Кіріспе

Мазама туысына жататын бұғылар: Борокеттер немесе брокет бұғылары – Мазама туысына жататын бұғылардың бір түрі. Олар орташадан кішкентай мөлшерде болады және Юкатан түбегінде, Орталық және Оңтүстік Америкада, сондай-ақ Тринидад аралында таралған. Көптеген түрлері көбінесе орманды жерлерде кездеседі. Сырт көрінісімен Африка дуикерлері мен Азия мунджактарына ұқсас болғанымен, олармен тек қана алыс туыс. Брокет бұғыларының шамамен 10 түрі сипатталған. Мазама туысының атауы науатль тіліндегі mazame сөзінен шыққан, ол "бұғы" деген мағынаны білдіретін mazatl сөзінің көпше түрі. "Брокет" деген ағылшынша атау (француз тілінен brocart < broche, өршік) екінші жылындағы, мүйізі бұтақталмаған бұғыны атаудан келген.

Таксономия

Мазама түрлерінің таксономиясы соңғы онжылдықтарда елеулі өзгерістерге ұшырады, ал 1999 жылға дейін кейбір мамандар тек төрт түрді мойындады. Бұл төрт «түр» – M. americana, M. gouazoubira, M. rufina және M. chunnyi – кейіннен жеке түрлерге жатқызылған бірнеше ерекше популяцияларды қамтыды. Нәтижесінде, 2005 жылғы «Әлемдегі сүтқоректілер түрлері» басылымында тоғыз түр танылды. Он бірінші түр, M. nemorivaga, дәстүрлі түрде M. gouazoubira құрамына кіретін, бірақ 2000 жылы бұл қате екені анықталды. M. nemorivaga «Әлемдегі сүтқоректілер түрлерінде» жеке түр ретінде танылмады. Сонымен қатар, жақында Амазонканың төменгі ағысынан әсем брокет (M. tienhoveni) сипатталды. Перудегі Ману ұлттық паркінің жазықтарында қызыл түсті терісі мен қара аяқтары бар, әлі сипатталмаған кішкентай брокет түрінің суреті түсірілді және көріп қалғандардың мәліметтеріне сүйенсек, ол Боливияның солтүстік-батысында да кездесуі мүмкін. Молекулалық зерттеулер Cervidae тұқымдасының Миоценнің соңында Орта Азияда пайда болып, таралып, ал Odocoileini Миоцен/Плиоцен шекарасында Солтүстік Америкаға таралып, Панама мойнағы арқылы Плиоценде Оңтүстік Америкаға таралып, бейімделу сәулеленуіне ұшырағанын көрсетті. Неотропикалық елендердің жүйелік қарым-қатынасы мен эволюциялық тарихына сәйкес, кем дегенде сегіз ата-баба елен Плиоценнің соңында (2,5–3 млн жыл бұрын) Оңтүстік Америкаға енген, ал қызыл брокеттердің өкілдері ата-бабалары келгеннен кейін көп ұзамай қарқынды әртараптануға ие болды, нәтижесінде морфологиялық жағынан айқын емес көптеген түрлер пайда болды. Жаңа әлемге тән елендер екі биогеографиялық тарамға бөлінеді: біріншісі, Odocoileus және Mazama americana тұқымдарын қамтиды, Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Америкада таралған, ал екіншісі тек Оңтүстік Америка түрлерінен тұрады және Mazama gouazoubira-ны қамтиды. Бұл Mazama тұқымдасының монофилеттік таксон еместігін көрсетеді. Генетикалық талдау морфологиялық жағынан ұқсас брокеттердің (Mazama) түрлерінің топтары арасындағы молекулалық және цитогенетикалық айырмашылықтың жоғары деңгейін көрсетеді және полифилетикалық шығу тегін аңғартады. Атап айтқанда, M. americana бірнеше ДНК тізбектерінің негізінде Odocoileus-пен күшті туыстық байланысқа ие екенін көрсетті, бұл күтілгеннен өзгеше, себебі бұл M. americana (қазіргі M. temama) гаплотипі, мексикалық шығу тегіне ие болғандықтан, талданатын бірнеше боливиялық Mazama тізбектеріне жақын емес еді. Осылайша, дәстүрлі түрде шектелген Mazama монофилеттік болмауы мүмкін. Бұл боливиялық Mazama түрлері керісінше, Pudu puda және Ozotoceros bezoarticus түрлерімен топтастырылды. Бұл түрлер арасындағы ортақ ата-бабалар гаплотиптерінің болуы немесе нақты монофилеттік тұқымдарға дұрыс орналастырылған, жаңа филогенетикалық ағаштың қажеттілігі сияқты түрлі себептермен түсіндірілуі мүмкін. Қызыл брокет (M. americana) Кішкентай қызыл брокет немесе бороро (M. bororo) Мерида брокеті (M. bricenii) Карлық брокет (M. chunyi) Сұр брокет (M. gouazoubira) Пигми брокет (M. nana) Амазонка қоңыр брокеті (M. nemorivaga) Кішкентай қызыл брокет (M. rufina) Орталық Американың қызыл брокеті (M. temama) Әсем брокет (M. tienhoveni) Юкатан қоңыр брокеті (O. pandora) бұрын сұр брокеттің немесе қызыл брокеттің (Mazama americana) қосалқы түрі ретінде қарастырылған. 2021 жылы Америкалық сүтқоректілер қоғамы оны Odocoileus тұқымдасына жатқызды.

