Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1813 жылғы алтыншы коалиция соғысы кезіндегі шайқас
1813 battle during the War of the Sixth Coalition
1813 жылғы 26 тамыздағы Кацбах шайқасы – Наполеон соғыстарының маңызды шайқасы. Ол маршал Макдональд басқаратын бірінші француз империясының әскері мен пруссиялық маршал Граф (грав) фон Блюхер басқаратын алтыншы коалицияның Ресей-Пруссия армиясы арасында өтті. Бұл шайқас Пруссияның Силезия провинциясындағы Вальштат пен Лигниц арасындағы Кацбах өзені маңында, қатты дауыл кезінде болды. Дрезден шайқасымен бір күні өткен бұл шайқаста коалиция жеңіске жетті, ал француз әскері Саксонияға шегінді.
The Battle of the Katzbach on 26 August 1813, was a major battle of the Napoleonic Wars between the forces of the First French Empire under Marshal MacDonald and a Russo Prussian army of the Sixth Coalition under Prussian Marshal Graf (Count) von Blücher. It occurred during a heavy thunderstorm at the Katzbach river between Wahlstatt and Liegnitz in the Prussian province of Silesia. Taking place the same day as the Battle of Dresden, it resulted in a Coalition victory, with the French retreating to Saxony.
Кіріспе
Блюхер 13 тамызда Силезия армиясына 17 тамызда Плясвиц келісімінің аяқталуына дейін ілгерілеуге бұйрық берді. Бірқатар шайқаста одақтас әскері күтпеген француздарды шатастырып, қарулы келісімді бұзуына жол бермеді. Бұл шағын жеңістер тәжірибесіз неміс жасақтарының рухын көтерді. Бірінші күні Блюхер мен оның штаб бастығы Август Нейхардт фон Гнайзенау бөлініп қалды және күнінің соңына дейін әскерлерді қозғалысқа жібермей, одақтастардың ілгерілеуін баяулатты. Француздардың қарсыласуы күшейді, одақтастардың түнгі марштары үнемі болатын шайқастар мен кешігулердің салдарынан көбейді, ал ауа райы нашарлады. 20 тамызда Блюхердің әскері Бобер өзенінде Наполеонның бас әскерімен кездесіп, француз әскерлерінің қуаныш дауысы француз императорының келгенін жариялағанда асығыс шегінді. Келесі бес күн бойы Силезия армиясы Наполеонның жеке басқаруымен француз күштеріне қарсы бірнеше қатал және қымбат артқы қадамдар жасады. Блюхер 21, 22 және 23 тамыздағы шайқастарда 6000-8000 әскерін жоғалтты, ал француздардың 17 тамыздан бергі шығындары да шамамен сондай болды. Блюхердің армиясы ыдырап бастады. Людвиг Йорк фон Вартенбургтің корпусы 5000 әскерін дезертирлікке ұшыратып жоғалтты. Ландвер жасақтары толыққанды батальондармен жаппай дезертирлік жасады, ал одақтас корпус командирлері әскерлерінің құлдырауына өз штабтарының нашар басқаруын кінәлады. Блюхер Гнайзенауды қызметтен босатуды ойлады. Наполеон 23 тамызда Гвардия, I корпус, VI корпус және I кавалерия корпустарымен Шварценбергтің Богемия армиясына қарсы тұру үшін Саксонияға оралды. Сол күні ол маршал Жак Макдональд басшылығында 100 000 сарбаздық Бобер армиясын құрып, Блюхерді Кацбахтың шығысына қарай ығыстырып, содан кейін Бобердің батыс жағалауына шегініп, Саксониядағы және Берлин маңындағы француз әскерлерінің қанаттарын қорғау үшін қорғаныс позициясын алуға бұйрық берді. Блюхер шабуылға өткен жағдайда Макдональдқа шабуыл жасауға да рұқсат берілді. Макдональд 48 сағат бойы қимылсыз отырды, себебі маршал Мишель Ней Наполеонның Нейді Гёрлицке шақыруын оның үш дивизиялық III корпусына қатысты деп қате түсінді. 24 тамызда Ней басқаруды Джозеф Сухамға тапсырды, ол 25 тамызда өз корпусын Макдональдтың қатарына көшірді. III корпустан басқа Макдональдтың қол астында V корпус, XI корпус және II кавалерия корпусы болды. 24 тамызда Блюхер Наполеонның қуғыншыларға тікелей басшылық етпейтінін білген соң, сол күні сағат 19:00-де әскеріне кері бұрылып, 25 тамызда жауды табу үшін кавалерия барлауын жүргізуге бұйрық берді. 25 тамызда сағат 23:00-де Макдональд өзінің әскерін келесі күні Яуэр қаласына жылжытуға және Блюхерді жеңуге немесе оны Силезияға тереңірек ығыстыруға бұйрық берді. Макдональдтың елшісі Сухамға төрт жарым сағат кешігіп жетті. Соухам содан кейін өз корпусын 11:30-да Лигницке емес, Кроичке көшірді, бұл корпустан тек бір дивизия ғана шайқасқа қатысатынын білдірді.
