Дэвид Дейл: Шотландиялық кәсіпкер және қайырымдылық шаруасы
David Dale
Дэвид Дейл: шотланд ағартушысы, кәсіпкер, қайырымды. New Lanark мақта фабрикасын құрған, Роберт Оуэннің әкесі. Шотландияның мақта өндірісінің көшбасшысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд саудагері (1739–1806)
Scottish merchant (1739–1806)
Дэвид Дейл (6 қаңтар 1739 – 7 наурыз 1806) – 18 ғасырдың соңындағы Шотландия ағарту дәуіріндегі жетекші шотланд өнеркәсіпшісі, саудагер және меценат. Ол көптеген салаларда, ең әйгілісі мақта илеу өнеркәсібінде табысты кәсіпкер болды және Нью-Ланаркта мақта фабрикаларын құрды, онда ол бүкіл Ұлыбританиядағы басқа жерлердегідей әлеуметтік және білім беру жағдайларын жасады. Нью-Ланаркқа әлемнің түкпір-түкпірінен келушілер келіп тұратын. 1799 жылы Дейлдің қызы Кэролайнға үйленген Роберт Оуэн Нью-Ланарқты қауымдық өмір, білім беру және мінез қалыптастыру туралы өз теорияларын дамыту үшін пайдаланды. Шотландия тарихшысы Том Девин Дейлді «Шотландиядағы сол заманғы ең ірі мақта өндірушісі» деп сипаттады.
David Dale (6 January 1739–7 March 1806) was a leading Scottish industrialist, merchant and philanthropist during the Scottish Enlightenment period at the end of the 18th century. He was a successful entrepreneur in a number of areas, most notably in the cotton spinning industry, and was the founder of the cotton mills in New Lanark, where he provided social and educational conditions far in advance of anything available anywhere else in the UK. New Lanark attracted visitors from all over the world. Robert Owen, who married Dale's daughter, Caroline, in 1799, used New Lanark to develop his theories about communitarian living, education and character formation. Scottish historian, Tom Devine, described Dale as 'the greatest cotton magnate of his time in Scotland'.
Ерте мансап
Дейл 1739 жылғы 6 қаңтарда Айрширдегі Стюарттон қаласында Уильям Дейлдің (1708–1796), ауылдағы жалпы саудагер, және Марта Данлоптың (1719–1796) ұлы болып дүниеге келді. Дегенмен, шіркеу тізімдері оның 1739 жылғы 14 қаңтарда крещениеден өткенін көрсетеді. Бала кезінде ол өте қарапайым жағдайда мал бағып, "малшы бала" болып жұмыс істеді. Бұл – қожалық жүйесінің және кедей шаруалардың кезеңі еді. Дейлдің отбасы бай емес еді, бірақ ол көптеген шаруалардың басынан өткен абсолютті кедейлік пен ашаршылықты бастан кешпеді. Әкесі оны Пейслидегі қол тоқымашыға шәкірттікке берді, содан кейін ол Гамильтон және кейін Камбуслангта агент болып жұмыс істеді – тоқуға жіп беріп, дайын матаны жинады. Ол шамамен 1763 жылы Глазгоға жібек саудагерінің кеңсе қызметкері ретінде келді және Франция мен Нидерландыдан зығыр жіптерін импорттап, High Street көшесінде өз шағын бизнесін ашты. Бизнес тез өсіп, Дейл қаладағы бай саудагерге айналды. 1777 жылы, 38 жасында, ол 24 жастағы Энн Кэролайн (Каролина) Кэмпбеллге үйленді, оның қайтыс болған әкесі Шотландия Корольдік банкінің бас директоры болған. 1783 жылы Дейл Глазгоның сәнді Шарлотта көшесінде өзіне сарай салдырды. Олар Каролинаның қайтысына дейін 14 жыл бірге өмір сүрді. Осы кезеңде олардың тоғыз баласы болды, олардың төртеуі, соның ішінде жалғыз ұлы, нәресте шағында қайтыс болды.
