Тиетмар: неміс епископы, тарихшы (975-1018). Оттон әулетінің тарихын жазған, саксон ақсүйек отбасынан шыққан. Славянмен шайқастар, Польшамен қарым-қатынас.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс епископы және тарихшысы (975–1018) неміс графы.
German bishop and historian (975–1018)
the German count
Тьетмар (сонымен қатар Дитмар немесе Дитмар; 25 шілде 975 – 1 желтоқсан 1018), 1009 жылдан өліміне дейін Мерзебургтің князь-епископы болды, және неміс патшалары мен Отон (Саксон) әулетінің Киелі Рим императорларының билік ету кезеңдерін жазған маңызды жылнамашы. Тьетмардың екі арғы атасы, екеуі де Лиутар аталған, Саксон ақсүйектері Стаде графы Лотар II және Уолбек графы Лотар I болды. Олар екеуі де Лензен шайқасында славяндармен шайқасып қаза тапты.
Thietmar (also Dietmar or Dithmar; 25 July 9751 December 1018), Prince Bishop of Merseburg from 1009 until his death in 1018, was an important chronicler recording the reigns of German kings and Holy Roman Emperors of the Ottonian (Saxon) dynasty. Two of Thietmar's great grandfathers, both referred to as Liuthar, were the Saxon nobles Lothar II, Count of Stade, and Lothar I, Count of Walbeck. They were both killed fighting the Slavs at the Battle of Lenzen.
Өмір
Тьетмар – Саксон графы Зигфрид I-нің (990 жылы қайтыс болған) және оның әйелі Кунигунденің (997 жылы қайтыс болған) ұлы, Стаде графы Генрих I-нің (Удонидтер үйі) қызы. Оның әкесі 972 жылы Сединия шайқасында Польша герцогы Миешко I-ге қарсы марграф Одомен бірге шайқасқан. Тьетмар дүниеге келген кезде оның отбасы бавариялық герцог Генрих II ("Даулы") император Отто II-ге қарсы көтерілісіне қолдау көрсеткен. Кейін жағдай теңгерілді; Зигфрид Мёккернде бурграф болды, ал оның інісі Вальбек графы Лотар 983 жылдан 1003 жылы қайтыс болғанға дейін Солтүстік марш маркграфы қызметін атқарды. Тьетмар Хальберштадт қаласында крещениеден өтті. Ол Кведлинбург аббаттығының Санкт-Серватиус бөлімінде, ал 987 жылдан бастап Магдебургқа жақын Букаудағы Берге Бенедиктин аббаттығында білім алды. 1 қараша 1002 жылдан бастап ол өзінің туысы Кверфурттық Бруномен бірге Магдебург соборының мектебіне қатысты. Ол Гипполық Августинның еңбектерін білген, бірақ Вергилий, Гораций, Лукан және Макробий сияқты классикалық авторлармен одан да жақсы таныс болған. Тьетмар жас Оттон патшасы Оттон III және оның анасы Теофану билікті бекіту үшін күрескен кезде куә болды. Ол сол кездегі кейбір саяси оқиғаларға қатысты; 994 жылы ол норвегиялықтардың тұтқыны болды және соғыстың шын мәнісімен таныс болды. Әке-шешесі қайтыс болғаннан кейін ол Вальбек иелігінің үлкен бөлігін мұраға алды және 1002 жылы атасы граф Лотар II құрған отбасылық монастырьдің провосты болды. 21 желтоқсан 1004 жылы Магдебург архиепископы Тагино оны дін қызметкері етіп тағайындады. 1009 жылы архиепископ Тагиноның ұсынысымен, король Генрих II 1004 жылы қайта құрған Мерзебург епархиясының епископы болды. Тьетмар епископтығын толыққанды қайта орнатуға мүдделі болды. Германия патшалығының адал қолдаушысы болғандықтан, ол саяси істерге сирек араласты. Ол 1 желтоқсан 1018 жылы қайтыс болды және Мерзебург соборында жерленді.
Thietmar was a son of the Saxon count Siegfried I the Older of Walbeck (died 990) and his wife Kunigunde (died 997), daughter of Henry I the Bald, Count of Stade (House of Udonids). His father fought with Margrave Odo against Duke Mieszko I of Poland at the 972 Battle of Cedynia. At the time of Thietmar's birth, his family sided with the Ottonian duke Henry II of Bavaria ("the Wrangler") in his uprising against his cousin Emperor Otto II. Later, a balance was achieved; Siegfried became burgrave at Möckern and his brother Count Lothair of Walbeck served as margrave of the Northern March from 983 until his death in 1003. Baptized in Halberstadt, Thietmar prepared for an ecclesiastical career. He was educated at the St. Servatius chapter of Quedlinburg Abbey and from 987 onwards at the Benedictine abbey of Berge in Buckau near Magdeburg. From 1 November 990, he attended the Magedeburg cathedral school, together with his relative Bruno of Querfurt. He was familiar with the works of Augustine of Hippo, but even more with classical authors like Virgil, Horace, Lucan, and Macrobius. Thietmar witnessed the struggles of the young Ottonian king Otto III and his mother Theophanu to secure their reign. He took some part in some political events of the time; in 994 he was a hostage in the hands of the Norsemen, and he was not unfamiliar with the actualities of war. Upon the death of his parents, he inherited large parts of the Walbeck estates and in 1002 became provost of the family monastery, established by his grandfather Count Lothair II. On 21 December 1004, he was ordained as a priest by Archbishop Tagino of Magdeburg. In 1009, through the intercession of Archbishop Tagino, he became Bishop of the Merseburg diocese, which had been re established by King Henry II in 1004. Thietmar was concerned with the full restitution of his bishopric. A loyal supporter of the German kingship, he rarely interfered in political affairs. He died on 1 December 1018 and was buried in Merseburg cathedral.
