Триполи халықаралық әуежайының тарихы мен жағдайы

Кіріспе

Ливиядағы бұрынғы әуежай, Триполидегі әуежай, Ливия. Триполи халықаралық әуежайы (مطار طرابلس العالمي) – Ливияның астанасы Триполиге қызмет ету үшін салынған, қазіргі уақытта жабық халықаралық әуежай. Әуежай Триполи орталығынан Каср бин Гашир ауданында орналасқан. Бұрын «Либия әуежолдары», «Африкия әуежолдары» және «Бурак әуежолдары» компанияларының негізгі хабы болған. 2011 жылдан бері үздіксіз жабылып-ашылып тұрады. 2018 жылдың басында Триполиден және оған ұшулар Митига халықаралық әуежайын пайдалана бастады. 2014 жылғы Ливия азамат соғысы кезінде Триполи әуежайы шайқасында ауыр зақымдар алды. 2017 жылдың шілдесінде шектеулі коммерциялық пайдалану үшін қайта ашылды. 2019 жылдың сәуірінде Митига 2019-20 жылдардағы Батыс Ливия кампаниясы кезінде Триполидегі соңғы жұмыс істейтін әуежайға айналды деген хабар тарады. Бірақ, жақында Ұлттық келісім үкіметі (GNA) Ливия Ұлттық армиясынан (LNA) қайтарып алу үшін әуежайды бомбалағанын мойындады. 1938 жылы итальяндық Ливияның губернаторы Итало Балбо әскери аэродромды кеңейтіп, «Ала Литория» итальяндық әуекомпаниясының қызмет көрсететін азаматтық әуежай құрды: Aeroporto di Tripoli Castel Benito. Алғашқы халықаралық рейстер Рим, Тунис және Мальта қалаларына орындалды. 1939 жылы Римнен Эфиопия мен Сомалиге жасалған рейс – алғашқы құрлықаралық рейстердің бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуежай қиратылды, бірақ кейіннен британдық Корольдік әуе күштері пайдаланып, 1952 жылы RAF Castel Benito деп аталды, содан кейін RAF Idris болып өзгертілді. 1950-1960 жылдары әуежай Триполи Ыдырыс халықаралық әуежайы деп танылды. 1978 жылдың қыркүйегінде ұлттық және халықаралық рейстерге сәйкес жаңартылды. Қазіргі халықаралық терминал Sir Alexander Gibb & Partners компаниясы жасаған жоба бойынша салынды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Ливия үстінен ұшуға тыйым салғандықтан 2011 жылдың наурызынан қазанына дейін жабылды. 2011 жылдың 21 тамызында Зинтан бригадасы Триполиге шабуыл жасаған кезде әуежайды басып алды. 2011 жылдың 11 қазанында ресми түрде қайта ашылды. 2014 жылдың 14 шілдесінде Мисурата қаласынан келген жасақтар әуежайды бақылауға алуға тырысқан кезде қақтығыс болды. Содан бері әуежай рейстерге жабық. 2014 жылдың 23 тамызында 40 күндік қақтығыстан кейін әуежайды бақылап отырған Зинтан күштері шегінді. «Los Angeles Times» газетінің мәліметінше, соғыс кезінде әуежайдың кем дегенде 90% нысандары мен 20 ұшақ қирады. Мисурата жасақтарының бақылауындағы VIP терминалы 2017 жылдың 16 ақпанында қайта ашылды. Жаңа жолаушылар терминалын жоспарлауды милицияларды білдіретін саяси орган жүзеге асырып жатыр. 2019 жылдың сәуірінде Ливия Ұлттық армиясы (LNA) және оның басшысы Халифа Хафтар күштері әуежайды басып алып, 2019 жылдың мамырында GNA қысқа мерзімге бақылауға алған болса да, бір жылдан астам уақыт бойы ұстап тұрды. Триполи астаналық аймағының оңтүстік шекарасында орналасқандықтан, ол Триполи қаласының оңтүстігіндегі Каср бин Гашир ауылының үлкен қала маңындағы бекінісінің бөлігі болды және GNA-ның астананы басып алуға немесе әлсіретуге тырысқан шабуылдары үшін плацдарм ретінде пайдаланылды. Ұдайы қақтығыстардың салдарынан ашық жер GNA-ның Триполи шекарасынан жауап беру және алдын ала бомбалауына ұшырады, сондықтан оны әуежай ретінде пайдалану мүмкін емес болды. 2020 жылдың маусымында GNA әуежайды және Каср бин Гашир ауылын LNA-ны кері итеру және астананы қоршауды тоқтату мақсатындағы 2020 жылғы шабуылдың бөлігі ретінде қайтарып алды. Әуежайды басып алу GNA-ның Триполи қаласы мен астаналық аймақты толық бақылауға алғанын көрсетті.

