Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Боливиялық жазушы, драматург және профессор (1921–1986)
Bolivian writer, dramaturge, and professor (1921–1986)
Хайме Саенс Гусман (8 қазан 1921 – 16 тамыз 1986) – боливиялық жазушы, ақын, романист, журналист, эссеші, иллюстратор, драматург және профессор, ең алдымен көркем проза және поэзиялық туындыларымен танымал. Оның поэзиясы, ерекшелігіне байланысты жіктеу қиын болғанымен, сюрреалистік әдебиетпен кейбір ортақ белгілері бар. Ол Ла-Пас қаласында дүниеге келді, өмір сүрді және сол қалада қайтыс болды, бұл оның барлық шығармаларында тұрақты фон ретінде бейнеленді. Ол боливиялық әдебиеттің ең маңызды авторларының бірі ретінде танылады, өйткені оның өмірі мен шығармашылығы 20 ғасырдағы боливиялық мәдениеттің жарқын бейнесін көрсетті. Оның туындылары бойынша көптеген академиялық зерттеулер жасалған, сондай-ақ олар ағылшын, итальян және неміс тілдеріне аударылған. Өмірі бойы Саенс алкоголизммен күресті, және бұл күресі туралы өлеңдерінде жиі жазды. Осы себепті ол көбінесе "күрсінген ақын" (poète maudit) деп еске алынады. Саенс ашық түрде, қандай да бір ұялмастан бисексуал екенін айтқан.
Jaime Sáenz Guzmán (8 October 1921 – 16 August 1986) was a Bolivian writer, poet, novelist, journalist, essayist, illustrator, dramaturge, and professor, known best for his narrative and poetic works. His poetry, though individual to the point of being difficult to classify, bears some similarities with surrealist literature. He was born, lived, and died in the city of La Paz, which would come to be the setting permanently in the background of each of his works. He is recognized as one of the most important authors in Bolivian literature, as both his life and his work prominently highlighted 20th century Bolivian culture. There are a number of academic studies on his work, as well as translations in English, Italian, and German. Throughout his life, Sáenz struggled with alcoholism, a struggle which he frequently wrote about in his poems. Accordingly, he is often viewed as a poète maudit or "cursed poet". Sáenz was openly, "unashamedly" bisexual.
Өмірбаян
Саенс 1921 жылғы 8 қазанда Боливияның Ла-Паз қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – Боливия армиясының подполковнигі Женаро Саенс Риверо, анасы – Грейсила Гусман Лазарте. Оның гуманистік және көркемдік қалыптасуы Ла-Пазда басталды: 1926 жылы Муньос мектебінде бастауыш білім алды, ал 1937 жылы Ла-Паздың Америка институтын орта біліммен аяқтады. 1938 жылы ол Боливияның әскери мектебінің курстастарымен бірге Германияға сапар шекті. Бұл Еуропа саяхаты оның шығармашылығына зор әсер етті, өйткені ол философтар Артур Шопенгауэр, Гегель, Мартин Хайдеггер және жазушылар Томас Манн, Уильям Блейк, Франц Кафканың еңбектерімен терең қызығушылық танытты. Музыкалық талғамында Саенс Рихард Вагнер мен Антон Брукнерді ұнатты. 1939 жылы Боливияға оралып, 1941 жылы Боливияның қорғаныс министрлігінде, содан кейін Боливияның қазынашылығында жұмыс істеді. 1942 жылы Ла-Паздағы АҚШ елшілігіндегі АҚШ Ақпарат қызметіне (USIS) қосылды. Екі жылдан кейін ол Германия азаматы Эрика Кэзебергке үйленді, 1947 жылы Журлейн есімді қызы дүниеге келді. 1948 жылы Саенстің дипсоманияға қайта түсуіне байланысты Эрика Саенстен кетіп, қызымен бірге Германияға оралды. 1944 жылы ол өзінің «Корнамуза» журналының бірінші томын жариялады. 1952 жылы USIS-тегі жұмысынан кетті. 