Кіріспе

1958 жылғы Венесуэланың үш негізгі саяси партиясы арасындағы билік бөлісу шарты

Пунтофихо пактісі (немесе Пунто Фихо пактісі) – 1958 жылы Венесуэланың үш негізгі саяси партиясының өкілдері, яғни «Демократиялық әрекет» (AD), Христиандық-әлеуметтік партия (COPEI) және «Демократиялық Республикалық Одақ» (URD) арасында жасалған, 1958 жылғы президент сайлауларын қабылдау және жаңа демократиялық жүйені сақтау мақсатындағы ресми шарт. Бұл пакт – қол қойған партиялардың сайлау қорытындыларын құрметтеуге, бір партиялық гегемонияны болдырмауға, билікті бөлісуге және диктатураның алдын алу үшін ынтымақтастыққа берген жазбаша кепілдігі болды. Пунтофихо пактісі көбінесе Венесуэланы демократия жолына бастағаны үшін мақталады, ол Венесуэланың республикалық тарихындағы ең тұрақты кезеңді құруымен танылды. Ол демократияны одан әрі дамытуға мүмкіндік жасағанымен, AD мен COPEI арасындағы қатаң екі партиялық жүйені қалыптастырғаны үшін де сынға ұшырады.

Өмірбаян

1958 жылы 23 қаңтарда президент Маркос Перес Хименес Венесуэладан Доминикан Республикасына қашып кетті, ал әскери басшылар тобы ел басқаруын қолға алды. Перес Хименестің президенттік билігі Венесуэла қалаларын жаппай урбанизациялау және жаңғырту науқанын қаржыландыру үшін мұнай табысына қатты сүйенген диктатура болды. Бетанкур да, Кальдера да Венесуэла президенті болды. Келісім аймақтағы демократияны нығайтуға қызмет етті, өйткені ол сайлаудың демократиялық процесін құрметтеуге кепілдік берді. Бұл Ромуло Бетанкурдың демократиялық сайлауына мүмкіндік берді, ал Бетанкур 20 ғасырдағы Венесуэла тарихында алғаш рет жалпыға бірдей сайлау арқылы сайланған үкіметтің өкілеттігін аяқтады. 1962 жылы URD Кубаны Америкааралық жүйеден шығаратын Коста-Рика келісімін қол қоюдан бас тартты. Бұл шешім Ромуло Бетанкурдың үкіметіндегі үшжақты коалицияның дереу шығуымен бірге келді.

Қиындық

COPEI және AD өздерінің билігін венесуэлалық саясатта патронаж және клиенттік жүйе арқылы сақтау үшін ортақ мұнай кірістеріне үнемі көбірек тәуелді болды. 1980-ші жылдары мұнай кірістері күрт төмендеген кезде екі партиялық жүйе ыдырауын бастады. 1980-ші жылдардың соңында ресми оппозиция пайда болды. Халықтың наразылығының алғашқы белгілерінің бірі 1989 жылғы 27 ақпандағы «Каракасо» төңкерісінде болды, онда қоғамдық көлік және газ бағасының күрт және кенеттен өсуіне байланысты тәртіпсіздіктер орын алды. 1993 жылғы президенттік сайлауда COPEI-дің бұрынғы жетекшісі Рафаэль Кальдера басқа партиядан, «Convergencia» партиясынан президент болып сайланды. Президенттік үміткер Уго Чавес 1998 жылғы сайлау кампаниясында AD және COPEI екі партиялық жүйесін сынап, дәстүрлі жүйені жоюға уәде берді.