Former airport in Libya
the airport in Tripoli, Libya

Tripoli International Airport (مطار طرابلس العالمي) is a closed international airport built to serve Tripoli, the capital city of Libya. The airport is located in the area of Qasr bin Ghashir, from central Tripoli. It used to be the hub for Libyan Airlines, Afriqiyah Airways, and Buraq Air. The airport has been closed intermittently since 2011 and as of early 2018, flights to and from Tripoli have been using Mitiga International Airport instead. During the 2014 Libyan Civil War, the airport was heavily damaged in the Battle of Tripoli Airport. The airport reopened for limited commercial use in July 2017. In April 2019, however, it was reported that Mitiga had become the last functioning airport in Tripoli during the 2019–20 Western Libya campaign. It was soon acknowledged that the ruling Government of National Accord (GNA) had bombed the airport in order to recapture it from the Libyan National Army (LNA). In 1938 the governor of Italian Libya, Italo Balbo, enlarged the military airfield to create an international airport for civilians served by Ala Littoria, the official Italian airline: the Aeroporto di Tripoli Castel Benito. The first international flights were to Rome, Tunis, and Malta. In 1939, a flight from Rome to Ethiopia and Somalia was one of the first intercontinental flights. During World War II the airport was destroyed, but the airfield was later used by the British Royal Air Force and named RAF Castel Benito, changing to RAF Idris in 1952. In the 1950s and 1960s the airport was known as Tripoli Idris International Airport. It was renovated for national and international air travel in September 1978. The existing international terminal was designed and built from a masterplan developed by Sir Alexander Gibb & Partners. The airport closed from March 2011 to October 2011 as a result of the United Nations Security Council establishing a no fly zone over Libya. The Zintan Brigade captured the airport during their advance on Tripoli on 21 August 2011. The airport was officially reopened on 11 October 2011. On 14 July 2014, the airport was the site of fierce battle as militias from the city of Misrata attempted to take control of the airport. The airport has been closed to flights since the clashes. On 23 August 2014, after 40 days of clashes, Zintan forces, which controlled the airport, withdrew. The Los Angeles Times reported that at least 90% of the airport's facilities and 20 airplanes were destroyed in the fighting. While still under the control of Misrata militias, the VIP terminal, which had not been not as badly damaged, was reopened on 16 February 2017. A new passenger terminal is in planning by the political body representing the militias. In April 2019, the airport was captured by forces loyal to the Libyan National Army (LNA) and its leader Khalifa Haftar and was held for over a year, despite the control of the airport passing back to the GNA briefly in May 2019. Due to its location at the southern border of the Tripoli Metropolitan Area, it served as a part of the larger suburban stronghold of Qasr bin Ghashir village south of Tripoli City, used as a staging ground in attacks attempting to capture or weaken GNA's hold of the capital. As a result of ongoing clashes, it was acknowledged that the open terrain was subject to retaliatory and preliminary bombing by the GNA from Tripoli frontier, making it unusable as an airport. The airport, along with the village of Qasr bin Ghashir, was retaken in June 2020 by the GNA as part of its 2020 offensive to push back the LNA and end the siege of the capital city. The taking of the airport signified that the GNA had regained control of the entire city and metropolitan area of Tripoli.

Терминалдар

Аэропортта халықаралық және ішкі рейстерге қызмет ететін бір негізгі жолаушылар терминалы болды. Терминал залы 5 қабаттан тұратын, 5 гектар ауданы бар ғимарат болатын және жылына 3 миллион жолаушыны қабылдауға қабілетті еді. Регистрация тіркеу пункттерінің бәрі бірінші қабатта орналасқан. Кету қақпалары және салықсыз сауда бөлімі жоғары қабатта орналасқан. Бұған жанында дұға ғимараты мен бірінші сыныпты лаунж болды, ол әуежайдан рейстерді жүзеге асыратын барлық әуе компанияларының бизнес-сыныбынан және жоғары сыныбындағы жолаушыларына қызмет көрсетті. Google картасында бүкіл жолаушылар терминалы толыққанды бұзылған күйде көрінеді, бірақ ұшақтарға арналған жолдар бұрынғы қақпаларына қатысты орналасқан күйінде сақталған. Аэропорт тәулігіне 24 сағат бойы жұмыс істеді. Аэропортта түнгі тұруға арналған жайлар болмады, бірақ транзиттік рейстермен жүретін жолаушыларға қызмет ету үшін әуежайдағы қонақ үйді салу жоспарланған. Халықаралық терминалдың төртінші қабатында мейрамхана орналасқан. Ливия Азаматтық авиация басқармасының бас кеңсесі аэропорт аумағында орналасқан.