1955 жылы «El escalpelo» («Скалпель») және 1957 жылы «Muerte por el tacto» («Тиісу арқылы өлім») кітаптарын шығарды. Осы кезеңде ол «Aniversario de una visión» («Көріністің жылдығы», 1960), «Visitante profundo» («Имманентті келуші», 1964) және «Vertical» журналының бірінші томын (1965) жариялады. 1967 жылы «El frío» («Суық») кітабы жарық көрді, ал Арка галереясы оның бас сүйектердің суреттерін көрсетеді, олардың көптеген түрлері болды. 2002 жылы оның таңдамалы өлеңдері, Форрест Гандер мен Кент Джонсонның аудармасында, «Immanent Visitor» кітабы Калифорния университетінің баспасынан екі тілде шықты. 2007 жылы Принстон университетінің баспасы Форрест Гандер мен Кент Джонсонның аудармасында «Түн» атты екі тілді томды жариялады. 1967 жылы ол Карлос Альфредо Риверамен танысып, оның жақын досы болды, сондықтан Саенс доктор Ривераға көңіл бөлген жалғыз адам болды. Сондықтан Ривера оған ішуге тыйым салды. Саенс бұл талапты орындауға тырысты, бірақ бірнеше аптадан кейін екі ретгі деліриум тременс кризінен көз жұмды.
Sáenz was born on 8 October 1921 in La Paz, Bolivia. His father was Genaro Sáenz Rivero, the lieutenant colonel of the Bolivian Army, and his mother Graciela Guzmán Lazarte. His humanistic and artistic formation began in La Paz, being sent to the Muñoz School in 1926 for primary school, and then to the American Institute of La Paz for secondary, which he finished in 1937. In 1938, he traveled to Germany with some classmates and cadets from the Military School of Bolivia. This trip to Europe greatly affected the direction of his work, as he was strongly influenced by the works of philosophers Arthur Schopenhauer, Hegel, Martin Heidegger, and writers Thomas Mann, William Blake, and Franz Kafka; as for his music tastes, Sáenz enjoyed Richard Wagner and Anton Bruckner. In 1939 he returned to Bolivia and in 1941 he started to work in the Bolivian Department of Defense, then in the Bolivian Treasury. In 1942, he joined the United States Information Service (USIS) at the U. S. Embassy in La Paz. Two years later, he married a German citizen, Erika Käseberg, and in 1947 they had a daughter named Jourlaine. In 1948, due to Sáenz's relapses into dipsomania, Erika left Sáenz and returned to Germany with their daughter. In 1944, he published the first volume of his magazine Cornamusa. In 1952 he left his job at the USIS. In 1955 he published El escalpelo (The Scalpel) and in 1957 Muerte por el tacto (Death by Touch). Around then he also published Aniversario de una visión (Anniversary of a Vision) (1960), Visitante profundo (Immanent Visitor) (1964), and the first volume of his magazine Vertical (1965). In 1967 he published El frío (The Cold), and the Arca Gallery exhibited his illustrations of skulls, of which there were various. In 2002, his selected poems, Immanent Visitor (trans. Forrest Gander and Kent Johnson), was brought out in a bilingual edition by University of California Press; and in 2007 Princeton University Press published a bilingual volume of "The Night" (trans. Forrest Gander and Kent Johnson). In 1967 he befriended Carlos Alfredo Rivera, with whom he shared a very close friendship, so much so that it is said Sáenz was the only one who paid attention to Dr. Rivera. And for that same reason, Rivera forbade him to drink. Sáenz began following that order, but died after a few weeks due to two crises of delerium tremens.
