Кіріспе

Экономикалық шу, немесе жай ғана шу, Фишер Блэк әзірлеген баға белгілеу теориясын сипаттайды. Блэк шуды ақпараттың керісі ретінде түсіндіреді: әуестік, қате пікірлер және дұрыс емес деректер. Оның теориясына сәйкес, шу экономиканың барлық жерінде кездеседі және оны ақпараттан ажырату қиын. Шудың екі негізгі салдары бар. Ол спекуляциялық сауда жасауға мүмкіндік береді (төменде қараңыз). Бұл нарықтың тиімсіздігін көрсетеді. Loudon және Della Bitta (1988) шуды «коммуникация процесіндегі бұзылу түрі» деп сипаттайды және одан әрі «коммуникация процесінің кез келген кезеңі (осы) хабардың бұрмалануына ұшырайды» дейді (Wu & Newell, 2003-те келтірілген). Сондықтан, шуды коммуникация процесіндегі бұзылу деп айтуға болады және оны коммуникация процесінің барлық түрлерінде кездестіруге болады. Шудың мысалдарына теледидарлық жарнаманың бұрмалануы немесе радио хабарларының кедергісі жатуы мүмкін. Бұл сіздің ақпаратты қабылдауыңыздың бұзылуына байланысты оны дұрыс түсінбеуіңізге әкелуі мүмкін, яғни сіз хабарламаны жіберушінің мақсат еткендей қабылдамайсыз. Тағы бір, және ықтимал, мысал – теледидарда жарнама кезінде ұялы телефоныңыз қосылып, жарнаманы толық және анық қабылдауыңызға және түсінуіңізге кедергі келтіруі. Шу туралы түсінікті қарастырғанда, жіберуші мен қабылдаушының ортақ ерекшеліктері неғұрлым көп болса, шу хабарламаны кодтауға соғұрлым аз әсер ететінін есте ұстаған жөн. Мысалы, егер қабылдаушы белгіні түсінбесе немесе белгі қабылдаушы үшін жіберушіден өзгеше мағынаға ие болса, онда қабылдаушы хабарламаны жіберушінің ниет еткенінен басқаша кодтай алады. Мұның мысалы – теледидарлық жарнаманы көру кезінде ұялы телефонды пайдалану, себебі ұялы телефон сыртқы ортада болады және қабылдаушының хабарламаны қалай түсінетініне әсер етуі мүмкін, ол алаңдатушы фактор ретінде әрекет етеді. Қаусырау – шудың тағы бір түрі. Russel және Lane (1996) қаусырауды «шоулар кезінде немесе арасында көрсетілетін, жарнамалар, қоғамдық қызмет туралы хабарламалар және бағдарламалық жарнамалар сияқты бағдарлама емес материал» деп анықтайды (Wu & Newell, 2003-те келтірілген). Сондықтан, егер теледидарлық жарнама қоғамдық қызмет туралы хабарламадан кейін көрсетілсе, қабылдаушы жарнамаға толық назар аудармай, хабарламада талқыланған мәселелер туралы ойлауға бойымен беріп, көңілі ауытқыуы мүмкін. Ішкі шу – қарастырылатын шудың үшінші түрі. MacInnis және Jaworski (1989, Wu & Newell, 2003-те келтірілгендей) және MacInnis, et al. (1991, сондай-ақ Wu & Newell, 2003-те келтірілген) жарнамадағы хабарламаны түсінуге қабылдаушының ішкі шуының әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. Ішкі шу – бұл ойлар мен алаңдаулар. Ішкі шу мен хабарламаларды қабылдаушы ретінде түсіну арасындағы байланысқа қатысты нарық зерттеулерінде әлі дәлелдер жоқ (Wu & Newell, 2003-те келтірілген). Осыған байланысты, егер жарнаманың аудиториясы ойларына немесе алаңдауларына назар аударса, олар жарнамадағы хабарламаны бірдей түсінбеуі анық.