Физикалық сипаттамасы және тіршілік ету ортасы

Түріне қарай, бұғылардың денесі кішкентайдан орташаға дейін болады, денесі мықты және құлақтары үлкен. Басы мен денесінің ұзындығы, иық биіктігі және типтік салмағы әртүрлі, бірақ ерекше ірі M. americana үлгілерінің салмағы M. nana, M. bricenii, M. chunyi және M. rufina сияқты түрлерге қарағанда көп болуы мүмкін. Олар орман және жоғары биіктіктегі шабындықтарда кездеседі (M. nana Атлант орманында; қалған түрлері Андтың бұлтты орманында, елфин орманында және парамода). Олардың денесі орташадан кішкентай, ал түсі қызғылт. Көпшілігінің аяқтарының бір бөлігі мен басының жоғарғы жағы қара немесе қоңыр сұр түсті, бірақ M. chunyi-де алдыңғы жағы мен мойны да қара немесе қоңыр сұр болады.

Мінез-құлық

Мазамалар кішкентай және түнгі жануарлар болып табылады, сонымен қатар ұялшақ болғандықтан оларды көру сирек. Олар көбінесе жалғыз немесе жұп болып, өздерінің кішкентай аумағында тіршілік етеді, олардың шекараларын әдетте несеп, нәжіс немесе көз бездерінен шығатын сөлдермен белгілейді. Жыртқыштардан (негізінен пума мен ягуардан) қорғалғанда, олар өз аумағын жақсы білу арқасында жақын жердегі өсімдіктерде жасырынуға қолайлы жерлерді табады. Шөпқоректілер болғандықтан, олардың рационында жапырақтар, жемістер және жас бұтақтар болады.

Көбею

Бірге тұратын жұптар моногамды болып қалады. Жалғыз еркек бұғылар көбінесе жақын жердегі ұрғашы бұғылармен жұптасады. Еркектер ұрғашы үшін күрескенде, қысқа мүйіздерімен шағып, тістесіп ұрысады. Тропиктік аймақтарда тіршілік ететін брокет түрлерінде белгілі бір жұптасу маусымы болмайды, бірақ орташа белдеудегі брокеттер күзде айқын жұптасу кезеңін басынан өткізеді. Жүктілік шамамен 200–220 күнге созылады және ұрғашы бұғылар әдетте бір ретте бір ғана бала туады. Балалар анасымен бірге болады, олар анасына ілесе алатын жетілгенше жасырынып өмір сүреді. Олар әдетте алты айлық шамасында емшектен айырылады және бір жылдан кейін жыныстық жағынан жетіледі.