Кіріспе

Солтүстік территориядағы қырғын, Австралия 1928 жылдың 14 тамызынан 18 қазанына дейін Орталық Австралияның (қазіргі Солтүстік территория) аумағындағы Конистон мал қорасының айналасында болған Конистон қырғыны - жергілікті австралиялықтардың соңғы ресми түрде санкцияланған қырғыны және Австралия шекаралық соғыстарының соңғы оқиғаларының бірі. Солтүстік территория полициясының констеблі Уильям Джордж Мюррей бастаған жазалау экспедицияларында Варлпири, Анматиерре және Кайтетье топтарының адамдары қаза тапты. Бұл қаза 1928 жылы тамыз айында аборигендер тарапынан "Брукс сок" деп аталатын Юкуру деген жерде өлтірілген динго аңшысы Фредерик (Фред) Бруксқа жауап ретінде орын алды. Сол кездегі ресми деректерде кем дегенде 31 адам қаза тапқан, бірақ қолданыстағы құжаттамаларды және аборигендердің ауызша тарихын талдау 200-ге дейін өлім-жітім болғанын көрсетеді.

Өмірбаян

Орталық Австралия - Австралияның соңғы отарлау шекарасы, халық саны аз және 1928 жылы төртінші жылы тарихтағы ең қатты құрғақшылыққа тап болды. Кейінгі уақытта билік органдары құрғақ жағдайды себепші фактор ретінде қабылдамаса да, Конистон оқиғаларында басты рөл атқарды. Су ресурстарын игеру мал шаруашылығының негізі болды, ал суды тек қана бақылау кез келген станцияда ірі қараны жақсы жағдайда ұстау үшін басымдық болды. Құрғақшылықтың нашарлауымен су бұрқақтары құрғап қалғандықтан, аштықтан өлген көшпелі аборигендер жаңа станциялардың меншігінде орналасқан тұрақты су бұрқақтары мен суға толы жерлерге қайта оралуға мәжбүр болды. Ақ адамдар арасында жер иелері мен мал шаруашылығының мүддесі бір-бірімен үйлесе алмайды деген пікір қалыптасқан. Біріншіден, ол табысты болуы керек. Пасторалистер олардың тамақ сұрап, мал ұстап, "ауырластыру" ретінде қарастырды және Cribbin-тің айтуынша, олардың малдарының аман қалуын қамтамасыз ету үшін, кіретін аборигендерді осы аз қалған су көздерінен қуып шығаратын.