Dale was born in Stewarton, Ayrshire on 6 January 1739, son of William Dale (1708–1796), a general dealer in the village, and Martha Dunlop (1719–1796). However, parish records show that he was baptised on 14 January 1739. As a child, he worked with the cattle as a 'herd laddie' in very basic conditions. This was the period of runrigs and impoverished tenant farmers. Dale's family was not wealthy, but he did not experience the absolute poverty and near starvation of many of those involved in tenant farming. His father apprenticed him to a handloom weaver in Paisley & then he became an agent in Hamilton and, later, Cambuslang – putting out yarn to be woven and collecting the finished cloth. He arrived in Glasgow c1763 as a clerk to a silk merchant and began his own small business in the High Street, importing linen yarns from France and the Netherlands. The business grew rapidly and Dale became a wealthy merchant in the city. In 1777, at the age of 38, he married 24 year old Anne Caroline (Carolina) Campbell, whose late father had been the Chief Executive of the Royal Bank of Scotland. In 1783 Dale had his own mansion built in Glasgow's fashionable Charlotte Street. The couple were together for 14 years until the death of Carolina. During that period, they had nine children, four of whom, including their only son, died in infancy.
Басты жылдар
1783-1785 жылдар аралығында Дейлдің мансабы бірнеше бағытта дами бастады. 1785 жылға қарай ол енді қала саудагері емес, жаңадан бастаған кәсіпкер, банкир және өнеркәсіпші болды. 1783 жылы ол Эдинбург кәсіпкері Роберт Скотт Монкриффпен бірлесіп, Шотландия Корольдік Банкінің Глазгодағы алғашқы агенттігін ашты – бұл бизнес-келісімге оның әйелінің туысқандық байланыстары көмектескен болуы мүмкін. Бірнеше жыл ішінде Глазго филиалының іскерлігі бір миллион фунтқа жетті. Америка енді британдық колония емес еді және Глазго саудагерлері енді темекі есебінен байлық жинамайтын. Мата, қант және ром – жаңа темекі. 1783 жылы Дейл Глазго Сауда палатасын құру арқылы өзінің беделін және ықпалын кеңейту мүмкіндігіне ие болды, ол Ұлыбританиядағы алғашқы осындай ұйым болды. Дейл директор, кейін төрағаның орынбасары болды және Джеймс Освальд, Джеймс Деннистон, Джон Глассфорд, Томас Бьюкенен және тағы да басқалармен – бұрынғы темекі саудагерлері, қант және ром саудагерлері, мата саудагерлері және көмір, химия және сыра өнеркәсібінің кәсіпкерлерімен бірікті. Дейл Глазгоның коммерциялық өміріндегі маңызды тұлғаға айналды және қайтыс болғанға дейін Сауда палатасында ықпалды болып қала берді. Бір дереккөз бойынша, Дейл осы кезде: таза мінез-құлық пен интеллектуалдық күшімен бұрын оны үлкен темекі және қант саудагерлерінен бөліп тұрған қабырғаны бұзып, енді оның шапанын сәнді киіп, күміс тізелік белдіктерін мақтан тұтып, олардың ең мақтанышпен жолдың биігіндегі құрметті орынға отыра алатын болды.
The period 1783 1785 saw Dale's career take off in a number of directions. By 1785 he was no longer a city merchant but a budding entrepreneur, banker and industrialist. In 1783 he joined Edinburgh businessman Robert Scott Moncrieff in setting up the first Glasgow agency of the Royal Bank of Scotland – a business arrangement possibly assisted by his wife's family connections. Within a few years, the Glasgow branch was doing business worth one million pounds. America was no longer a British colony and Glasgow merchants no longer depended on tobacco for their fortunes. Textiles, sugar and rum were the new tobacco. In 1783, there was an opportunity for Dale to extend his reputation and influence with the establishment of the Glasgow Chamber of Commerce , the first of its type in Britain. Dale became a director, later deputy chairman, and joined forces with the likes of James Oswald, James Dennistoun, John Glassford, Thomas Buchanan and many others – ex tobacco lords, sugar & rum merchants, textile merchants and entrepreneurs from the coal, chemical and brewing industries. Dale became an important figure in the commercial life of Glasgow and remained an influential figure in Chamber until his death. According to one source, Dale by this time had become: the prosperous Glasgow merchant who, by virtue of pure force of character and intelligence, had fairly broken down that wall of distinction which once separated him from the great tobacco and sugar lords and could now wear his cocked hat jauntily, display his silver knee buckles showily and take the place of honour on the crown of the causeway with the proudest of them all.
