атмосферадан оттегінің сіңірілуін қамтамасыз ететін қалыпты ауа қуыстарын (альвеолаларды) бұзады. Эозинофильді пневмонияның әртүрлі түрлері бар және ол кез келген жастағы адамдарда кездесуі мүмкін. Көбінесе жөтел, қызба, тыныс алу қиындығы және түнгі терлеу сияқты белгілер байқалады. Эозинофильді пневмонияны анықтау үшін ерекше белгілер, медициналық қызметкердің тексеру нәтижелері, қан анализі және рентген суреттерінің қорытындылары қарастырылады. Егер эозинофильді пневмония дер кезінде анықталып, кортикостероидтармен емдеу басталса, емделу барысы өте жақсы болады.
Жіктеу
Эозинофильді пневмония себептерін анықтау мүмкіндігіне қарай әртүрлі категорияларға бөлінеді. Белгілі себептеріне белгілі бір дәрілер, қоршаған ортаның ықпалы, паразиттік инфекциялар және қатерлі ісік жатады. Эозинофильді пневмония иммундық жүйе өкпеге шабуыл жасағанда да пайда болуы мүмкін, бұл полиянгитпен эозинофильді гранулематоз деп аталатын ауру. Егер себебі табылмаса, эозинофильді пневмония "идиопатиялық" деп аталады. Идиопатиялық эозинофильді пневмония симптомдарына байланысты жедел және созылмалы түрлерге бөлінеді.
Белгілері мен симптомдары
Эозинофильді пневмонияның көптеген түрлері ұқсас белгілер мен симптомдарға ие. Көрінетін және дерлік барлық жағдайларда кездесетін белгілер мен симптомдар: жөтел, қызба, тыныс алудың қиындауы және түнгі терлеу. Жедел эозинофильді пневмония әдетте жедел өтеді. Қызба мен жөтел бір немесе екі апта ішінде пайда болып, тыныс алу қиындықтары тыныс алу жеткіліксіздігіне дейін жетеді, бұл жағдайда жасанды тыныс алу қажет болады. Созылмалы эозинофильді пневмония көбінесе баяу дамиды. Симптомдар бірнеше ай бойы жинақталады және қызба, жөтел, тыныс алудың қиындауы, сырыл және салмақ жоғалтуды қамтиды. Созылмалы эозинофильді пневмониясы бар адамдарға дұрыс диагноз қойылғанша көбінесе астма диагнозы қойылады. Дәрі-дәрмектерге немесе қоршаған ортаның зиянды факторларына байланысты эозинофильді пневмония да ұқсас және белгілі бір зиянды факторға ұшырағаннан кейін пайда болады. Паразиттік инфекцияларға байланысты эозинофильді пневмонияның да ұқсас бастапқы белгілері бар, сонымен қатар жатқан паразиттердің әртүрлілігіне байланысты көптеген әртүрлі симптомдар да пайда болады. Қатерлі ісік болған жағдайда эозинофильді пневмония көбінесе өкпе қатерлі ісігі, жатыр мойны қатерлі ісігі немесе басқа белгілі бір қатерлі ісіктер диагнозы қойылғанда дамиды.
Патофизиология
Эозинофильді пневмония аурудың жатыр себебіне байланысты әртүрлі жолмен дамуы мүмкін. Эозинофилдер организмді паразиттерге қарсы қорғауда орталық рөл атқарады. Астма және экзема сияқты көптеген аурулар, эозинофилдердің қоршаған ортаның факторларына шамадан тыс реакция жасап, цитокиндер мен гистамин сияқты химиялық заттардың артық мөлшерін бөліп шығаруынан туындайды. Эозинофильді пневмонияның түрлі себептерінің ортақ ерекшелігі – өкпеде эозинофилдердің жоғары сезімталдығы немесе бұзылуы.