Тьетмардың жылнамасы
1012 және 1018 жылдар аралығында Тьетмар, Мерзебург епискобы қызметін атқарып жүргенде, өзінің «Хроника Тьетмари» атты хроникасын жазды. Бұл хроника сегіз кітаптан тұрады және 908 жылдан 1018 жылға дейінгі кезеңді қамтиды, сондай-ақ саксон императорлары Генрих Фаулер, үш Отто және Генрих II қасиеттінің өмірін баяндайды. Императордың кеңесшісі және көптеген маңызды саяси мәмілелерге қатысушы ретінде ол өз заманының тарихын жазуға толыққанды мүмкіндік алды. Генрих I және алғашқы екі Оттоның (Отто I және Отто II) билік ету кезеңдерін қамтитын алғашқы үш кітап көбінесе сақталған бұрынғы хроникаларға негізделген (мысалы, Корвейлік Видукиндтің «Res gestae Saxonicae» еңбегі, «Annales Quedlinburgenses» және басқалары); төртінші кітап, Ото III билігін қамтиды, көптеген түпнұсқа материалдарды қамтиды; ал қалған төрт кітап Генрих II билігін 1018 жылға дейін сипаттайды, бұл Тьетмардың тәуелсіз баяндамасы болып табылады және Генрих II билігі кезінде саксон тарихының маңызды көзі ғана емес, сонымен қатар басқа еш жерде табылмайтын құнды ақпаратты қамтиды. Бұл ақпарат Эльба өзенінен шығысқа қарай орналасқан славян тайпаларының, сондай-ақ поляктар, венгрлер және болгарлардың сол кездегі тарихы мен мәдениеті туралы мәліметтерді қамтиды. Латын тіліндегі стиль және құрастырылуы жоғары деңгейде емес, себебі түпнұсқа қолжазба көрсеткендей, Тьетмар мәтінді аяқтағаннан кейін де түзетулер мен қосымшалар енгізе берген. Ол сонымен қатар маңызды оқиғаларды маңызсыз оқиғалардан әрдайым ажырата бермейді. Дегенмен, бұл хроника Оттон III және Генрих II императорларының билік ету кезеңіндегі Саксония тарихының тамаша көзі болып табылады. Тьетмар ешқандай ақпаратты жоққа шығармайды, бірақ ең толық мәліметтер Мерзебург епископтығына және вендтерге (полаб славяндарына) және поляктарға қарсы соғыстарға қатысты. Түпнұсқа қолжазба 1570 жылы Дрезденге көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала бомбаға түскен кезде қолжазба қатты зақымдалды, тек бірнеше парақтары ғана сақталды. Бақытымызға орай, Л. Шмидт толық факсимильді басылымын жариялады (Дрезден, 1905). Тьетмардың Кельн соборындағы Геро айқыш ағашын 976 жылы қайтыс болған архиепископ Геро тапсырыс бергені туралы мәлімдемесін өнер тарихшылары 1920 жылдарға дейін басқа айқыш ағашты білдіретін деп жоққа шығарды, бірақ 1976 жылы дендрохронология арқылы оның дұрыстығы расталды.
Between 1012 and 1018 Thietmar, while Bishop of Merseburg, composed his chronicle Chronicon Thietmari, which comprises eight books, that cover the period between 908 and 1018, the Saxon Emperors Henry the Fowler, the three Ottos, and Henry II the Saint. As counsellor of the Emperor and participant in many important political transactions he was well equipped for writing a history of his times. The first three books, covering the reigns of Henry I and the first two Ottos (Otto I and Otto II) are largely based on previous chronicles most of which are still extant (e. g. Widukind of Corvey's Res gestae Saxonicae, the Annales Quedlinburgenses and others); the fourth book, comprising the reign of Otto III contains much original matter; while the remaining four books, which describe the reign of Henry II to the year 1018, are the independent narrative of Thietmar and, besides being the principal source for Saxon history during the reign of Henry II, contain valuable information, not to be found elsewhere regarding the contemporary history and civilization of the Slavic tribes east of the river Elbe, as well as Poles, Hungarians and Bulgarians. The Latin style and the composition are not of a high standard, largely because, as the original manuscript reveals, Thietmar continued to make amendments and insertions to the text after it was completed. Nor does he always discriminate between important and unimportant events. The chronicle is nevertheless an excellent source for the history of Saxony during the reigns of the emperors Otto III and Henry II. No information is excluded by Thietmar, but the fullest details refer to the Bishopric of Merseburg, and to the wars against the Wends (Polabian Slavs) and the Poles. The original manuscript was moved in 1570 to Dresden. When the city was destroyed by bombing during World War II the manuscript was severely damaged, and only a few folios remain intact. Fortunately a complete facsimile edition had been published by L. Schmidt (Dresden, 1905). Thietmar's statement that the Gero Cross in Cologne cathedral was commissioned by Archbishop Gero, who died in 976, was dismissed by art historians, who thought he meant another cross, until the 1920s, and finally confirmed as correct in 1976 by dendrochronology.