Фред Бруксті өлтіру

61 жастағы Фред Брукс Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері бірнеше рет Алис-Спрингстен солтүстік-батысқа қарай 240 миль (386 км) жерде орналасқан Рэндалл Стаффордтың Констон станциясында жұмыс істеді. 1928 жылдың шілдесінде ол Стаффордтан динго аулауға бара ала ма деп сұрады. Стаффорд оны және оның бірге тұрған әйелін, Элисті "Майоллз" (тұрақты өмір сүретін аборигендерді білдіретін қорлаушы термин) қауіп төндіргенін және батыстан әрі қарай баруға қаупі бар екенін ескертті. Аллистің ақ адаммен бірге тұрып, туыстық ережелерді бұзғаны белгілі болды. Брукс екі түйе сатып алды және 2 тамызда екі 12 жасар абориген баласымен, Скиппер мен Доджермен бірге түйе ұстап жүретіндер ретінде, 10 с (2023: 45.49 $) сыйлығы үшін диңголарды тұтқындауға кетті. Ол үйден 23 шақырым қашықтықтағы суға толы жерге жақындағанда, 30-ға жуық нгалиялық Ворлпиридің тұрақтағанын көрді. Брукс біразды білген соң, олармен бірге қоныстанды. Алғашқы екі күн оқиғасыз өтті, Брукс бірнеше денго ұстады. Кейінгі тергеуде дәлелдерге сәйкес, 4 тамызда Чарлтон Янг және оның серіктесі тау-кен компаниясы үшін аймақты зерттеді, олар Брукске аборигендер соңғы уақытта "қақақсы" болып келе жатқанын ескертті. Олар қатты қаруланған, тамақ пен темекі талап ететін тау-кен лагерьлеріне барады. Сол уақытта бірнеше абориген баласын Алис-Спрингске алып кетіп жатыр екен. Бір нұсқаға сәйкес, Брукске бірнеше рет сауда жасау туралы ұсыныс жасалды, бірақ 6 тамызға дейін бас тартты. Аэлек Джупуррула мен Джек Джапалжарридің Питер мен Джей Ридпен байланысты аборигендік дәстүрі бойынша, Брукс Уорлпири, Жапонуга Бульфрог пен оның әйеліне келіп, Бульфрогтан әйелі Марунгардиді Брукстің киімін жууға алып, тамақ пен темекіге айырбастауды сұраған. Марунгарди өз жұмысын орындады, бірақ немесе уәде етілген заттардысыз Жапонга лагеріне оралды немесе қайтып келмеді, сондықтан келесі күні таңертең Жапонга Брукты өлтірді. Үшінші жазбада Жапонуганың әйелі Брукспен бірге жатқан кезде ашуланып, оған шабуыл жасап, бумерангімен оның мойын артериясын кесіп тастағаны туралы айтылады. Бұл жазбада Бульфрог, оның ағасы Падиррка және Марунгарди Бруксті өлтіріп тастады деп айтылады. Ал аборигендер ақсақалдары болжамды салдарлардан қорқып, Бульфрог пен Падиррканы қуды және Брукстің екі ұлына үйге оралып, оның табиғи себептерден қайтыс болғанын айтуды бұйырды.

Брукстің денесі мен реакциясын табу

Брукстің денесін кім алғаш тапқаны туралы деректер әртүрлі. 1984 жылы Криббиннің кітабы жарық көргенге дейін, ол жерде бірінші болып алтын іздеген Брюс Чапман болған деп саналған. Келесі күні Алекс Уилсон есімді абориген адам қазір бос қалған суға қоныстанды және денені тауып, станцияға оралды, онда ол 40 аборигеннің Брукты қалай "жарқырағанын" және бөліктерін қояндар орнына қалай тығып тастағанын истерикалық сипаттады. Рэндалл Стаффорд Алис-Спрингсте болған, ол полициядан өзінің малын найзамен өлтіруді болдырмау үшін қатысуын сұрады. Ол Брукстің өлтірілуі мен бөлшектелуі туралы хабар алу үшін қайтып келді, бірақ полицияны күтуді таңдады. Ешкім суға түспей қалды, ешкім де оның денесін алуға тырыспады. 11 тамызда үкімет резиденті Джон К. Ковуд Барроу-Криктегі бас офицер, сонымен қатар аборигендердің бас қорғаушысы лауазымын атқарған констебль Уильям Джордж Мюррейді Коннистонға ірі қараны ұрып-соғу туралы шағымдарды тексеру үшін жіберді. Қылмысты естіген Мюррей Алис-Спрингске оралып, Кэуодқа телефон шалады, ол күшейту жіберуге бас тартты, Мюррейге аборигендермен өзі қалағандай әрекет етуін айтты. Констонға оралған Мюррей Доджер мен Скипперді тергеді, олар кісі өлтірудің мән-жайын айтып берді және қылмыскерлер ретінде Бульфрог, Падиррка және Марунгалиді атады. Өзінің айтуынша, Мюррей 20 қылмыскердің есімін де алған. (Ол ешқашан есімдерді жазбады, не куәгер емес хабаршыларының оларды қалай білгенін түсіндірмеді; бұл сәйкессіздіктер кейінірек жүргізілген іс-қимылдарда да сұрастырылмады.) Мюррей трекер Пэдди, Алекс Уилсон, Доджер, трекер Майор (Брукстің ұлы жігіті Скиппердің ағасы), Рэндалл Стаффорд және екі ақ нәсілді саяхатшы Джек Саксби мен Билли Брискодан тұратын отряд ұйымдастырды.