Саенц пен оның профессорлық қызметі
1970 жылы ол Ла-Пастағы Universidad Mayor de San Andrés (UMSA) университетінде Алькид Аргедас туралы диссертация қорғап, Боливия әдебиетінен профессор ғылыми дәрежесін алды. 1974 жылы ол "Жұма күні түнде" (La noche del viernes) атты театрлық қойылым мен "Жоғалған саяхатшы" (Perdido viajero) операсының либреттосын ұсынды. Ғалымдардың қолдауымен және студенттердің шақыруымен Саэнц 1978 жылы UMSA әдебиет бағдарламасында Поэзия шеберханасын ашты. Сол жылы ол "Ла-Паз суреттері" (Imágenes paceñas) атты еңбегін жариялады. Оның "Бас сүйектер" (Calaveras) атты көрмесі ерекше көзге түсті, онда жиырмаға жуық сурет ұсынылды, олардың ішінде: "Бас сүйек болуға қарсы тұрған бас сүйек" (Calavera que resistía a ser calavera), "Тісі ауырған бас сүйек" (Calavera con dolor de muelas), "Витринадағы бас сүйек" (Calavera en vitrina), "Жұқа бас сүйек" (Calavera desnutrida), "Бақытсыз бас сүйек" (Calavera en desgracia), "Өліктің бас сүйегі" (Calavera de un muerto) және басқа да жергілікті стильде жасалған бас сүйектер болды.
In 1970 he earned a professorship in Bolivian Literature with a dissertation on Alcides Arguedas at the Universidad Mayor de San Andrés (UMSA) in La Paz. In 1974, he presented a theatrical play called La noche del viernes (Friday Night) and a libretto for his opera Perdido viajero (Lost Traveler). With the support of scholars, and invited by some students, Sáenz opened a Poetry Workshop in the Literature Program of the UMSA in 1978. That same year, he published Imágenes paceñas (Images from La Paz). A notable exhibition was of his work Calaveras (Skulls), in which he presented about twenty pictures, including: Calavera que resistía a ser calavera (Skull that Resisted Being a Skull), Calavera con dolor de muelas (Skull with Toothache), Calavera en vitrina (Skull in Showcase), Calavera desnutrida (Malnourished Skull), Calavera en desgracia (Skull in Misfortune), Calavera de un muerto (Dead Man's Skull), among other skulls done in indigenous styles.
Крупп цехтары
Жами Саенспен түнгі кездесулер жылдар бойы ұйымдастырылып, ол қайтыс болғанға дейін шеттетілгендер мен қарсыластар үшін терең зияткерлік алмасу орыны болды. Саенстің қонақтарын қабылдаған атақты "Крупп шеберханасы" әдеби журналдар шығару, ойыншықтар тастау, Антон Брукнер немесе Симеон Ронкальдың музыкасы, Миларепа туралы әңгімелер мен поэзия бойынша лекциялардың тұрақты негізіне айналған мекемеге айналды.
Nighttime reunions with Jaime Sáenz were hosted for years, and until the moment of his death they were a space for the marginalized and the rebellious to have rich intellectual exchange. The famous "Krupp Workshop", the venue where Sáenz received his visitors, was converted into an institution, where the publication of literary magazines, games of dice, music by Anton Bruckner or Simeón Roncal, chats about Milarepa, and lectures on poetry were the permanent foundation.
Ықпал
Боливия әдебиетінің, музыкасының немесе қазіргі заманғы өнерінің өте сирек өкілдері ғана Саэнспен байланысын үзуге немесе оның ықпалынан шығуға қол жеткізді деуге болады. Жаңа буынның бейнеоператорлары мен кинорежиссерлері де оның еңбегінің маңыздылығын сезінді. Әсіресе жастар үшін оның ең тартымды жағы – өмір салтының романтикалық тұсы болды, ол жұмыс кестесі мен қоғамдық өмірінде көрінетін: күндіз ұйықтаса, түнін тіршілікпен өткізетін.
One can say that very few representatives of Bolivian literature, music, or contemporary art have stopped having a connection with or influence from Sáenz. Even the new generation of videographers and filmmakers have felt the importance of his work. Perhaps the most appealing detail about him, especially to young people, was the romantic aspect of his lifestyle, reflected in his work schedule and social life: sleep during the day and live at night.