Дәрі-дәрмектер мен қоршаған ортаға әсер ету
Еозинофилдердің дисфункциясы дәрі-дәрмектер, заттарды теріс пайдалану және қоршаған орта факторларының әсерінен туындауы мүмкін. Мысалы, стероид емес қабынуға қарсы препараттар (ибупрофен сияқты), нитрофурантоин, фенитоин, L-триптофан, даптомицин және ампициллин сияқты дәрілер, сондай-ақ ингаляциялық героин мен кокаин сияқты есірткілер аллергиялық реакцияны тудырып, эозинофильді пневмонияға алып келуі мүмкін. Сульфиттер, алюминий силикаты және темекі түтіні сияқты химиялық заттарды тыныс алғанда эозинофильді пневмония дамуы мүмкін. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласындағы өрт сөндіруші Дүниежүзілік сауда орталығынан шыққан шаңды тыныс алып, эозинофильді пневмонияға шалдыққан.
Паразиттік инфекциялар
Паразиттер эозинофильді пневмонияны үш түрлі жолмен тудырады. Паразиттер өкпеге енуі мүмкін, өмірлік циклының бір бөлігі ретінде өкпеде тіршілік етеді немесе қан ағысы арқылы өкпеге таралуы мүмкін. Эозинофилдер паразиттермен күресу үшін өкпеге қозғалады және олардың құрамын босатқанда эозинофильді пневмонияны тудырады. Өкпеге енетін маңызды паразиттерге Paragonimus lung flukes және Echinococcus және Taenia solium таспа құрттары жатады. Өкпеде өмірлік циклының қалыпты бөлігі ретінде тіршілік ететін маңызды паразиттерге құрттар (гельминттер) Ascaris lumbricoides, Strongyloides stercoralis және Ancylostoma duodenale және Necator americanus кіреді. Эозинофильді пневмония гельминттерден туғанда, ол көбінесе "Леффлер синдромы" деп аталады. Паразиттердің үшінші тобы олардың жұмыртқалары қан ағысымен өкпеге жеткенде эозинофильді пневмонияны тудырады. Бұл Trichinella spiralis, Strongyloides stercoralis, Ascaris lumbricoides, ілгек құрттар және шистосомаларды қамтиды.
Жедел және созылмалы эозинофилді пневмония
2005 жылы жедел және созылмалы эозинофильді пневмонияның себептері әлі анықталмаған. Жедел түрінің кем дегенде, организмнің белгісіз қоршаған орта факторларына реакциясы болуы мүмкін деген күдік бар.
Диагностика
Эозинофильді пневмония үш жағдайдың бірінде диагностикаланады: толық қан анализінде еозинофильдердің санының артуы байқалғанда және кеуде рентгені немесе компьютерлік томографияда өкпедегі патологиялық өзгерістер анықталғанда, биопсияда өкпе тінінде еозинофильдердің артуы анықталғанда немесе бронхоскопиядан алынған сұйықтықта (бронхоальвеолярлық лаваж сұйықтығы) еозинофильдердің санының артуы анықталғанда. Дәрілік препараттармен немесе қатерлі ісікпен байланысы адамның медициналық тарихын қарап шыққаннан кейін көрінеді. Нақты паразиттік инфекциялар диагнозы адамның кең таралған паразиттерге ұшырауын зерттегеннен кейін және ықтимал себептерді анықтау үшін зертханалық тесттер жүргізгеннен кейін қойылады. Егер бастапқы себеп табылмаса, келесі критерийлерге сүйене отырып, жедел немесе созылмалы эозинофильді пневмония диагнозы қойылады. Жедел эозинофильді пневмония, әдетте, бір аптадан кем уақытқа созылған жедел қызбалы аурудан кейін тыныс жетіспеушілігімен, кеуде рентгенінде өкпенің бірнеше аймақтарындағы өзгерістермен және өкпе маңындағы сұйықтық жиналуымен, сондай-ақ бронхоальвеолярлық лаваж сұйықтығындағы еозинофильдердің ақ қан клеткаларының 25% - дан астамын құрауымен сипатталады. Басқа да зертханалық патологиялар: ақ қан клеткаларының санының жоғарылауы, эритроциттердің шөгіндіру жылдамдығының және иммуноглобулин G деңгейінің артуы. Өкпе функциясын тексеру көміртек диоксиді үшін диффузиялық қабілеті төмендеген шектеуші процесті көрсетеді. Созылмалы эозинофильді пневмония симптомдар бір айдан астам уақыт бойы сақталғанда дамуы мүмкін. Созылмалы эозинофильді пневмонияға тән зертханалық көрсеткіштері: қандағы еозинофильдер деңгейінің жоғарылауы, эритроциттердің шөгіндіру жылдамдығының жоғарылауы, темір тапшылығынан туындаған анемия және тромбоциттердің санының артуы. Кеуде рентгенінде кез келген аймақта патологиялық өзгерістер байқалуы мүмкін, бірақ ең ерекше белгі – жүректен алыс, өкпенің шетіндегі көлеңкелердің артуы.