Жаңа Ланарк
1784 жылы Ричард Аркрайт Джордж Демпстердің өтініші бойынша Шотландияға келді, Демпстер – жер иеленуші және Пертширдің депутаты. Англиядағы бірнеше табысты мақта зауыттарының иесі, мақта өнеркәсібінің негізін қалаушы және Ұлыбританиядағы ең бай адамдардың бірі ретінде танылған Аркрайт, аймақта мақта зауытын құру мақсатымен Ланаркқа баруға көндірілді. Дейл мен Демпстер Аркрайтпен бірге қазіргі Нью-Ланарк орналасқан жерге дейін барды. Бұл жер қолайлы деп танылып, үштігі серіктестік туралы келісімге келді. Құрылыс жұмыстары дереу басталды және зауыт ғимараттары Аркрайттың Кромфордтағы зауыттарының үлгісімен салынды. Нью-Ланарктан ерлер мен жігіттер бастапқы оқуға Кромфордқа жіберілді және 1786 жылдың басында диірмендер жұмыс істеуге кірісті. Осы кезде Демпстер мен Аркрайт серіктестіктен шығып, Дейл жалғыз иеленуші болып қалды. 1790 жылдары қауымдастықта 1400-ге жуық адам тұрып, жұмыс істеді. Бизнес гүлденді және ауыл әлемнің түкпір-түкпірінен мыңдаған туристерді тартты. Олардың арасында Уильям мен Дороти Вордсворт, Сэмюэл Кольридж және Роберт Оуэн болды. Оларды өте табысты иіру бизнесі қызықтырды, бірақ Нью-Ланарк сонымен қатар бизнес, қайырымдылық пен білім беру алғаш рет біріккен үлгілі фабрикалық қауымдастық ретінде танылды. Бұл қауымдастық әлеуметтік және білім беру саласындағы жетістіктерімен де танымал болды, және Оуэн кейіннен осы жетістіктерді пайдаланды.
In 1784 Richard Arkwright visited Scotland in 1784 at the request of George Dempster, landowner and Perthshire M. P. Arkwright, owner of the several successful cotton mills in England, acknowledged as the father of the cotton industry and one of the richest men in Britain, was persuaded to visit Lanark, with a view to establishing a cotton mill in the area. Dale and Dempster accompanied Arkwright to where New Lanark is today. The site was considered to be suitable and a partnership was agreed between the three of them. Construction work began immediately and the mill buildings were based on Arkwright's own mills in Cromford. Men and boys were sent from New Lanark to Cromford for initial training and the mills began spinning in early 1786, at which point both Dempster and Arkwright left the partnership, leaving Dale as the sole owner. By the 1790s there were nearly 1,400 people living and working in the community. Business boomed and the village attracted thousands of visitors from all over the world. These included William and Dorothy Wordsworth, Samuel Coleridge and Robert Owen. They were attracted by a very successful spinning business, but New Lanark also became known as a model factory community where business, philanthropy and education all came together for the first time anywhere in Britain. The community became as famous for its social & educational provision as it did for anything else – something which Owen was later to capitalise upon.
Үйреншік балалар