Blücher ordered the Army of Silesia to advance on 13 August, before the Truce of Pläswitz could conclude on 17 August. In a series of running fights, the Allied army beat back the confused French, who did not anticipate that the Allies would break the armistice so brazenly. These minor victories raised the morale of the inexperienced German levies. On the first day, Blücher and his chief of staff August Neidhardt von Gneisenau became separated and did not issue orders for troop movements until late in the day, slowing down the Allied advance. The French resistance grew in intensity, the Allied night marches multiplied owing to constant combat and delays, and the weather turned atrocious. On 20 August, Blücher's men came face to face Napoleon's main army at the Bober river and beat a hasty retreat when the cheers of the French troops announced the arrival of the French emperor. For the next five days, the Silesian Army engaged in a series of fierce and costly rearguard actions against the pursuing French forces, which were personally commanded by Napoleon. Blücher lost 6,000–8,000 men in combat on 21, 22 and 23 August, while French losses since 17 August were about the same. Blücher's army began to fall apart. Ludwig Yorck von Wartenburg's corps lost 5,000 men to desertion. The Landwehr militiamen deserted en masse in entire battalions, while the Allied corps commanders complained of the ruin befalling their army thanks to the incompetence of its general staff. Blücher contemplated firing Gneisenau. Napoleon returned to Saxony on 23 August with the Guard, I Corps, VI Corps and I Cavalry Corps to face Schwarzenberg's Army of Bohemia. That same day, he formed the 100,000 strong Army of the Bober under Marshal Jacques MacDonald's and ordered him to drive Blucher to east of the Katzbach then pull back to the west bank of the Bober and assume defensive positions to protect the flank of the French armies in Saxony and near Berlin. MacDonald was also authorized to attack in case Blücher took the offensive. MacDonald did not move for 48 hours due to Marshal Michel Ney's misunderstanding of Napoleon's summon of Ney to Görlitz as referring to his entire three division strong III Corps. Late on 24 August, Ney turned over command to Joseph Souham, who spent 25 August moving his corps into MacDonald's line. In addition to the III Corps, MacDonald had under his command the V Corps, XI Corps and II Cavalry Corps. When Blücher on 24 August learned that Napoleon was no longer in direct command of the pursuers, he at 7 pm that day ordered his army to turn back and use cavalry reconnaissance to find the enemy on 25 August. At 11 pm on 25 August, MacDonald issued orders to move his army to the town of Jauer the next day and defeat Blücher or drive him deeper into Silesia. MacDonald's courier reached Souham four and one half hours late. Souham then moved his corps at 11.30 am to Kroitsch rather than Liegnitz, which meant that only one division from the corps would participate in the battle.
