Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бастапқы ауытқу – бұл ауытқушы мінез-құлықты анықтаудың алғашқы кезеңі. Танымал әлеуметтанушы Эдвин Лемерт бастапқы ауытқуды ауытқу актісін жасау ретінде түсіндірді. Бұл қоғамда кең таралған құбылыс, себебі әр адам қарапайым ереже бұзушылықтарға қатысады. Бастапқы ауытқу адамның өзін ауытқушы тұлға ретінде қабылдауына әкелмейді, сондықтан ол өз ұғымын осы ауытқушы бейнеге сәйкес өзгертпейді. Осы әрекетке қоғамдық белгі берілген немесе таңбаланған кезде ғана екіншілік ауытқу пайда болуы мүмкін. Лемерт пікірінше, бастапқы ауытқу – бұл жеке адамның ауытқушы таңбаны иеленуіне мүмкіндік беретін іс-әрекеттері.
Primary deviance is the initial stage in defining deviant behavior. Prominent sociologist Edwin Lemert conceptualized primary deviance as engaging in the initial act of deviance. This is very common throughout society, as everyone takes part in basic form violations. Primary deviance does not result in a person internalizing a deviant identity, so one does not alter their self concept to include this deviant identity. It is not until the act becomes labeled or tagged, that secondary deviation may materialize. According to Lemert, primary deviance is the acts that are carried out by the individual that allows them to carry the deviant label.
Отбасы және үй өмірі
Ата-ананың қолдауы және ата-ананың балаларына тигізетін әсері жасөспірімдердің мінез-құлқына ең үлкен үлес қосатын факторлардың бірі болып табылады. Бұл мінез-құлық, мораль және құндылықтардың оқылып, қабылданатын бастапқы кезеңі. Ата-ананың нұсқауы балалардың қоғамда лайықты өмір сүруіне қажетті мінез-құлқының қалыптасуына бағытталған. Мақтау, сүйіспеншілік, қамқорлық, ынталандыру және оңтайлы ықпалдың көптеген басқа да түрлері – ата-ананың қолдауының маңызды бөліктері. Дегенмен, бұзық мінез-құлықтың пайда болуын және дамуын тоқтату үшін мұның өзі жеткіліксіз. Ата-аналар «тиімді тәртіп, бақылау және мәселелерді шешу тәсілдерін» қолдануы керек. Ата-анасы оңтайлы мінез-құлықты нығайтпай және бұзық мінез-құлықты тиісті түрде жазаламайтын отбасылардан шыққан балалардың бұзық мінез-құлыққа ұшырау ықтималдығы жоғары. Мұндай байланыс әлсіз деп есептеледі және баланың қиындық тудыруына және бұзылуына себеп болуы мүмкін.
Parental support and the influence that parents have on their children is one of the highest contributors to the behaviors in adolescents. This is the primary stage in which behaviors, morals and values are learned and adopted. The guidance from parents is intended to mold and shape the behaviors that will qualify them to properly function in society. Praise, love, affection, encouragement and many other aspects of positive enforcement are some of the largest components of parental support. However, this is not all it takes to prevent deviant behaviors from forming and occurring. Parents must enforce "effective discipline, monitoring, and problem solving techniques." Children who come from homes where parents do not enforce positive behaviors and do not punish deviant behaviors appropriately, are children who are likely to engage in deviant behaviors. This type of bond is considered weak and cause the child to act out and become deviant."
Жастар
Ата-ананың берік байланысы баланың болашақта таңдайтын әлеуметтік топқа өте қажет. Егер үйде бақылау нашар болса, ата-аналардың оңтайлы ықпалы болмаса және баланың мектепке, білімге деген жағымды сезімі болмаса, олар тәртіпсіз достармен араласуға бейімделеді. Тәртіпсіз достармен араласқанда, олар басқа әлеуметтік топты таңдағандағыдан гөрі тәртіпсіз мінез-құлықты көбірек қабылдайды. Сондықтан, ата-ана мен бала арасындағы байланыстың мықты болуы маңызды, себебі ол олардың таңдайтын достарына және жасөспін шағында алғашқы тәртіпсіз мінез-құлыққа баруына тікелей әсер етеді.
Strong parental bonds are essential to the social group that the child will choose to associate with. When there is little to no control in the home, no positive enforcement from parents, and the child does not have positive feelings towards schooling and education; they are more likely to associate with deviant peers. When associating with deviant peers, they are more accepting of deviant behaviors than if they chose another social group. This is why it is vital that the parent child bond be strong because it will have an ultimate influence on the peers they choose and will have an influence on if they choose to engage in primary deviant behaviors as juveniles.