Көптеген назар Дейлдің бала жұмысшыларына қатысты қарым-қатынасына аударылды. 6-7 жастан бастап 15 жасқа дейін немесе одан да үлкен жасқа дейін көптеген балаларды диірмендерде және басқа да жерлерде жұмысқа тарту кең таралған практика болды. Нью-Ланаркта ауыл балалары 300-ге жуық шәкірт немесе Глазго мен Эдинбургтегі қайырымдылық үйлерінен келген кедей балалармен бірге жұмыс істеді. Олар көбінесе жетімдер еді, оларды жұмысқа жіберіп, шығындарды азайтуға тырысқан шіркеулер күтімге алды. Балаларға жалақы төленбеді, бірақ No.4 диірменде тамақ пен тұруға жағдай жасалды. Бастапқыда олар катушка тоқушылар мен жинаушылар ретінде жұмыс істеді, бірақ кейін диірмендерді тастаған кезде қолдана алатын біліктерді үйрене алатын түрлі жұмыстарда жұмыс істеді. Кейбіреулері әскер мен теңіз флотына қосылды, ал кейбіреулері ағаш шеберлері немесе темір ұсталары болды, ал кейбіреулері Жаңа Ланарқта қалды. Дейл сияқты жұмыс берушілер қайырымды және ізгі ниетті деп есептелді, өйткені олар жұмысқа орналасу, тамақ пен тұруға жағдай жасап, пайдалы біліктерді алу мүмкіндігін ұсынды. Балалар таңғы 6-дан кешкі 7-ге дейін жұмыс істеді, таңғы ас пен кешкі асқа үзіліс жасады. Оларға жұмыс киімдерінің екі жиынтығы берілді, олар үнемі жуылып тұрды және жексенбі күндері көк түсті форма киеді. Жатақтар үнемі тазаланып тұрды және кедей балалардың жергілікті балалардан гөрі жақсы жағдайда болғанын көрсететін дәлелдер бар. Көптеген қонақтардың бірі – денсаулық сақтау саласының белсенді қайраткері доктор Джеймс Кьюри болды. Ол мынаны атап өтті: «Фабриканың барлық бөлімінде ең жоғары тазалық, денсаулық және тәртіп сақталған. Балалар көңілді және шаттанған, қызғылт еңкейген және жуас бетті болды, сондай-ақ денсаулық, мораль және білім үшін тамаша ережелер орнатылғанын анықтадым». Оуэн сияқты Дейл де жақсы білімнің барлығы үшін маңызды екеніне сенді. Бұл зауыттық қауымдастықтардың дамуындағы жаңа құбылыс болды. Англияда Аркрайт сияқты иелер жексенбілік мектептер ұсынды, бірақ Нью-Ланаркта алты жасқа дейінгі балаларға күндізгі мектеп (әр күні) және үлкен балаларға кешкі мектеп (сағат 19:00-ден 21:00-ге дейін) болды. Оқу бағдарламасы 3R (оқу, жазу, есептеу), тігін, шіркеу музыкасы және діни оқудан тұрды. Бір кезде мектепте 500-ден астам оқушы оқыды, ал Дейл 16 оқытушыны жұмысқа алды, олар сегіз сыныпта сабақ берді. Оқушылар қабілеттеріне қарай топтастырылып, тиісті сынақтардан кейін келесі сыныпқа көтерілді. Мұғалімдер жоғарылаған әрбір оқушы үшін сыйлық алды. Барлық қолда бар мәліметтер оның сол кездегі Ұлыбританиядағы жағдайлардан әлдеқайда жақсы жағдай жасағанын көрсетеді. Дейл балаларды жұмысқа орналастырудың практикалық нәтижелері туралы ойын былай түйіндеді: «Егер интернаттағы балалардың көп бөлігі мұқтаж жетімдер, ата-аналары тастап кеткен балалар және олардың ата-аналары кім екенін білмейтіндер екенін ескерсек, дұрыс басқару мен көңіл бөлген кезде мақта фабрикаларында жамандық емес, жақсылық жасалуы мүмкін екеніне менің қуануымды білдіреді. Өйткені, менің ойымша, қазір көптеген адамдар мықты, дені сау және лайықты мінез-құлықты, егер олар Ланарк мақта фабрикаларында жұмыс істемесе, аурумен және қоғамға зияндылармен күрескен болар еді». Оуэн Нью-Ланарққа бірнеше рет келді және 1799 жылы Дейлдің қызы Кэролайнға үйленді. Ол және оның серіктестері Нью-Ланарқты сатып алды және Оуэн 1800 жылдың 1 қаңтарында жалғыз менеджер болып тағайындалды. Келесі екі онжылдықта Оуэн жұмыс күшінің әлеуметтік жағдайын жақсарту арқылы танымал болды, олардың кейбіреулері Дейлдің қалыптастырған практикасына негізделген. Бірнеше тарихшылар Оуэннің Нью-Ланарқта тапқан проблемаларды асыра көрсеткенін, өзінің маңыздылығын арттыру үшін Дейлдің жаңалықтарын азайтып, екі адамның жетістіктерін әртүрлі дәрежеде мойындағанын айтты.
