Кіріспе
Б.з.д. V ғасырдағы грек философы Архелай (/ɑr//k//ɪ/'/l//eɪ//ə//s/; Ἀρχέλαος; шамамен б.з.д. V ғасыр) – ежелгі грек философы, Анаксагордың шәкірті, және Сократтың ұстазы болған болуы мүмкін. Ол қозғалыстың бастау принципінің ыстық пен суықтың айырылуы екенін айтқан, осы арқылы Жердің қалыптасуын, жануарлар мен адамдардың жаратылуын түсіндіруге ұмтылған.
Archelaus (/ɑr//k//ɪ/'/l//eɪ//ə//s/; Ἀρχέλαος; fl. 5th century BC) was an Ancient Greek philosopher, a pupil of Anaxagoras, and may have been a teacher of Socrates. He asserted that the principle of motion was the separation of hot from cold, from which he endeavoured to explain the formation of the Earth and the creation of animals and humans.
Өмір
Архелай – Иония мектебінің философы, Афинада табиғи философияны алғаш оқытқандықтан Физик деп аталды. Диоген Лаерцийдің бұл мәлімдемесін Александриялық Климент жоққа шығарады, бірақ Архелай мұны жасаған алғашқы афиналық болды деп есептесек, екеуін де үйлестіруге болады. Симплицийдің сөзіне қарағанда, Архелай Афинада туған, бірақ Диоген Лаерций немесе Мисон; Анаксагордың шәкірті болған; және Афинада қоныстанғанға дейін Лампсакта сабақ берген. Ол Сократ пен Еврипидке тәлім бергені жиі айтылады. Егер ол Сократтың ұстазы болса, онда оны Ксенофонт, Платон немесе Аристотель есімдерімен атаған емес, бұл әңгіме Сократты Иония мектебімен байланыстыруға жасалған тырысыш болуы мүмкін. Алайда, Диоген Лаерций Сократтың замандасы Хиостық Ионның айтуынша, Сократ Архелаймен бірге Самосқа саяхатқа барған. Сонымен қатар, кейбір ғалымдар Платонның «Фаидо» атты еңбегіндегі Сократтың «өмірбаяндық» суретінде Архелайдың алғашқы жануарлардың пайда болуы және қоректенуі туралы теориясына сілтеме бар деп санайды. Архелайды Еврипидпен байланыстыратын дәстүр, Еврипидтің меценаты, Македония патшасы Архелай I-мен шатасудан туындаған болуы мүмкін.
Философия
Архелайдың ешқандай фрагменті сақталған жоқ; оның тұжырымдамаларын Диоген Лаэртский, Симплиций, Псевдо-Плутарх және Гипполиттен алуға болады. Архелай ауа мен шексіздікті барлық нәрсенің бастауы деп есептеді, соның арқасында Псевдо-Плутарх ол шексіз ауаны меңзеген деп болжайды; және айтуынша, бұл мәлімдемесімен ол Ақылды әлемді жарату процесінен шығаруды көздеген. Егер осылай болса, ол Анаксагордың ең маңызды тұсынан бас тарған болар; және ол Ақылдың ауадан құралғаны туралы материалистік ұғымды үйретуді қаласа да, әлі де шексіз Ақылды барлық нәрсенің себебі деп санайтындығына келу қауіпсіз көрінеді. Бұл түсіндірме Симплициймен келісу артықшылығына ие.