Кеңейту жоспарлары

2007 жылдың қыркүйегінде Ливия үкіметі әуежайды жаңарту және кеңейту жобасын жариялады. Жобаның соңғы жалпы құны, Бразилияның Odebrecht, Түркияның TAV Construction, Грекияның Consolidated Contractors Company және Францияның Vinci Construction компанияларының бірлескен кәсіпорнымен келісімшарт жасалды, ол LD2,54 миллиард ($2,1 миллиард) құрады. Жоба бойынша әуежайда екі жаңа терминал (шығыс және батыс терминалдары) қолданыстағы халықаралық терминалдың екі жағына салынуы тиіс еді. Әрбір жаңа терминалдың сыйымдылығы шамалы болар еді, ал барлығы 20 миллион жолаушыға және 4400 көлік тұрағына арналған болар еді. Француздық Aéroports de Paris компаниясы бір уақытта 100 ұшаққа қызмет көрсете алатын терминалдарды жобалады. Алғашқы жаңа терминалдың құрылысы 2007 жылдың қазан айында басталды. Бірінші модуль іске қосылғанда бастапқы сыйымдылығы 6 миллион жолаушыны құрайды. Сондай-ақ, екінші жаңа терминалға дайындық жұмыстары жүргізіліп жатыр, ол аяқталғанда жалпы сыйымдылықты 20 миллион жолаушыға дейін жеткізер еді; аяқталған әуежай Ливияның Африкадағы авиациялық орталық ретіндегі беделін нығайтуы күтілуде. Азамат соғысы салдарынан жоба тоқтатылып, әуежайға қосымша зиян келтірілді. 2019 жылдың ақпан айында Ливияның Көлік министрлігі әуежайдағы жұмыстар қайта басталғанын хабарлады. 2021 жылдың мамыр айында Италияның сыртқы істер министрі Луиджи Ди Майо итальяндық компаниялар бірнеше айдан кейін әуежайда құрылыс жұмыстарын бастайтынын мәлімдеді. Жоба 2024 жылы аяқталуы күтілуде.

Әуе компаниялары мен бағыттары

2014 жылдың шілдесінен бастап Триполиге келетін барлық жолаушылар рейстері Митига халықаралық әуежайын пайдаланады; Триполи халықаралық әуежайына жоспарлы жүк тасымалдау тоқтатылды.