Much of the focus was on Dale's treatment of his child employees – the so called apprentice or pauper children. It was common practice for large numbers of children to be employed in mills and elsewhere from the age of 6 or 7 to age 15 or thereabouts. In New Lanark, village children worked alongside some 300 apprentice or pauper children from the charity workhouses in Glasgow and Edinburgh. They were often orphans, looked after by the parish, which was very keen to reduce costs by sending them out to work. The children were not paid but were given board & lodging in No.4 Mill. To begin with, they worked as reelers and pickers but later they worked at a range of jobs where they could learn skills which they could use when they left the mills. Some joined the army and navy; some became joiners or smiths and some were kept on in New Lanark. Employers like Dale were seen as charitable and benevolent because they offered the chance of employment, board and lodging and the acquisition of transferable skills. The children worked from 6am until 7pm, with breaks for breakfast and dinner. They were given two sets of work clothes which were laundered regularly and a blue dress uniform for Sundays. Sleeping quarters were regularly cleaned and there is evidence to show that many of the pauper children enjoyed better conditions than some of the local children. Public Health campaigner, Dr James Currie was one of the many visitors. He noted that:The utmost cleanliness, health and order pervaded the whole manufactory. The children looked cheerful and happy with rosy cheeks and chubby countenances, and I found a variety of excellent regulations established for health, morals and knowledge. Much like Owen later on, Dale was convinced that a good education was essential for all involved. This was a new development in the evolution of factory communities. In England, owners like Arkwright offered Sunday schools but in New Lanark, there was a day school (every day) for under sixes and an evening school (7 9pm) for older children. There was a formal curriculum which comprised the 3Rs, sewing, church music and religious study. At one stage, the school roll totalled more than 500 pupils and Dale was employing 16 trained teachers to teach more than eight classes. The pupils were grouped according to their ability and promoted to the next class after suitable tests. Teachers received a bonus for each pupil promoted. All available evidence indicates that he provided conditions far superior to anything available in Britain at the time. Dale summed up his view of the practical effects of employing the children: when it is considered that the greater part of the children who are in the boarding house consists of destitute orphans, children abandoned by their parents and many who know not who were their parents it gives me great pleasure to say, that by proper management and attention, much good instead of evil may be done at cotton mills. For I am warranted in affirming that many now have stout, healthy bodies and are of decent behaviour who in all probability would have been languishing with disease and pests to society had they not been employed at Lanark cotton mills. Owen visited New Lanark on a number of occasions and in 1799 he married Dale's daughter, Caroline. He and his partners bought New Lanark and Owen took over as sole manager on 1 January 1800. Over the next two decades Owen became famous for the improvements he made to the social conditions of his workforce, some of which were built on practices established by Dale. Several historians have commented that Owen exaggerated the problems that he found at New Lanark, downplaying Dale's innovations in order to boost the importance of his own, and have, to varying degrees, acknowledged the achievements of both men.
Басқа да бизнес мүдделері
Дейлдің бизнесі кеңейе берді. Оның Нью-Ланаркта үйі болды, бірақ күнделікті басқаруды білікті инженер және менеджер Уильям Келлиге тапсырды. Бизнестің бас кеңселері Глазгодағы Сент-Эндрю алаңында орналасқан, ал Дейл қаладағы Шарлотта көшесінде тұруын жалғастырды. Кейіннен ол Камбуслангтағы Розбанк атты сарайын мүліктеріне қосты. Ол уақытын Нью-Ланарк, Корольдік банк және Сент-Эндрю алаңындағы кеңселер арасында бөлісті. Ол бірнеше мақта зауыттарының жұмысына қатысты. Нью-Ланаркта тоқыма өндірісі басталғаннан кейін көп ұзамай, Дейл Блантайрда жаңа зауыт салып, шәкірттерге арналған мектеп ашты. 1792 жылы ол бұл кәсіпорнын Джеймс Монтейтке сатты. 1788 жылы Дейл Клод Александр Балочмайлмен (бұрынғы Шығыс Үндістан компаниясының төлем жөндеушісі) Айрширдегі Катриндегі иіру фабрикасында серіктес болды. Дейл осы зауыттардың жобалауына көп көңіл бөлді, және бірнеше жылдың ішінде 1300-ге жуық адам жұмысқа орналасты. Тағы да шәкірттер (бірақ кедей емес) болды және тиісті мектеп ашылды. Ол 1801 жылға дейін бизнеске қатысып, содан кейін зауыттар Джеймс Финлейге сатылды. Ол басқалармен бірлесіп, Сазерлендтегі Спиннингдейлде шағын зауыт ашты. Бұл көбінесе қайырымдылық жобасы болды. Мақсаты – жұмыспен қамту, аштық пен қиын жағдайларды жеңілдету, сондай-ақ, таулы аймақтардан эмиграция ағынын тоқтату еді. Дейл өзгелер кеткеннен кейін де қатысып, өлімінен екі жыл бұрын дейін оны қаржыландыра берді. Бір жылдан кейін зауыт өртеніп кетті. Глазгода Дейлдің бизнес беделі арта берді. Далмарнокта ол маталарды "Түркия қызылы" деп аталатын жаңа, түсі өшпейтін бояумен бояйтын бояу зауытын ашты (кейде қалада "Дейлдің қызылы" деп те аталады). Қала орталығында, қазіргі Инграм көшесінде, ол "инкл" немесе "шотланд таспасы" деп аталатын зығыр жолақтарын немесе таспаларды өндіретін қойма мен кішкентай фабрика салды. Компания "Дейл, Кэмпбелл, Рид және Дейл" деген атпен сауда жасады, екінші Дейл – оның жүрегі туған інісі Дэвид Дейл кіші. Глазгода Дейл сақтандыру бизнесіне инвестиция жасады. Ол өмір сақтандыру және аннуитеттерді сататын, Джордж және Уилсон көшелерінде кеңселері бар Глазго өрттен сақтандыру компаниясының директоры болды. Дейл қаланың ішінде және айналасында көптеген мүліктерге ие болды, соның ішінде Рамсхорн (Инграм көшесі) ауданындағы жерлер мен үйлер, Шаттл көшесі, Барроуфилд, Ручилл және Паркхед.
