Кіріспе

Әлеуметтанулық тұрғысынан алғанда, ауытқушылық – қабылданған әлеуметтік нормаларды бұзу немесе олардан тайып кету. Екіншілік ауытқушылық – ауытқушылық сәйкестігінің қалыптасу теориясының бір кезеңі. 1951 жылы Эдвин Лемерт енгізген бастапқы ауытқушылық – ауытқушылықтың алғашқы әрекетіне қатысу. Кейіннен ол екіншілік ауытқушылықтың ауытқушылық сәйкестігінің процесі екенін, оны өзіндік түсініктерге енгізіп, жеке тұлғаға ұзақ мерзімді әсер етуі мүмкін екенін ұсынды. Мысалы, егер бір топ зорлық-зомбылық, жалғандық немесе есірткіге тәуелділік сияқты бастапқы ауытқушылық мінез-құлықпен айналысып, содан кейін заңға қайшы әрекеттерге немесе қылмыстарға, мысалы, кісі өлтіруге көшсе, онда бұл екіншілік ауытқушылықтың кезеңі болар еді. Бастапқы ауытқушылық әрекеттерінің барлығында кездесуі мүмкін, бірақ олар сирек қылмыстық әрекеттер ретінде қарастырылады. Екіншілік ауытқушылық әлеуметтік контексте қылмыстық деп есептелуі ықтимал. Бұл әрекет ауытқушылық және қылмыстық деп таңбалануы мүмкін, бұл жеке тұлғаның сол таңбаны ішкілендіріп, сәйкес әрекет етуіне әкелуі мүмкін. Лемерт бастапқы және екіншілік ауытқушылық арасында тағы бір айырма жасады. Бастапқыда "ауытқушы" адамдардың ерекше тобы болмауы мүмкін, бірақ біздің барлығымыз ауытқушылық мінез-құлыққа ауысып-түйісеміз, және осы ереже бұзушылықты бастаған аз ғана адамдар басқалардың назарын аударады. Сөйтіп, адам екіншілік ауытқушылыққа қатыса бастайды, және олар ауытқушылық жолға түседі, немесе ауытқушылық мансабы – әр түрлі жағдайларда басқалардың реакциясымен қалыптасқан рөлдер жиынтығы. Адамның өзіндік санасы барлық әлеуметтік бағалаулар мен сынға осал, және тағы да сана, өзіндік және қоғам арасындағы үздіксіз өзара әрекеттестікті көреміз. Эрвинг Гоффман (1961, 1963) көрскендей, ұялшақтық сияқты "нашар" әлеуметтік қасиеттерімен таңбаланған адамның мінез-құлқына тұрақты белгі қойылуы мүмкін.

Жапония

Жапонияда жазалау шаралары маңыздырақ болып табылады. Түрмедегі жағдайлар қатал, ал тергеу кезінде кейбір қылмыскерлердің құқықтары ескерілмейді. Дегенмен, Жапонияда қылмыстың қайталану көрсеткіші төмендеген. Қылмыстық қайталану – бұрын сотталған және жазаланған қылмыскердің қылмыстық әрекетін қайталауы. Бұл сондай-ақ, оңалту бағдарламаларының тиімділігін немесе жазаның қорқыту әсерін бағалаудың бір өлшемі. АҚШ-тағы қайталап қылмыс жасауды түсіндіруде, белгілеу немесе екінші девианттық көзқарасының да өз мәні бар. Екі елдің де азаматтары өз мәдениеттеріне тән ортақ пікірлерге ие. Америка Құрама Штаттарында жекеліктің күшейтілуінің бір бөлігі ретінде, адамдар өзінің маңыздылығын және дербестігін іздеуге үйретіледі. Адам өзінен кішілерге бағынудың орнына, үнемі олардан жоғары көтерілуге тырысуын үйренеді. Қылмыскер жеке тұлға мен қоғам арасындағы әлсіз байланыста пайда болады, онда қоғам билікті қабылдауды талап етеді. Қылмыскер әдетте өзінің әлеуметтік күшін сынауға және қоғамнан өзі маңызды екенін дәлелдеу үшін жағымсыз жауап алуға дайын. Екінші девианттықты ынталандыратын дәстүрлі белгілеу көзқарасынан өзгеше, әлеуметтік реакция шын мәнінде екінші девианттықты күшейтеді. Жапонияда адам өзі туып өскен қоғамды бағалайды. Бұл бейімділік қоғаммен интеграция туралы мәдени білімнен туындайды. Жапонияда қылмыскерлерге қатысты әлеуметтік реакция АҚШ-қа қарағанда қайталап қылмыс жасаудың азырақ салдарына әкеледі.