Қазалау

Брукс 1928 жылы 7 тамызда немесе сол уақытта өлтірілді, оның денесі жартылай қоян орнына көмілді. Қылмысқа куә болғандардың ешқайсысы анықталмаған, сондай-ақ, мәйіттің табылғаны және одан кейінгі оқиғалар туралы қарама-қайшы мәліметтер бар. 15 тамызда динго аулаушы Брюс Чапман Коннистонға келді, ал Мюррей Чапманды, Пэдди мен Алекс Уилсонды және үш аборигенді іздеушілерді не болғанын білу үшін суға жіберді. Үшеуі Брукты суға батып қалған жағаға көміп тастады. Түстен кейін екі Ворлпири, Падигар және Вуллингар констонға дингоның бас терісін айырбастау үшін келді. Падди оларды кісі өлтіруге қатысы бар деп сеніп, тұтқындады, бірақ Вуллингр шынжырларын сыпырып, қашып кетуге тырысты. Мюррей Вулингаға атқанда, ол бас жарақатпен құлап түсті. Кейін Стаффорд оның көкірек жағын тепкілеп, бүйір жағын сындырып жіберді. Содан соң Вуллигаарды 18 сағат бойы ағашқа шынжырлап байлады. Келесі күні таңертең Падигар мен Вуллингар шынжырмен ілесіп, Ландер өзеніне қарай жолға шықты, онда олар Нгундаруда 23 варлпиридің лагерін тапты. Лагерьді қоршап алған Мюррей атпен кіріп, оны айқайлап жатқан аборигендер қоршап алды. Бриско Саксби мен Мюррейдің қосылуымен атуды бастады. Үш ер адам мен бір әйел, Бульфрогтың әйелі Марунгали, кездесу кезінде қаза тапты, тағы бір әйел бір сағаттан кейін жараларынан қайтыс болды. Кейінгі кездегі іздестіру барысында Брукске тиесілі заттар табылды. Стаффорд Мюррейге атыс болғандықтан ашуланып, келесі күні таңертең жалғыз өзі Коннистонға оралды. Түнде Мюррей өз тайпасы полиция тобының не істеп жатқанын білу үшін жіберген үш жас жігітті тұтқындады. Мюррей жігіттерді соққыға жығып, оларды партияны қалған Ворлпириге алып баруға мәжбүр етті, бірақ егер олар солай істеген болса, өз тайпалары жазалаған болар еді. Бұл қиындықты шешуге үш жігіт өз аяқтарын таспен ұрып-соғып алды. Жарақаттарға қарамастан Мюррей мүгедек балаларды партияны басқаруға мәжбүр етті; Криббиннің айтуынша. Түн батып бара жатқанда олар Кокату-Крикке жетіп, таудың бір жотасында төрт аборигенді көрді. Пэдди мен Мюррей екеуін ұстады, бірақ біреуі жүгіріп кетті, Мюррей оған бірнеше рет атқан, ол жіберіп қалды, Пэдди кейін тізе бүгіп, бір рет атқан, қашып бара жатқан адамды арқасынан ұрып, оны бірден өлтірді. Қалған үшеуі тергеліп, олардың қазаға қатысы жоқ екені анықталған соң, Мюррей оларды босатты. Келесі екі күн бойы аборигендермен ешқандай байланыс болмады, өйткені көптеген аборигендер полиция патрулімен бетпе-бет келуден гөрі шөлге кетіп, шөлден өлу қаупіне ұшыраған. Констонға оралған Мюррей Падигарды, Вулингарды және 11 жасар Лолорбра (Лала деп аталатын, тергеуде басты куәгер болады) атты үш баланың біреуін қалдырды. Оның аяқтары зақымдалған, іздестіруді жалғастыру үшін солтүстікке қарай бет алғанға дейін Стаффордтың күзетінде болды. Жолды жалғап жүріп, қарауыл 20 варлпиридің лагеріне тап болды, олардың көбісі әйелдер мен балалар. Лагерьге жақындаған Мюррей жігіттеріне қаруларын тастауға бұйырды. Ағылшынша түсінбейтін әйелдер мен балалар қашып кетті, ал ер адамдар оларды қорғауға бел буды. Патруль атыс бастады, үш адам қаза тапты; үш жарақаттанған адам кейіннен жарақаттарынан қайтыс болды, ал жарақаттанғандардың саны белгісіз. Мюррейдің есебі бойынша ол Варлпиридің төрт бөлек тобын кездестірді және әр жағдайда өзін-өзі қорғау үшін ату міндетіне мәжбүр болды - барлығы 17 адам қаза тапты. Кейін ол өлгендердің әрқайсысы Бруксті өлтіргенін антпен айтты. Уорлпирилер өздерінің бағалауы бойынша, патрульдің қолынан 60-тан 70-ке дейін адам қаза тапты. 24 тамызда Мюррей Аркиркра есімді аборигенді тұтқындап, Конистонға оралды, онда ол Падигарды жинады (Вулинар сол түні әлі де ағашқа шынжырланып қайтыс болды), содан кейін екі 240 мильді (386 км) Алис-Спрингске дейін жүріп өтті. 1 қыркүйекте келген Аркиркра мен Падигар Бруксті өлтіргені үшін айыпталды, ал Мюррей батыр ретінде танылды. 3 қыркүйекте Мюррей Pine Hill станциясына малдың найзамен соққыға ұшырағаны туралы шағымдарды тексеру үшін жолға шықты. Бұл патруль туралы ешқандай дерек жоқ, бірақ ол 13 қыркүйекте екі тұтқынмен оралды. 16 қыркүйекте Нэпперби станциясынан Генри Тилмут қоныстан қуған аборигенді атып өлтірді; бұл оқиға кейінгі тергеуге енгізілді. 19 қыркүйекте Мюррей қайтадан жолға шықты, бұл жолы ол Бродмедоус станциясында Уильям "Нэггет" Мортонның адамдарына соқтығысқан қазасыз шабуылды зерттеу туралы бұйрық алды. Мортон бұл шабуылды 15 адамнан тұратын Ворлпири тобы деп сипа...