Dale's business interests continued to expand. He had a house in New Lanark but the day to day management was left to William Kelly, a skilled engineer and manager. The main offices of the business were in St Andrew's Square, Glasgow and Dale continued to live in Charlotte Street in the city. Later in life he added a country house, Rosebank, in Cambuslang, to his properties. He divided his time between New Lanark, the Royal Bank and the offices in St Andrews Square. He was involved in a number of other cotton mills. Not long after spinning began in New Lanark, Dale built a new mill in Blantyre and a school for the apprentices. He sold the venture to James Monteith in 1792. In 1788, Dale went into partnership with Claud Alexander of Ballochmyle (former Paymaster for the East India Company) in a spinning mill in Catrine in Ayrshire. Dale was heavily involved in the design of these mills and within a few years, some 1,300 people were employed. Once again there were apprentice (but no pauper) children and a proper school was provided. He remained involved with the business until 1801 when the mills were sold to James Finlay. In partnership with a number of others, he opened a small mill in Spinningdale in Sutherland. This was more a charitable effort than anything else. The aim was to provide work and relieve famine, distress in the area and also to stem the tide of emigration from the Highlands. Dale remained involved long after all the others had left and continued to finance it until two years before his death. The mill burned down a year later. In Glasgow, Dale's business profile continued to grow. In Dalmarnock he set up a dyeworks where cloth was dyed with a new, colourfast dye called 'Turkey Red' (sometimes known in the city as 'Dale's Red'). In the centre of town, in what is now Ingram Street, he built a warehouse and small manufactory which produced linen strips or tapes known as 'incles' or Scotch Tape. The company traded under the name Dale, Campbell, Reid & Dale, the second Dale being his nephew, David Dale Junior. Still in Glasgow, Dale invested in the insurance business. He became a director of the Glasgow Fire Insurance Company, which sold life insurance and annuities and had offices in George Street and Wilson Street. Dale also owned a significant amount of property in and around the city, including lands and tenements in the Ramshorn (Ingram Street) area, Shuttle Street, Barrowfield, Ruchill and Parkhead.
Қайырымдылық және азаматтық міндет
Дейл сонымен қатар қала бойынша түрлі қайырымдылық жобаларының директоры немесе менеджері болды, және сол кездегі газеттер оның қайырымдылығы, мейірімділігі, игілігі, жақсы істері мен қоғамдық жұмыстары туралы жазды. Мұның көп бөлігі оның діни сенімінен туындады. Ол беделді евангелистік христиан, Диссидент (Сецессионист) шіркеуінің пасторы, жексенбі күндері қаланың барлық жеріндегі жиналыс үйлерінде уағыз айтатын. Ол бір уағызында былай деді: «Байлық – зор мақсат. Олар жиі қанат жайып ұшып кетеді, ашу күні олардың пайдасы жоқ. Егер олар кедейлерді қанау арқылы немесе мұқтаждардың қажеттіліктерін орындамау арқылы алынса, салдары қорқынышты – байлығың бұзылады». Ол үнемі шағын қайырымдылық жобаларына қаржылай көмек көрсетті. Олардың ішінде түрме реформасы үшін Говард қоры, жарақат алған әскерилерге көмектесетін қайырымдылық қоры, Инвернестегі Корольдік Солтүстік ауруханасы, Перт академиясы және жаңадан құрылған Глазго гуманитарлық қоғамы болды, онда ол директор болуға келісіп, олардың атынан қаржы жинауды өз міндеті етті. Ол өзінің кең ауқымды қайырымдылығымен және азаматтық міндеттерімен танымал болды. Ол екі жыл бойы қалада сот судьясы және билік өкілі болып қызмет етті, бұл оны ерекше шаршатарлық және қиын деп тапты. Дегенмен, ол баспасөзde адал әрекеттерімен танылды және «Мейірімді судья» деп аталды. Клайдсдейл мен Англия арасында жаңа жол қажет болғанда, ол құрылысқа 