Фрэнк Танненбаум
Фрэнк Танненбаумның теориясы бойынша, бастапқы бұзық мінез-құлықты жасаған адамдар үшін оның жасалуы бейкүнә немесе көңілді болуы мүмкін, бірақ ол ата-аналары, педагогтары және тіпті құқық қорғау органдары үшін мазасыздық тудырып, қылмыстың бір түрі ретінде қарастырылуы мүмкін. Танненбаум бұзықтың екі түрін ажыратты. Біріншісі – бала бейкүнә деп санайтын, бірақ ересектер бұзық деп танитын бастапқы әрекет, бұл белгі "біріншілік бұзықтық" деп аталады. Екіншісі – бастапқыда белгіленгеннен кейін, олар екіншілік бұзықтыққа көшеді, онда ересектер де, бала да өздері бұзық екенін мойындайды. Танненбаум осы бұзық әрекеттердің "артық драматизациялануы" адамның белгіленуіне және бұзық екенін қабылдауына әкелуі мүмкін екенін айтты. Осы белгіні қабылдағандықтан, олар біріншілік бұзықтықтан екіншілік бұзықтыққа көшіп, одан да ірі қылмыстар жасайды.
Frank Tannenbaum theorized that primary deviant behaviors may be innocent or fun for those committing the acts, but can become a nuisance and viewed as some form of delinquency to their parents, educators and even those in law enforcement. Tannenbaum distinguished two different types of deviancy. The first one being the initial act which the child considers to be of innocence but are labeled as deviant by the adult, this label is called "primary deviancy". The second is after they have been initially labeled, that they graduate to secondary deviance, in which both the adult and child agree that they are a deviant. Tannenbaum stated that the "over dramatization" of these deviant acts can cause one to be labeled and accept the label of being a deviant. Due to them accepting this label, they will eventually graduate from being a primary deviant to a secondary deviant thus committing greater crimes
Таңбалау теориясы
Ең көп таралған теория, бастапқы ауытқуға қатысты, 1960-шы жылдардың басында әлеуметтанушылар тобы әзірледі және "белгілеу теориясы" деп аталды. Белгілеу теориясы – символдық өзара әрекеттесудің бір түрі. Символдық өзара әрекеттесу – Джордж Герберт Мид дамытқан әлеуметтанудағы теориялық тәсіл. Ол символдар мен тілдің адамдардың өзара әрекеттесуінің негізгі элементтері ретіндегі рөлін баса көрсетеді. Белгілеу теориясы бойынша, белгілеу теориялықтарының пікірінше, оны заң мен тәртіпті сақтауға жауапты адамдар қолданады, мысалы, полиция қызметкерлері, судьялар және т.б. Олар әлдебір заңды бұзған адамдарды белгілейтін адамдар. "Ауытқушы" деген белгіні қылмысты жасаған адам емес, белгіленген адамнан күшті біреу береді. Бұл теория ауытқудың бастапқы себептерін түсіндіре алмағаны үшін көп сынға ұшырады. Дегенмен, белгілеу теориясының басты назары – белгілеудің қалай байланысты екенін және екіншілік ауытқуды қалай тудыратынын түсіндіру болып табылады.
The most prevalent theory as it relates to primary deviance was developed in the early 1960s by a group of sociologists and was titled "labeling theory". The labeling theory is a variant of symbolic interactionism. Symbolic interactionism is "a theoretical approach in sociology developed by George Herbert Mead. It emphasizes the roles of symbols and language as core elements of human interaction. Labeling theory according, to labeling theorists, is applied by those put in place to keep law and order, such as police officers, judges; etc. Those are the people who typically label the people who have violated some law or another. The label "deviant" does not come from the person who has committed the act,but someone who is more powerful than the person being labeled. This theory has been tremendously criticized for not being able to explain what causes deviance early on. However, the labeling theory's main focus is to explain how labeling relates and can cause secondary deviance.
Аномия теориясы
Роберт Мертон аномия теориясын жасады, ол қылмыстың себептерін анықтауға арналған. Аномия сөзінің бастауы "Социологияның әкесі" атанған Эмиль Дюркгеймге жатады. Аномия – "қоғамның адамдарды жоғары жетістіктерге ұмтылдыруымен, бірақ оларға осы мақсатқа жетудің заңды жолдарын ұсына алмауынан туындайтын әлеуметтік нормалардың күйреуі". Мертон қоғамның жетістікке қол жеткізуге үлкен мән беретінін айтты. Дегенмен, бұл мақсаттың барлық әлеуметтік топқа қол жеткізуі мүмкін емес. Төменгі әлеуметтік топ өкілдерінің жетістікке жетуге қажетті ресурстардың жетіспеуіне байланысты, Мертон адамдардың құқық бұзушылық әрекеттерге баруға мәжбүр болатынын болжады. Мертон осындай құқық бұзушылықты инновация деп атады. Эдвин Сазерленд осы теорияны түсіндіретін, адамның құқық бұзушылық мінез-құлқының қалай қалыптасатынын көрсететін түсіндірме жасады. Бұл түсінік – дифференциалдық байланыс деп аталады.
