Кіріспе

Серб импрессионист ақыны Владислав Петкович Дис (; 10 наурыз 1880 – 30 мамыр 1917) – серб импрессионист ақыны. Ол 1917 жылы Ион теңізіндегі қайықта торпедадан қаза тапты, сонымен қатар соғыс ақыны ретінде де есте сақталады.

Өмірбаян

Владислав Петкович Сербия Князьдігіндегі Чачакқа жақын орналасқан Заблаче ауылында дүниеге келді. 1902 жылы гимназия мен мұғалімдер колледжін бітірген соң Чачакқа келді. Ол Зайчар қаласына жақын жердегі Прилита ауылында уақытша мұғалім болып тағайындалды. Ол мұғалімдік қызметті ұнатпады, ал өлеңдерінен түскен кіріс өте аз болды. 1903 жылы Белградқа көшіп, әдеби өмірде белгілі болды, оның өлеңдері «Идила» әдеби журналында жарияланды. Петкович өзінің «Dis» деген есімін өзінің бірінші есімінің ортаңғы буынының қайталануы ретінде (Vla DIS lav) таңдады, сонымен қатар бұл жер асты әлемінің римдік құдайының аты еді. Ол кешке Белградтың Скадарлиядағы кафаналарына және басқа да жерлерге жиі баратын, онда ол бір уақытта ішіп, жаңа өлеңдер жазатын. Ол муниципалитетте кеден қызметкері болып тағайындалды, бұл оған жақсы табыс пен жазуға уақыт берді. Ол Сима Пандуровичпен бірге «Әдеби апталық» (Književna nedelja) журналының редакторларының бірі болды. Петкович Дис пен Пандурович әдеби ортаның «қорқынышты балалары» саналды (екеуі де Шарль Бодлер және басқа француз символистерінің, сондай-ақ Шантич, Дучич, Ракич, Ћорович және тіпті Скерличтің ықпалында болды, соңғысы бұл қозғалыстан бас тартқанға дейін). Журнал жабылып қалғаннан кейін ол Кристина Тинкаға үйленді, олардың екі баласы болды – Гордана мен Мутимир. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына орай «Споменик» (Ескерткіш) атты өлеңін жазды: «Менің жаным армандай бергенде, ескерткіш мәңгілікке дайын болып, жаңа дәстүрлерге сіңіп, жас ұрпақтың жаңа ескерткіштерді орнатуға деген құштарлығын қанағаттандырып, тірі қалғандай көрінеді». Бірінші Балқан соғысы басталғанда ол журналист ретінде әскерге шақырылды. Ол Сербия армиясының Бірінші Балқан соғысы (1912), Екінші Балқан соғысы (1913) және одан кейінгі Бірінші дүниежүзілік соғыстағы шайқастарын жамылған соғыс тілшісі болды. 1915 жылы ол Сербия армиясымен бірге Корфуға шегінді. Корфудан Петкович Францияға емделуге және осы трагедия туралы жазуға жіберілді. Ол Марсельде, Ниццада және Лес Петиз Даллесте Балқанға қайтуға асыққан күйде болды. 1917 жылдың мамыр айында ол Рим мен Неаполь арқылы Италияның Галлиполи қаласына келді. 29 мамыр күні сағат 21:00-де екі күн күткеннен кейін ол Корфуға бағытталған француздық «Италия» жолаушылар пароходына отырды, онда ол Салоника майданында соғысып жатқан серб армиясына қосылуы керек еді. 30 мамыр күні таңғы сағат 5:51-де «Италия» Италияның Санта-Мария-ди-Леука қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 46 миль қашықтықта Аустро-Венгрия теңіз күштерінің U 4 U қайығымен торпедаланып батты.

Поэзия

Ол серб лирикасына иррационалды және ес-түссіз бейнелерді енгізді. Оның ең танымал өлеңдерінің бірі – "Можда спава" (Ол ұйықтаған болуы мүмкін) және "Споменик" (Ескерткіш). "Споменик" өлеңінде Дис ескерткіш туралы армандады: Оның ұзақ ғұмыры бар, бүгін ол жаңа аңыздарға енді, біздің ұрпақтарымызды келесі ескерткішке дайындау үшін. Петкович Дис 1913 жылы жазды, дәл Сербия Осман империясынан Косовоны қайтарып алғаннан кейін және Осман империясы Косовоны Сербиядан бөлген тарихи ортағасырлық шайқас орнына обелиск орнатқан кезде. Дистің поэзиясы сол кездегі ең белгілі серб әдеби сыншыларының бірі Йован Скерлич тарапынан жақсы қабылданалмады, ол өлеңдердің мұңды және қапалы тонды ұнатуы жоқ еді. Оның "Цветови славе" ("Даңқтың гүлдері") өлеңі Дюрадж Вуйчичпен ағылшын тіліне аударылды.