700 фунт стерлинг жұмсады. Ол бірнеше рет мұқтаждарға тамақ беруге көмектесті. Мысалы, Стюарттондағы кедейлерге төмен бағамен тамақ берді және АҚШ-қа астық әкелу үшін кеме жіберді, оны Глазгодағы кедейлерге таратып берді. Жиырма жыл бойы ол қалалық аурухананың директоры болды, ол кедейлер, жетімдер, қарттар, науқастар және 1814 жылға дейін психикалық ауруларға арналған қайырымдылық үйіне тең болды, сондай-ақ мекеменің өндірістік комитетінде қызмет етті. Дейл Глазго Корольдік ауруханасымен де байланысты болды. Аурухана «Шотландияның батысында дене мүшелері ауырған кедейлерді қабылдау үшін» құрылған еді. Дейл осы жобаның бастапқы кезеңінен, 1788 жылдан бастап қатысты. Ол қаржы жинаған, жер тауып, осы ірі қалалық мекеменің құрылысын қадағалаған топтың төрағасы болды. Ол 200 фунт стерлинг салып, 1795 жылы ғимарат ашылғанда менеджер болып тағайындалды және қалған өмірін менеджер немесе директор ретінде өткізді. Ол осы міндеттен жеке пайда көруді көздемеді. Аурухана кедейлерге арналған еді. Алайда, менеджер және жылдық абонент ретінде ол Нью-Ланарктан өз жұмысшыларын қабылдау құқығына ие болды және 1795 жыл мен 1803 жыл аралығында жеке өзі 64 науқасты жіберді.
Dale was also a director or manager of various charitable projects throughout the city, and newspaper reports of the time talk of his charity, his kindness, his benevolence and his good deeds and public works. Much of this was inspired by his religious belief. He was a strongly evangelical Christian, a pastor in the Dissenting (Secessionist) Church, preaching on Sundays in meeting houses all over the city. He stated in one of his sermons:Riches are one great object. These frequently take to themselves wings and flyaway they profit not in the day of wrath. And if these are obtained by oppressing the poor, or withholding from the needy what his wants demand from us, the consequence is awful your riches are corrupted. He donated to small charitable ventures on a regular basis. These included the Howard Fund for prison reform, an injured servicemen's charity, the Royal Northern Infirmary in Inverness, Perth Academy and the newly formed Glasgow Humane Society , where he agreed to become a director and undertake fundraising on their behalf. He was better known for some of his more public philanthropy and civic duties. He served as a Bailie and Magistrate in the city for two years, something which he found particularly time consuming and onerous. Nevertheless, he earned a reputation in the press for his relatively lenient approach and became known as 'The Benevolent Magistrate'. When a new road was required between Clydesdale and England, he gave £700 towards the cost. On several occasions he helped to feed those in need. For example, he provided meal to the poor in Stewarton at below cost price and he sent a ship to the U. S. to bring back grain which he distributed to the poor in Glasgow. For twenty years he was a director of the Town's Hospital, the equivalent of a charity workhouse for the poor, orphans, elderly, sick and, until 1814, the mentally ill, serving on the institution's Manufacturing Committee. Dale was also involved with Glasgow Royal Infirmary. The Infirmary was intended ' for the reception of indigent persons under bodily distress in the west of Scotland'. Dale was involved in this project from its very beginning in 1788. He chaired the group which raised the funds, found the land and supervised the building work of this major city institution. He subscribed £200 and when the building finally opened in 1795, he was appointed as a manager, spending the rest of his life as a manager or director. He stood to gain nothing personally from this commitment. The Infirmary was for the poor. However, as a manager and annual subscriber, he had the right to refer a number of his workers from New Lanark and between 1795 and 1803 he personally referred some 64 patients.