Robert Merton developed the anomie theory which was dedicated specifically to the causes of deviance. The word anomie was derived from the "Godfather of Sociology" Emile Durkheim. Anomie is "the breakdown of social norms that results from society's urging people to be ambitious but failing to provide them with legitimate opportunities to succeed". Merton theorized that society places substantial emphasis on the importance of achieving success. However, this goal is not attainable for people of all social classes. Due to the absence of resources for people of lower social classes to achieve a great level of success, Merton theorized that people are forced to commit deviant acts. Merton has labeled the deviants behavior's as innovation. Edwin Sutherland developed an explanation for this theory which explains how one learns deviant behavior. This explanation is called differential association.
Дифференциалдық қауымдастық
Дифференциалдық қауымдастық теориясы «Егер адам бұрмаланған идеяларды ұстанатын адамдармен дәстүрлі идеяларды қабылдайтын адамдардан гөрі көбірек араласса, онда ол адамның бұрмалануы мүмкін» деп тұжырымдайды. Бұрмаланған әрекетті жасаған адамның өзі әрқашан бұрмаланған болуы міндетті емес. Дифференциалдық қауымдастықтың бастысы – егер біреуге мүмкіндік туса, ол сол әрекетті жасауы мүмкін. Адам бұрмаланған және дәстүрлі идеяларды ұстанатын адамдармен де араласуы мүмкін, бірақ егер бұрмаланған байланыстар дәстүрлі байланыстардан басым болса, онда бұрмалану ықтималдығы артады. Дифференциалдық қауымдастықтың негізгі мәні – қауымдастық факторына баса назар аудару. Дифференциалдық қауымдастық «бұрмаланудың себебі» деп есептеледі. Кентукки тауларында өмір сүрген тағы бір туысының кеңесімен Мэнсон өзін бүлікші деп жариялады. Мэнсонның алғашқы бұрмаланған әрекеті 9 жасында мектебін өртеп, түзету мектебіне жіберілген кезде басталды. Жастық шағында Мэнсонды жақсарту мақсатымен бірнеше түзету мектептеріне жіберді. 1942 және 1947 жылдар аралығында, түрмеден босатылғаннан кейін, Мэнсонның анасы оны тиісінше күтуге шамасы келмеді және оған балама отбасы таба алмады. Ол оны сотқа тапсырып, оны Гибоулт балалар мектебіне оқуға жіберуге рұқсат берді. Он айдан кейін Мэнсон анасымен қарым-қатынасын жаңартқысы келіп, Гибоулт балалар мектебінен қашып кетті. Ол оны қабылдамағаннан кейін Мэнсон бұрмаланған өмірге бет бұрды. Мэнсон ұрлық және қарақшылық сияқты кең тараған бұрмаланған әрекеттерден қуат алды. 1949 жылы Мэнсон Фланаган атаның балалар үйіне жіберілді. Фланаган атаның балалар үйінде 4 күн өткен соң Мэнсон қашып кетіп, автокөлік ұрлау, қарақшылық және қарулы тонау сияқты басқа да бұрмаланған әрекеттерге кірісті. Мэнсон Ұлттық оқу мектебінен 18 рет қашып кетті, онда оны зорлап, ұрып-соққандарын айтты. Мэнсонның осы кезеңдегі мінез-құлқы оның ересек өміріне бұрмаланған белгі ретінде көлеңке тастады, ол соңында Екіншілік бұрмалануға жетіп, қауіпті «Мэнсон отбасы» культын құрды.
Differential association theorizes that "If an individual associates with people who hold deviant ideas more than with people who embrace conventional ideas, the individual is likely to become deviant." The person that is presenting the deviant act is not always necessarily the deviant. The emphasis of differential association is that if someone is presented with the opportunity they will likely commit the act. Although someone may associate with both deviants and those who hold conventional ideas, if the deviant contacts outweigh the conventional contacts then deviancy is likely to occur. Differential Association's main key point refers particularly to the association aspect. Differential Association is theorized to be "the cause of deviance". Following the counsel of another uncle, a "mountain man" who lived in the mountains of Kentucky, Manson labeled himself a rebel. Manson's first act of deviancy began at the age of 9 years old when he set his school on fire and was sent to reform school. Throughout his adolescent, Manson was sent to several reform schools in hopes of rehabilitating him. Between 1942 and 1947 after her release from prison, Manson's mother was unable to properly care for him and was unsuccessful in finding him a foster home. She turned him over to the courts and allowed them to place him in an all boys school called Gibault School for Boys. Ten months later, Manson ran away from the Gibault School for Boys in hopes of rekindling a relationship he had longed for with his mother. After she rejected him Manson turned to a life of deviancy. Manson thrived off of high consensus deviant acts such as burglary and theft. Manson was then sent to Father Flanagan's Boys' Home in 1949. After 4 days at Father Flanagan's Boys' Home, Manson ran away and pursued other deviant acts; such as auto theft, burglary, and armed robbery. Manson ran away 18 times from the National Training School for Boys where he alleged he was molested and beaten. This behavior in Manson's early years, caused this label of deviant to shadow him through his adult life, where he eventually graduated to Secondary deviance and eventually led the dangerous cult The Manson Family.