Саенс, алкоголь және оның өлімі
Өлімге деген қызығушылық Саэнс үшін өмірлік тәжірибе болды. Өзінің ең автобиографиялық кітабы "La piedra imán" (Лодовый тас) (1989) еңбегінде жазғандай, өлгендерді тамашалау үшін моргқа бару – оның жастық шағында жасаған ерекше әрекеттерінің бірі еді. Бірақ мұны некрофилиялық әрекет деп қарастырмай, өмір мен өлімді бірлік ретінде түсінуге ұмтылысының көрінісі деп қабылдау керек, ол оны "La Verdadera Vida (Нағыз өмір)" деп атады. Саэнс нағыз өмірге қол жеткізгенін мәлімдеді, бұл сонымен қатар ол құштар болған жоғары санаға қол жеткізумен байланысты. "Тірі адам әлемді түсіне алмайды; адам өмір сүруді тоқтатпаса, дана бола алмайтынын білмейді". [ ] "Өмір сүру мен өмірдің арасында қандай байланыс бар; өмір сүру – бір нәрсе, ал өмір – басқа нәрсе, өмір мен өлім – біртұтас". Алкогольдің әсері екі шығармада кеңінен зерттелген: "La noche" (Түн) поэмасы (1984) және "Felipe Delgado" романы (1979). Саэнс бұл романның автобиографиялық екенін көп рет жоққа шығарды, бірақ оның жеке өмірінің кейбір жайттарын, әсіресе алкоголизммен күрескен кезеңдерін одан көруге болады. 1960-шы жылдары ол ерікті түрде алкогольден бас тартып, өміріндегі ең үлкен жетістіктерінің бірін жасады. Сирек рет қайта ішімдікке бет бұрған Саэнс 1986 жылы қайтыс болғанға дейін ішпеді. Алкогольден алшақ болған жылдары ол ең өнімді болды. 1980 жылы болған қайталануы оны өлімге жуық жағдайға түсірді, соның нәтижесінде "La noche" (Түн) поэзия жинағы дүниеге келді, ол өлімге жақын болған тәжірибесіне байланысты "қорқынышты" деп сипатталады. Саэнс 1986 жылдың 16 тамызында Ла-Паста қаласында, жақындары мен әріптестерінің арасында қайтыс болды. Ол келесі күні қаланың Бас зиратында жерленді.
Fascination with death was something experiential for Sáenz. Like he himself reports in his most autobiographical book, La piedra imán (The Lodestone) (1989), visiting the morgue to contemplate the dead was one of the extravagant activities he participated in as a youth. But one should not see this as a necrophilic act, but as an obsession to understand life and death as a unity, which he came to call "La Verdadera Vida (True Life)". Sáenz claimed to have reached true life, which is also access to the transcendental conscience that he aspired to have. "While alive, the man will not be able to understand the world; the man ignores that as long he does not stop living, he will not be wise". [ ] "What does living have to do with life; living is one thing and life is another thing, life and death are one and the same". The impact of alcohol is greatly explored in two works: the poem La noche (The Night) (1984) and the novel Felipe Delgado (1979). Sáenz denied many times that this novel was autobiographical in nature, but one cannot fail to see some aspects of his personal life within it, especially the references to his time as an alcoholic. His voluntary renunciation of alcohol, which took place sometime in the 1960s, was one of his greatest achievements of his life. Save for sporadic relapses, Sáenz did not go back to drinking until just before his death in 1986. The years where he was distanced from alcohol were when he was most productive. In 1980, one of his relapses brought him to the brink of death, thus sparking inspiration for La noche (The Night), a collection of poems that can be classified as "frightening" due to its subject matter rooted in his near death experience. Sáenz died in La Paz on 16 August 1986, surrounded by his dearest friends and colleagues. He was buried the next day in the city's General Cemetery.
Құрмет көрсету
Ла-Пас қаласында Кота-Кота ауданындағы бір көше Хайме Саэнцтің есімімен аталады. Сан-Антонио макроаймағындағы алаң да оның құрметіне аталған, және ол Хайме Саэнц мәдени орталығының үйіне жақын орналасқан.
In La Paz, a street in the Cota Cota neighborhood is named after Jaime Sáenz. A plaza in the macrodistrict San Antonio is also named in his memory, and is near the Jaime Saenz Cultural District House.