Апаттар мен оқиғалар

1944 жылғы 9 мамырда Корольдік әуе күштеріне тиесілі Дуглас Дакота III (KG548) ұшағы ұшып көтерілген кезде шассиы кері тартылып, апатқа ұшырап, өртеніп кетті. Қаза болғандардың бар-жоғы белгісіз. 1949 жылғы 1 ақпанда BOAC компаниясының Avro 685 York I (G AGJD) ұшағы оң жақтан соққан желде ұшып көтерілген кезде оңға бұрылып, түзету жұмыстары дұрыс болмағандықтан апатқа ұшырады. Ұшақтағы 15 адам аман қалды, ал ұшақ жарамсыз деп танылды. 1949 жылғы 4 ақпанда Ұлыбритания Соғыс министрлігінің қызметкерлерін Найробиден Ұлыбританияға тасымалдау үшін жалдаған Skyways компаниясының Дуглас C 54A 1 DO (G AJPL) ұшағы Хартумнан келе жатып, қатты жаңбыр мен нашар көріну жағдайында 3 және 4 қозғалтқыштары істен шығып, 700 фут биіктіктегі ағаштарға соқты. 53 жолаушының арасында 1 экипаж мүшесі қаза тапты. 1949 жылғы 8 қазанда Корольдік әуе күштеріне тиесілі Дуглас Дакота IV (KN435) ұшағы ұшып көтерілген кезде қозғалтқыш қуаты жоғалып, жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. Барлық 3 жолаушы аман қалды. 1949 жылғы 7 қарашада BOAC компаниясының Avro 691 Lancastrian C.1 (G AGMM) ұшағы осы жерде апатқа ұшырап, жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. Қаза болғандардың бар-жоғы белгісіз. 1955 жылғы 21 қыркүйекте Лондоннан Каноға бағыт алған BOAC компаниясының Canadair C 4 Argonaut (G ALHL) ұшағы мұнда құлап, қатты жел мен нашар көріну салдарынан 11-ші ұшу-қону жолағынан 1200 фут қашықтықтағы ағаштарға соқты. 47 жолаушының арасында 15-і қаза тапты. 1970 жылғы 1 маусымда CSA Ceskoslovenske Aerolinie компаниясының Tupolev Tu 104A (OK NDD) ұшағы Прагадан келе жатып, 36-шы ұшу-қону жолағынан 5,5 км оңтүстікке қарай жерге құлап, 350 км/сағ жылдамдықпен ұшып, 03:12 UTC-де 18-ші ұшу-қону жолағына екі рет көзбен бағытталғаннан кейін өртеніп кетті. Барлық 13 жолаушы қаза тапты. 1971 жылғы 2 қаңтарда Алжирден келген UAA компаниясының de Havilland DH 106 Comet 4C (SU ALC) ұшағы 18-ші ұшу-қону жолағына ADF процедурасы кезінде 395 фут биіктікте құм төбелеріне соқтығып, апатқа ұшырады; барлық 16 жолаушы қаза тапты. 1986 жылғы 15 сәуірде 6 F 111F стратегиялық бомбалаушы ұшағының 02:10-да әуежайға жасаған шабуылы салдарынан 3 Ил-76 көлік ұшағы, оның ішінде 2 Джамахирия әуе көлігіне (5A DNF және 5A DNL) тиесілі және 1 Ливия Араб Республикасы Әуе күштеріне (5A DLL) тиесілі ұшақ, сондай-ақ Ливия Ауыл шаруашылығы министрлігіне (5A DCS) тиесілі де Гавиленд Канада DHC 6 Twin Otter 300 ұшағы қирады. 1989 жылғы 27 шілдеде Korean Air 803 рейсімен келген McDonnell Douglas DC 10 30 (HL7328) ұшағы 07:05-те ұшу-қону жолағынан 2,4 км (1,5 миль) қашықтықта құлап, 4 үй мен бірнеше машинаға соқты. 199 жолаушының арасында 75-і, сондай-ақ жердегі 4 адам қаза тапты.

On 9 May 1944, a Douglas Dakota III (KG548) of the RAF crashed and burned on takeoff during its delivery flight when the undercarriage retracted. It is unknown if anyone died. On 1 February 1949, an Avro 685 York I (G AGJD) of BOAC swung to the right during takeoff in a crosswind, overcorrected, and crashed. All 15 occupants survived; the plane was written off. On 4 February 1949, a Douglas C 54A 1 DO (G AJPL) of Skyways that was chartered by the UK War Office to transport personnel back to the UK from Nairobi crashed after the no. 3 and no. 4 engines failed on approach from Khartoum in heavy rain and low visibility, hitting trees at 700 feet. 1 crew member of the 53 occupants was killed. On 8 October 1949, a Douglas Dakota IV (KN435) of the RAF crashed on takeoff when engine power was lost and was damaged beyond repair. All 3 occupants survived. On 7 November 1949, an Avro 691 Lancastrian C.1 (G AGMM) of BOAC crashed here and was damaged beyond repair. it is unknown if anyone died. On 21 September 1955, a Canadair C 4 Argonaut (G ALHL) of BOAC on a flight from London to Kano crashed on approach here, striking trees 1200 feet short of runway 11 at 22:23 UTC in strong winds and poor visibility. 15 of the 47 occupants were killed. On 1 June 1970, a Tupolev Tu 104A (OK NDD) of CSA Ceskoslovenske Aerolinie crashed on approach from Prague, hitting the ground 5.5 km south of runway 36 at 350 km/h after 2 failed visual approaches to runway 18 at 03:12 UTC and catching fire. All 13 occupants were killed. On 2 January 1971, a de Havilland DH 106 Comet 4C (SU ALC) of UAA arriving from Algiers crashed on approach after hitting sand dunes at 395 feet during an ADF procedure turn for runway 18; all 16 occupants were killed. On 15 April 1986, an attack by 6 F 111F strategic bombers at 02:10 on the airport destroyed 3 Ilyushin Il 76 transport planes, 2 of Jamahiriya Air Transport (5A DNF and 5A DNL) and one owned by the Libyan Arab Republic Air Force (5A DLL), and a de Havilland Canada DHC 6 Twin Otter 300 of the Libyan Ministry of Agriculture (5A DCS). On 27 July 1989, a McDonnell Douglas DC 10 30 (HL7328) on Korean Air Flight 803 crashed 2.4 km (1.5 miles) short of the runway at 07:05 on approach, striking 4 houses and several cars; 75 of the 199 occupants were killed, along with 4 people on the ground.