Дэйлдің құлдыққа деген көзқарасы
Дейлдің мақта фабрикаларында қолданылатын шикі мақтаның негізгі үш көзі – АҚШ, Оңтүстік Америка және Батыс Индия болды, және олар сол аймақтарда құл еңбегі арқылы өндірілді. Алайда, 18 ғасырдың соңына қарай құлдыққа қатысты көзқарастар өзгере бастады және Ұлыбританияда құлдықты жою қозғалысы қарқынды дами бастады. Ұлыбританиядағы құлдықты жою қозғалысын Томас Кларксон мен Уильям Уилберфорс басқарды, олар Лондон қоғамының қызметін бақылады. Бұл қоғам ел бойынша құлдыққа қарсы петицияларды қолдау іздеу үшін өкілдер жіберді. 1791 жылдың қаңтарында Гласгоуда құл саудасын жою қоғамы құрылды, оның төрағасы Дейл болды. Сол жылы ол, Батыс Африкада босатылған құлдардың колониясын құруды көздеген, жаңа құрылған Сьерра-Леоне компаниясының акцияларын сатып алды. Глазго тобы Лондон қоғамының памфлетін, жаңа Глазго қоғамы туралы кіріспе сөзбен бірге жариялады. 1791 жыл бойында Дейл төрағалық еткен бірнеше жиналыс өтті, ал Қоғам Лондондық науқан штабына 100 гинея жіберді. Келесі жылы ол Шотландияның барлық қалалары мен аудандарында жасалып жатқан түрлі қоғамдық петицияларды қолдау үшін бірнеше рет жиналды. 1792 жылдың 1 ақпанында Гласго қоғамының жалпы отырысында, Дейл төрағалық етіп, мүшелер адамдар саудасының ең ауыр әділетсіздікке негізделгенін, әділ халыққа ең қатыгездік пен варварлықпен қаралатынын және Ұлыбританияның дұрыс бағытталған еңбегі елді өркениетке жеткізуге мүмкіндік беретінін қабылдады. Сауда және Ағартушылық туралы айтылғанда: [құл саудасы] табиғаттың алғашқы заңдарына тікелей қайшы келеді және оның осы ағарту дәуірінде жалғасуы ұлтты ұятқа қалдырады және христиандық дінді ұстанатындарға мүлдем үйлеспейді.
The raw cotton used in Dale's cotton mills came from three principal sources, the United States, South America and the West Indies, and were produced in those regions via slave labour. However, by the late 18th century, attitudes to slavery were beginning to change and the fledgling British abolitionist movement was rapidly gaining pace. The abolitionist movement in Britain was led by Thomas Clarkson and William Wilberforce, who oversaw the actions of the London Society, which sent representatives across the country seeking support for anti slavery petitions. The Glasgow Society for the Abolition of the Slave Trade was set up in January 1791, with Dale as the chairman. In the same year, he bought shares in the newly formed Sierra Leone Company which sought to establish a colony of freed slaves in West Africa. The Glasgow group publicised the London Society's pamphlet, with a Preface about the new Glasgow Society. There were various meetings throughout 1791, all chaired by Dale, and the Society sent 100 guineas to the London campaign offices. The following year, it met on a number of occasions in support of the various public petitions which were being drawn up in all the cities and towns in Scotland. At a General Meeting of the Glasgow Society on 1 February 1792, with Dale in the Chair, the members resolved; that the traffic in the human species is founded on the grossest injustice, is attended with the utmost cruelty and barbarity to an innocent race of men and is productive of ruin and desolation of a country which the efforts of the well directed industry of Great Britain might contribute to civilise. On Commerce and the Enlightenment it said:[the slave trade] is directly repugnant to the primary laws of nature and that its continuance, in this enlightened age, is disgraceful to the nation and utterly inconsistant (sic) with the profession of Christians.
Өлім
Дейл 1806 жылдың 7 наурызында Ланаркширдегі Камбусланг қаласындағы Роузбанк үйінде қайтыс болғанда, Глазго көшелері аза тұтушыларға толы болды. Ол Глазгоның орталығындағы Рамсхорн зиратында, бірнеше жыл бұрын сатып алған жерге жерленді. Қабір солтүстік-шығыс бұрышына қарай, сыртқы шығыс қабырғасында жатыр. "Глазго Геральд" газетінің некрологы оның кәсіпкер ретіндегі жетістіктерін мойындап, былай деп жазды: оның құлағы ешқашан қиындыққа бітпеді; оның жеке қайырымдылығы шексіз болды; ал осы дүниеде немесе соңғы дүниеде адамзаттың азап-қайғысын жеңілдетуге немесе болдырмауға бағытталған барлық қоғамдық мекемелер одан ең жомарт қолдау мен ынтақ алды.
When Dale died at his home, Rosebank House in Cambuslang, Lanarkshire on 7 March 1806, huge crowds of mourners lined the streets of Glasgow. He was buried in the Ramshorn Cemetery in central Glasgow in a plot he had purchased some years before. The grave lies on the outer east wall towards the north east corner. The Glasgow Herald's obituary of him acknowledged his achievements as a businessman, and noted that: his ear was never shut to the cry of distress; his private charities were boundless; and every public institution which had for its object the alleviation or prevention of human misery, in this world or in the world to come, received from him the most liberal support and encouragement.