Шри-Ланкалық буддалық монахтар орденінің тарихы және ағымдағы жағдайы

Кіріспе

Шри-Ланка буддистік монастырлық ордені, Мьянмадан бастау алған.

Амарапура Никая – 1800 жылы құрылған Шри-Ланканың буддалық монахтар бірлестігі (гана немесе никая). Ол сол кезде Бірманың Конбаунг әулетінің астанасы болған Бірмадағы Амарапура қаласының атымен аталады. Амарапура Никая монахтары – теравада буддистері. 2019 жылдың 16 тамызында Амарапура және Раманна Никаялары бірігіп, Амарапура-Раманья Никаясы болып құрылды, осылайша Шри-Ланкадағы ең ірі буддалық монахтар бірлестігіне айналды.

Тарих

18 ғасырдың ортасына қарай Шри-Ланкада үпсампада – саманьера немесе жаңадан кірушілердің ординациясынан өзгеше, бикху (монах) ретіндегі жоғары ординация – жойылып кетті. Буддистік тәртіп алдыңғы бес жүз жыл ішінде үш рет жойылды және Кандидің Вималадхармасурия I (1591–1604) және Вималадхармасурия II (1687–1707) билік еткен кезде қайта құрылды. Бұл қайта құрулар қысқа ғана уақытқа созылды. Бұл Винаяның іс жүзінде тасталып кеткен кезеңі болды, және Канди Корольдігінің Сангха мүшелерінің кейбіреулері жеке меншіктегі жерлерге ие болды, әйелдері мен балалары болды, жеке үйлерде тұрып, Ганиннанс деп аталды. Велвита Шри Саранкара Тероның (1698–1778) бастамасымен тай монахы Упали Тера Кандидің Кирти Шри Раджасинханың (1747–1782) билігі кезінде Кандиге келіп, 1753 жылы Шри-Ланкада буддистік тәртіпті қайта орнатты. Ол Таиландтың атымен Сиам Никая деп аталды. Алайда, 1764 жылы, құрметті Упалидің Шри-Ланкада буддистік тәртіпті қайта орнатуынан кейін он жыл өткен соң, жаңадан құрылған Сиам Никаядағы бір топ үпсампаданы Говигама кастасына ғана шектеуге қол жеткізді. Бұл Канди Корольдігінің дәстүрлі дворяндығының теңіз провинцияларының голланд билеушілерімен үздіксіз соғыстарда құрып кеткен кезеңі болды. Теңіз провинцияларында да ескі тәртіптің орнын жаңасы басты. Канди кезеңінен қалған Мандарампура Пувата мәтіні монахтар тәртібіне енгізілген жоғарыда аталған радикалды өзгерістерді баяндайды және бұл сангханың бірауыздан қабылдаған шешімі емес екенін көрсетеді. Онда бұл өзгеріске қарсы шыққан Сангханың отыз екі "еңбек еткен" мүшесі реформа жетекшілері тарапынан Жаффнаға қуылғаны жазылған. 1764 жылы Сангханың Говигама эксклюзивтігін қамтамасыз еткен басқа касталар 1772 жылы Канди патшасының немесе британдықтардың қолдауысыз Тотагамува вихарасында өздерінің үпсампада рәсімін өткізді. Тағы бір рәсім 1798 жылы Тангалледе өтті. Бұл рәсімдердің ешқайсысы Виная ережелеріне сәйкес келмейді деп мәлімдеген Сиам Никаясы тарапынан мақұлданбады. Патша Раджадхи Раджасингхе (1782–1798) жоғары ординация алу құқығын белгілі бір кастаның мүшелерімен шектеу туралы бұйрық шығарған. 