Салдары

Констебль Уильям Джордж Мюррей 1940 жылдардың ортасына дейін Солтүстік территория полициясында болды. Ол 1975 жылы қайтыс болған Аделаидаға зейнеткерлікке кетті. Уильям Мортон қырғыннан бірнеше жыл өткен соң бұл аймақтан көшіп кетті. Бұқақақа ешқашан тұтқындалмаған және Юэндумуға көшірілді, ол 1970 жылдары қартайып қайтыс болды. Қиындыққа ұшырағандардың бірі - Гвоя Жунгарай, ол қаза болғаннан кейін отбасын тастап кеткен. Кейіннен оның One Pound Jimmy кейіпкері ретінде суреті Австралияның таңбалық маркасына айналды. Билли Стокман Тжапалтжарри, танымал Папунья Тула суретшісі, қырғыннан аман қалған. Әкесі аң аулап жүрген кезінде аман қалған, ал анасы оны бұтаның астына жасырып, атып өлтірген. Құрбандықтар мен соққылардан кейін қалыптасқан ауызша тарихы кейбір жергілікті суретшілердің суреттерінде жазылған. Сол сияқты, Орд өзені аймағында болған басқа да қырғындарды Ровер Томас сияқты вармун суретшілері суреттеген.

Құжаттық фильм

2012 жылы PAW Productions және Screen Australia компаниясы Coniston атты драмалық фильм шығарды. Онда аборигендердің ескірген адамдарының, соның ішінде қырғынға ұшырағандардың ұрпақтарының ауызша баяндалған тарихы мен естеліктері баяндалды. Дэвид Батти мен Фрэнсис Джупуррулла Келлидің режиссерлігімен 2013 жылдың 14 қаңтарында ABC1 каналы арқылы бүкіл Австралияда көрсетілді.