Кіріспе

Сергей Константинович Панкеев (1886–1979) – Ресей империясының Одесса қаласынан шыққан орыс аристократы. Панкеев Зигмунд Фрейдтің пациенті ретінде әйгілі, ол оның жеке басын сақтау үшін оған «Қасқыр адам» (нем. der Wolfsmann) деген псевдоним берді, себебі Панкеев ақ қасқырларға толы ағаш түсі көрген.

Өмірбаян

Панкеевтер (Фрейдтің орыс тілінен неміс тіліне жасаған транслитерациясы; ағылшын тілінде Панкейев деп транслитерацияланады) Санкт-Петербургтегі бай отбасы болды. Сергей Ресейдегі гимназияда оқыды, бірақ 1905 жылғы Ресей революциясынан кейін көп уақытын шетелде оқумен өткізді. Фрейдтің хаттары мен басқа да құжаттарын зерттеген кезде Джеффри Мусаиф Массон Фрейдтің әріптесі Рут Мак Брансуиктің жарияланбаған мақаласының жазбаларын тапты. Фрейд одан Панкеев ісін қарап шығуды сұрады, және ол Панкеевтің бала кезінде отбасының бір мүшесінен сексуалдық зорлық көргенін анықтады. 1906 жылы оның үлкен әпкесі Анна Михаил Лермонтовтың соңғы дуэлі болған жерге сапар барысында өзіне қол жұмсады, ал 1907 жылы Сергейде ауыр депрессияның белгілері көріне бастады. Сергейдің әкесі Константин де депрессиядан зардап шекті, көбінесе ол кездегі саяси жағдайлармен байланысты болды, және Сергей емделу үшін Мюнхенге кеткеннен кейін бірнеше ай өткен соң, 1907 жылы ұйықтау дәрісін артық мөлшерде ішіп өзіне қол жұмсады. Мюнхенде Панкеев көптеген дәрігерлерге қаралып, бірнеше элиталық психиатриялық ауруханада өз еркімен ем қабылдады. Жазда ол әрқашан Ресейге қайтатын.

" Қасқыр адам "

1910 жылдың қаңтар айында Панкеевтің дәрігері оны Фрейдпен емделу үшін Венаға алып келді. Панкеев пен Фрейд 1910 жылдың ақпаны мен 1914 жылдың шілдесі аралығында, сондай-ақ одан кейін бірнеше рет кездесті, оның ішінде 1919 жылы қысқаша психоанализ сеансы өтті. Панкеевтің "нервтік проблемаларына" ішек қызметін жасау үшін клизманың қажеттілігі, сонымен қатар терең депрессия кірді. Фрейдтің айтуынша, бастапқыда Панкеев толыққанды талдауға қарсылық көрсетті, бірақ Фрейд оған бір жылдық мерзім берді, бұл Панкеевтің қарсылықтарын жеңуіне себеп болды. Фрейдтің "Құбыжық адам" туралы алғашқы жарияланымы – 1914 жылдың соңында жазылған, бірақ 1918 жылға дейін басылмаған "Балалық невроздың тарихынан" (Aus der Geschichte einer infantilen Neurose) еңбегі болды. Фрейдтің Панкеевке жасаған емдеуі, науқастың бала кезінде көрген түсіне негізделді, оны Фрейдке былай сипаттады:

"Мен түсімде түн болды, мен төсекте жатырмын" (Менің төсегім терезеге қарай аяғымен орналасқан, терезенің алдында ескі жаңғақ ағаштары тұрды. Мен түс көрген кезде қыс екенін білемін, түн еді). Кенеттен терезе өздігінен ашылды, мен терезенің алдындағы үлкен жаңғақ ағашында отырған ақ қасқырларды көріп қорқып кеттім. Олардың саны алты-жеті шамасында болды. Қасқырлар өте ақ болды, олар түлкілерге немесе қой итіне ұқсады, себебі олардың үлкен құйрықтары бар еді, және қызығушылықпен қарағанда иттің құлақтары сияқты тік тұрды. Қасқырлардың жеп қояды деп қорқып, қатты айқайлап ояндым. Медбикеме асығып келіп, маған не болғанын білуге тырысты. Терезенің ашылуын және ағашта отырған қасқырларды көргенімдей нақты көрініс болғандықтан, бұл тек арман екеніне көнуім үшін көп уақыт кетті. Соңында мен тынышталдым, қауіптен құтылғандай сезіндім және қайтадан ұйықтап кеттім" (Фрейд, 1918).

Фрейдтің түстің түпкілікті талдауы (Панкеевтің түсіндірулерімен бірге) оның Панкеевтің "алғашқы көрініске" куә болғандығынан туындады – ата-анасының жыныстық қатынасын "терго" (артынан) немесе "көбірек феррум" ("ит стилінде") жас кезінде көруі. Кейін Фрейд Панкеевтің жануарлардың жыныстық қатынасын көргенін, оның ата-анасына ауысқан болуы мүмкін деген гипотезаны ұсынды. Панкеевтің түсі Фрейдтің психосексуалдық даму теориясында маңызды рөл атқарды, және Ирманың инъекциясымен (Фрейдтің өзінің түсі, арманды талдауды бастаған) бірге, Фрейдтің теорияларын дамыту үшін ең маңызды армандардың бірі болды. Сонымен қатар, Панкеев Фрейдтің психоанализдің дұрыстығын дәлелдеу үшін қолданған негізгі жағдайлардың біріне айналды. Бұл 1908 жылғы "Мәжбүрлеуші невроз жағдайы туралы жазбалар" (сонымен қатар "Шұбар адам" деген лақап атымен белгілі) кейіннен Фрейдтің өзін-өзі талдауын қамтымаған және Фрейдтің "Истерия туралы зерттеулер" (1895), "Арманды түсіндіру" (1899) және "Сексуалдық теория бойынша үш эссе" (1905) еңбектерінде ұсынылған катарсис, санасыздық, сексуалдық және арманды талдаудың негізгі аспектілерін біріктірген үшінші егжей-тегжейлі жағдай болды.

Кейінгі өмірі

Панкеев кейіннен Фрейдтің берген псевдонимімен өзінің естеліктерін жариялады және өліміне дейін фрейдшіл шәкірттерімен байланыста болды (Фрейдтің оны "емделген" деп мәлімдегеніне қарамастан, алты онжылдық бойы талдаудан өтті), осылайша оны психоанализ тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы емделген белгілі науқастардың бірі етті. Фрейдпен психоанализді аяқтағаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Панкеевте психоздық мазасыздық пайда болды. Оны көшеде айнаға қарап тұрған күйінде байқады, ол қандай да бір дәрігер өзінің мұрнына тесік салғанына сенген. Фрейдшіл Рут Мак Брансуик бұл қате пікірді ығыстырылған кастрациялық үреймен түсіндірді. Психоаналитикалық қозғалыс Панкеевке Венада қаржылық көмек көрсетті; Курт Эйслер сияқты психоаналитиктер оны Карин Обольцермен немесе кез келген бұқаралық ақпарат құралдарымен сөйлесуден тыйым салды.