1764 жылы Сиам Никаясы қабылдаған «тек Говигама» саясатының салдарынан теңіз провинцияларындағы буддистерге жарамды ординация шежіресіне қол жеткізуден бас тартты. Осы жағдайды түзетуді үміттене отырып, теңіз провинцияларының бай адамдары Сиамға жаңа монахтар шежіресін құру үшін экспедицияны қаржылады. 1799 жылы Шри-Ланканың оңтүстік-батыс жағалауындағы Балапитиядан келген Салагама кастасының монахы Валитота Шри Гнанавамилатисса жаңадан келгендер тобымен бірге жаңа жоғары ординация алу үшін Сиамға аттанды. Екі Сахаба Мудалияр және басқа да танымал дайакаялар сапардың шығындарын өз мойнына алып, сапарға қажетті шараларды қабылдады. Бірақ сапар барысында кеме кенеттен тоқтады. Ол қайтадан қозғалғаннан кейін, кеме капитаны Буддизмнің Сиамға қарағанда Бирманың Амарапура қаласында гүлденгенін айтты. Монах капитанның ұсынысына келісті, ал соңғысы Хантаваддидегі (қазіргі Баго, Бирма) голланд консулы арқылы Амарапурадағы діни және әкімшілік билік органдарымен қажетті таныстыруды алды. Бірінші монах 1800 жылы Бирманың Сангхараджасы тарапынан тағайындалды, оның партиясы Бирмаға король Бодавайямен қарсы алынды. Миссия мүшелері Сангхараджаның қолында екі жыл оқыды. Алғашқы миссионерлік топ 1803 жылы Шри-Ланкаға оралды. Аралға оралғаннан кейін көп ұзамай олар Мадуганга өзенінде (Балапития) удакхупкхепа сима (судағы платформаны қалыптастыру үшін бірге қозғалған қайықтардың флотилиясы) құрды және оларды ертіп келген ең аға бирмалық монахтар Весактағы Упосаттада үпсампада рәсімін өткізді. Жаңа бауырластық патша Бодавайяның астанасы Амарапура Никая деп аталды. Кейіннен Карава және Дурава монахтарының Бирмаға бірнеше сапарлары 1810 жылға қарай діни қызметкерлерге тағайындалған монахтардың негізгі тобын құрды және Шри-Ланкадағы Амарапура Никая монахтарының жоғары діни қызметкерлеріне тағайындалуы үшін қажетті кворумды қамтамасыз етті. 1764 жылы Говигама заговоршылары оларға бас тартқан жоғары ординацияны қайта алды және олар көп ұзамай колониалды британ үкіметімен танылды. Алайда, 1764 жылы Сиам Никаясы ординациялық ережелерді түбегейлі өзгертті және оның жалғасуы, ол Гаутама Будданың іліміне қайшы келсе де, касталық желілер бойынша бөлінген Шри-Ланка будда Сангасын зардап шекті. Бұл бөлініс, мүмкін, Карава, Дурава және Салагама халықтарының дравидтік тегінен туындағандықтан, белгілі бір тұрғыдан ақталады. Бұл Говигаманың Карав, Дурав және Салагаманың Оңтүстік Үндістандан келгенін және біріккенін алдындағы сингала этникалық тобының ертерек тұрғындары болғандығымен де ақталуы мүмкін.