Шайқас
Екі әскер таңғы сағат 9-да Макдональдтың көтерілген Кацбах өзенінен өткеннен кейін кездесіп қалды. Кенеттен су тасқыны көптеген көпірлерді қиратты және бұлақтарды жойды. Дүрлік-хаос пен қатты жаңбырдың арасында Макдональд бірінші болып есін жиыстырды. Оның бұйрығы Наполеонның бас күштерінің Блюхерден қорғануына бағынған болса да, Макдональд шабуылға түсуге шешім қабылдады. Ол Ресей-Пруссия оң жағын айналып өту үшін шамамен 60 000 адамды, әскерінің үштен екі бөлігін жіберді. Бірақ француз колонналары тым алыс кеткендіктен, бір-біріне көмектесе алмады және қайтадан шатасу орын алды. Блюхер оң қанатына алға жылжуға бұйырды. Мұшкеттердің ылғалдығынан оқ ату мүмкін болмады, шайқас тек қана суық қарумен шешілді. Коалиция күштерін тоқтатып тұруға тиіс болған Макдональдтың қалған 30 000 әскеріне пруссиялық атты әскерлердің күшті қарсы шабуылы жасалды. Көмек немесе күшейте алмаған француздық II атқыштар корпусы, III корпустың Брайердің 8-ші дивизиясы және Мюньердің 2-ші бригадасы Блюхердің бүкіл армиясымен кешкі сағат 18:30-да жеңіліске ұшырады. Макдональд әскерінің қалдықтары шегінді, жүздеген адамдар Кацбах және Рэгинг-Найссе өзендерінде суға батып қайтыс болды.
The two armies stumbled upon one another at 9 am after MacDonald crossed the swollen Katzbach river. A sudden flood cut away many of the bridges and destroyed the fords. In the midst of the confusion and heavy rain, MacDonald seemed to recover first. Although his orders were to defend the flank of Napoleon's main force from Blücher, MacDonald decided to attack. He dispatched two thirds of his army, about 60,000 men, in an attempt to flank the Russo Prussian right. But confusion reigned again as the French columns found themselves too far apart to support one another. Blücher ordered his right wing to advance. The muskets were too wet for firing and the battle was decided with cold steel. The remaining 30,000 men of MacDonald's force, who were supposed to hold down the Coalition forces, were met by a heavy counter attack by Prussian cavalry. Without support or reinforcement, the French II Cavalry Corps, Brayer's 8th Division from III Corps and Meunier's 2nd brigade were routed at 6.30 pm by Blücher's entire army. The remnants of MacDonald's army retreated, with hundreds drowning in the Katzbach and the Raging Neisse which were in spate.
Шығындар
26 тамыздағы Макдональдтың қаза тапқандарының саны белгісіз, бірақ 1 қыркүйекке дейін ол 30 000 адам мен 103 зеңбірек жоғалтты, оның ішінде 12 000 өлтірілген және жараланған, ал 18 000 тұтқынға алынған. Блюхердің жоғалғандары шамамен 1 000 адам қаза тапқан және жараланған, ал науқан барысында 22 000 адам жоғалған.
MacDonald's casualties on 26 August are unknown but by 1 September he had lost 30,000 men and 103 guns, including 12,000 killed and wounded and 18,000 captured. Blücher's losses were some 1,000 men killed and wounded in the battle and 22,000 for the campaign.
Талдау
Соғыс жоғалғандарынан өзге, француздың стратегиялық жағдайы әлсіреген еді. Австрия 26-27 тамызда Наполеонның Дрездендегі жеңісінен кейін одақтас коалициясынан шығып кетуі мүмкін еді. Блюхердің жеңісі туралы жаңалық алаңдаған одақтас басшылығына қуат берді. Бұл, төрт күннен кейін Кулмде және 6 қыркүйекте Денневицте туған жеңістермен бірге, Наполеонның Дрездендегі жеңісін толығымен жоққа шығарды. Осы жеңісі үшін Блюхер 1814 жылғы 3 маусымда «Вальштадт князі» атағын алды. Шабыс неміс тілінде қазір қолданылмайтын мақалға әкелді: «Der geht ran wie Blücher an der Katzbach!» («Ол Блюхер Кацбахтағыдай шабуылдайды!»), Блюхерге сілтеме жасайды және белсенді, күшті мінез-құлықты сипаттайды.
Beyond the battle losses, the French strategic position had been weakened. Austria might have defected from the Allied coalition after Napoleon's victory at Dresden on 26–27 August. News of Blücher's triumph revitalized the worried Allied leadership. This, coupled with the defeats at Kulm, four days later, and Dennewitz on 6 September, would more than negate Napoleon's victory at Dresden. Because of his victory, Blücher received the title of "Prince of Wahlstatt" on 3 June 1814. The battle gave rise to a German saying, now obsolete: "Der geht ran wie Blücher an der Katzbach!" ("He's advancing like Blücher at Katzbach! "), referring to Blücher and describing vigorous, forceful behavior.