Емдеу
Эозинофильді пневмония қатерлі ісік немесе паразиттік инфекция сияқты аурумен байланысты болса, түпкі себебін емдеу өкпе ауруын жоюға көмектеседі. Бірақ, егер пневмония жедел немесе созылмалы эозинофильді болса, кортикостероидтермен емдеу бір-екі күннің ішінде симптомдардың жылдам және айқын түрде басылуына әкеледі. Көбінесе көктамырға еңгізілетін метилпреднизолон немесе ауызға қабылданатын преднизон қолданылады. Жедел эозинофильді пневмонияда емдеу симптомдар жойылғаннан кейін және рентген суреті қалыпқа келгеннен соң (әдетте төрт апта) жалғасады. Созылмалы эозинофильді пневмонияда емдеу симптомдар жойылғаннан кейін және рентген суреті қалыпқа келгеннен соң (әдетте төрт ай) жалғасады. Ауызға қабылданатын преднизонды тоқтату салдарынан жаңадан пайда болған жағдайларда флутиказон сияқты ингаляциялық стероидтар тиімді қолданылады. Эозинофильді пневмония өкпеге әсер ететіндіктен, адамдарда тыныс алуда қиындықтар туындайды. Егер өкпенің жеткілікті бөлігі зақымданса, адам қолдаусыз тыныс ала алмай қалуы мүмкін. Билевельдік позитивті қысымды жасаушы машиналар сияқты инвазивті емес құрылғылар қолданылуы мүмкін. Әйтпесе, ауызға тыныс алу құбырын орнату қажет болуы мүмкін, сондай-ақ адамның тыныс алуына көмектесу үшін вентилятор қолданылуы мүмкін.
Болжам
Қатерлі ісік немесе паразиттік инфекцияға байланысты эозинофильді пневмонияның болжамы негізгі ауруға байланысты болады. Дегенмен, жедел және созылмалы эозинофильді пневмония, егер қарқынды күтім көрсетілсе және кортикостероидтармен емделсе, өте сирек өлімге алып келеді. Созылмалы эозинофильді пневмония преднизонды тоқтатудан кейін жиі рецидив жасайды, сондықтан кейбір адамдарға өмір бойы ем қабылдау қажет болуы мүмкін. Преднизонды ұзақ мерзімді қолданудың көптеген жанама әсерлері бар, оларға инфекциялардың көбеюі, остеопороз, асқазан жарасы, Кушинг синдромы және сыртқы түрінің өзгеруі жатады.
Эпидемиология
Эозинофильді пневмония – сирек кездесетін ауру. Паразиттік себептер, әрбір паразит эндемиялық болатын географиялық аймақтарда ең көп кездеседі. Жіті эозинофильді пневмония кез келген жаста, тіпті бұрын дені сау балаларда да пайда болуы мүмкін, алайда көптеген науқастар 20 мен 40 жас аралығында болады. Ер адамдар әйелдерге қарағанда шамамен екі есе жиірек ауырады. Жіті эозинофильді пневмония темекі шегумен байланысты. Созылмалы эозинофильді пневмония әйелдерде ерлерге қарағанда жиірек кездеседі және темекі шегумен байланысы жоқ. Сүт безінің қатерлі ісігіне сәулелік терапия жасаумен байланыстылығы сипатталған.
Тарих
Созылмалы эозинофильді пневмония алғаш рет 1969 жылы Каррингтон сипаттаған, және ол Каррингтон синдромы деп те белгілі. Оған дейін эозинофильді пневмония көбінесе дәрі-дәрмектерге немесе паразиттік инфекцияларға байланысты патологиялық жағдай ретінде сипатталған. Жедел эозинофильді пневмония алғаш рет 1989 жылы сипатталды.