Қаржылық

Адамдар болашақ туралы келіспеушіліктерге байланысты спекуляциялық сауда жасайды, компаниялар мен тауар бағалары сияқты экономикалық айнымалылардың болашағы туралы әртүрлі болжамдар жасап, сауда-саттыққа түседі. Бұл келіспеушіліктердің себебі – әр адам ақпаратты немесе деректерді өзіндік және субъективті түрде түсіндіреді. Бірақ әлемдік нарықтардың күрделілігіне байланысты, барлық нарық деректері "ақпарат" болып табылмайды. Күнделікті баға өзгерісінің көп бөлігі мағыналы тенденциялардың орнына кездейсоқ ауытқуларға байланысты болады, бұл нақты ақпаратты шудан ажырату қиындығын тудырады. Осы қиындық сауда-саттықты қозғаушы күш болып табылады; егер барлығының білуі мүмкін болса, ешқандай спекуляциялық сауда болмас еді, себебі бұл нөлдік қосынды ойыны. Бірақ шындығында, сауда-саттық – шу мен ақпаратның арасындағы болжамға ұқсас нәрсе; көбінесе шебер және технологиялық тұрғыдан дамыған "құмар ойыншысы" жеңіске жетеді. Бұл сауда-саттық, Блэк атап көрсеткендей, ақпаратты саудагерлер мен шу саудагерлері арасында жүзеге асады, біріншілері нақты ақпаратқа сүйенеді, ал екіншілері – шуға. Өкінішке орай, деректер ағынынан немесе сигналдан шу мен ақпаратты дәл бөліп шығарудың қауқыпсыз жолы жоқ, сондықтан шу саудагерлері деп аталатындар нарықтағы басқалар шу деп есептейтін нәрсені ақпарат деп қабылдап, осыған сүйенеді. Сондықтан, сигналдан шу мен ақпаратты бөліп шығару әдістері нарықта, әсіресе кейбір хедж-фондтар сияқты жоғары технологиялық баламалы инвестициялық фирмалар қолданатын стратегиялар ретінде маңыздырақ болып келеді.

Экономикалық циклдер

Блэк ерекше назар аударатын саудагерлердің бір түрі – кәсіпкерлер. Жоғарыда айтылған саудагерлер сияқты, кәсіпкерлердің де болашақта не болады және қазір не болып жатқаны туралы теориялары бар. Бірақ, олардың теориялары адамдардың не қалайтынына қатысты. Егер олардың болжамдары дұрыс келсе, шағын өркендеу болады: «Мен сен қалағанды жасаймын, сен мен қалағанды жасайсың, саудамызды жасап, қуанышқа бөленейік». Алайда, әлемде шу көп, сондықтан кәсіпкерлер қателіктер жасайды. Олар басқаларға қажет емес нәрселерді өндіреді. Осының салдарынан, тиісті жұмыс істемейді, қаржы ысырап болады және экономикаға зиян келтіріледі. Егер мұндай жағдай кең ауқымда орын алса, дағдарыс туындайды. Сыншылар бұл үлкен сандар заңына қайшы келеді дейді; соншама көп кәсіпкерлер тырысқанда, жалпы табыс деңгейі тұрақты болады. (Бұл өндірушілердің көбінесе тәуелсіз екенін болжайды; сыншылар олар тәуелсіз дейді, ал жақтастары олардың бір-бірімен байланысты екенін айтады.)

Эконометрия

Блэк эконометрияның байқауға келмейтін факторлар мен дұрыс емес өлшемдер арқылы толы екенін айтады. Модельге қанша айнымалы енгізсеңіз де, әрқашан қосылуы мүмкін, бірақ (байқауға болмайтын) факторлар болады, ал қолда бар айнымалылардың қателіктері де болады. Эконометрияда бұл шудың көрінісі болып табылады (сондай-ақ регрессияларды дұрыс түсінбеу, мысалы, корреляцияны себеп-салдарлық байланыс деп қабылдау).