By the mid 18th century, upasampada – higher ordination as a bhikkhu (monk), as distinct from sāmaṇera or novitiate ordination – had become extinct in Sri Lanka. The Buddhist order had become extinct thrice during the preceding five hundred years and was reestablished during the reigns of Vimaladharmasuriya I of Kandy (1591–1604) and Vimaladharmasuriya II of Kandy (1687–1707). These reestablishments were short lived. This was a period when the Vinaya had been virtually abandoned and some members of the Sangha in the Kingdom of Kandy privately held land, had wives and children, resided in the private homes and were called Ganinnanses. On the initiative of Weliwita Sri Saranankara Thero (1698–1778) the Thai monk Upali Thera visited Kandy during the reign of Kirti Sri Rajasinha of Kandy (1747–1782) and once again reestablished the Buddhist order in Sri Lanka in 1753. It was called the Siam Nikaya after a name for Thailand. However, in 1764, merely a decade after the reestablishment of the Buddhist order in Sri Lanka by reverend Upali, a group within the newly created Siam Nikaya succeeded in restricting upasampada only to the Govigama caste. It was a period when the traditional nobility of the Kingdom of Kandy was decimated by continuous wars with the Dutch rulers of the maritime provinces. In the maritime provinces too, a new order was replacing the old. Mandarampura Puvata, a text from the Kandyan period, narrates the above radical changes to the monastic order and shows that it was not a unanimous decision by the body of the sangha. It says that thirty two 'senior' members of the Sangha who opposed this change were banished to Jaffna by the leaders of the reform. The Govigama exclusivity of the Sangha thus secured in 1764 was almost immediately challenged by other castes who without the patronage of the King of Kandy or of the British, held their own upasampada ceremony at Totagamuwa Vihara in 1772. Another was held at Tangalle in 1798. Neither of these ceremonies were approved by the Siam Nikaya which claimed that these were not in accordance with the Vinaya rules. King Rajadhi Rajasinghe (1782–1798) had made an order restricting the right of obtaining higher ordination to the members of a particular caste. As a consequence of this 'exclusively Govigama' policy adopted in 1764 by the Siyam Nikaya, the Buddhists in the maritime provinces were denied access to a valid ordination lineage. Hoping to rectify this situation, wealthy laymen from the maritime provinces financed an expedition to Siam to found a new monastic lineage. In 1799, Walitota Sri Gnanawimalatisssa a monk from the Salagama caste, from Balapitiya on the south western coast of Sri Lanka, departed for Siam with a group of novices to seek a new succession of Higher ordination. Two Sahabandu Mudaliyars and the other prominent dayakayas undertook to bear the expenses of the mission and make the necessary arrangements for the journey. But during the trip, they had an incident where the ship suddenly stopped moving. Once it was able to move again, the Dutch national captain of the ship suggested that Buddhism was in a more flourishing condition in Amarapura, Burma, than in Siam. The monk agreed to the suggestion of the captain and the latter, through the Dutch consul at Hanthawaddy (now Bago, Burma), obtained the necessary introductions to the religious and administrative authorities in Amarapura. The first bhikkhu was ordained in Burma in 1800 by the Sangharaja of Burma, his party having been welcomed to Burma by King Bodawpaya. The members of the mission studied under the Sangharaja for two years. The initial mission returned to Sri Lanka in 1803. Soon after their return to the island they established a udakhupkhepa sima (a flotilla of boats moved together to form a platform on the water) at the Maduganga River, Balapitiya and, under the most senior Burmese bhikkhus who accompanied them, held an upasampada ceremony on the Uposatha of Vesak. The new fraternity came to be known as the Amarapura Nikaya after the capital city of King Bodawpaya. Several subsequent trips to Burma by Karava and Durava monks as well, created by 1810 a core group of ordained monks and provided the required quorum for higher ordination of Amarapura Nikaya monks in Sri Lanka. The higher ordination denied to them in 1764 by the Govigama conspirators had been regained and they were soon granted recognition by the colonial British government. However, the radical change of ordination rules by the Siam Nikaya in 1764 and its continuance despite it being contrary to the teachings of the Gautama Buddha, plagues the Sri Lankan Buddhist Sangha, which remains divided on caste lines. This division maybe justified from a certain perspective given the Dravidian origins of the Karava, Durava and Salagama peoples. It maybe further justified by the fact that the Govigama were the earlier inhabitants of the Sinhalese ethnicity before the arrival and integration of the Karava, Durava and Salagama from South India.

Маңыздылығы

Амарапура Никаясының құрылуы маңызды болды, себебі ол Шри-Ланкадағы буддизмнің әлеуметтік динамикасындағы өзгерістің бастауын білдірді. Алғаш рет, монахтар елінің буддалық патшаның қолдауымен емес, буддизмді ұстанатын адал жандардың бірлескен күш-жігерімен құрылды. Осылайша, Амарапура Никаясы үкімет пен патшалық биліктен тәуелсіз болды және дамып келе жатқан орта таптың демеушілерімен тығыз байланысқа енді. Бұл 19 және 18 ғасырларда Шри-Ланкадағы орта таптың күшеуіне және сингал орта тап арасындағы «протестанттық буддизм» деп аталатын, дін басындағыларға емес, қарапайым жандарға көбірек билік пен құқық берілген, буддизмнің жаңартылған түрінің пайда болуын болжады.