Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек мифологиясындағы жылан тәрізді жорғалаушылар
Snake like reptiles from Greek mythology
Грек мифологиясында дракондар маңызды рөл атқарады. Грек драконы қазіргі батыстық дракон туралы түсініктерден өзгеше болғанымен, ол қазіргі терминнің этимологиялық бастауы және көптеген сақталған үнді-еуропалық мифтер мен дракон туралы жұмбақтардың көзі болып табылады.
Dragons play a significant role in Greek mythology. Though the Greek drakōn often differs from the modern Western conception of a dragon, it is both the etymological origin of the modern term and the source of many surviving Indo European myths and legends about dragons.
Шығу тегі
Аждаһа сөзі грек тіліндегі δράκων (drakōn) және оның латын тіліндегі туысы draco сөзінен туындаған. Ежелгі гректер бұл терминді үлкен, қысып жататын жыландарға қолданған. Грек драконы қазіргі батыс аждаһарына қарағанда улы сілекей немесе демімен көбірек байланысты болған, бірақ отты демі бірнеше мифтерде де кездеседі. Сонымен қатар, дракаина, яғни әйел түрі немесе "ана аждаһа" да бар. Дракаина кейде еркек немесе гендерлік жағынан бейтарап драконнан өзгеше қарастырылады, көбінесе батырмен жұптасып, немесе маңызды тектің ата-анасы ретінде сақталады. Дэниел Огден грек аждаһары туралы мифтердің пайда болуын түсіндірудің үш жолын айтады: (қайта құрастырылған) прото-индоевропалық мифологиядан тік эволюция ретінде, ежелгі Таяу Шығыс мифологиясынан көлденең бейімделу ретінде, немесе "халықаралық халық ертегілерінің бұлтында" болу ретінде. Көлденең таралу теорияларына қатысты Огден, мұндай таралудан бұрын гректердің мифтік әлемі тақта таяз болған деген жасырын болжам бар дейді, ол мұны абсурд деп атайды; оның пікірінше, Тифонның Таяу Шығыс тегі ғана мүмкін.
The word dragon derives from the Greek δράκων (drakōn) and its Latin cognate draco. Ancient Greeks applied the term to large, constricting snakes. The Greek drakōn was far more associated with poisonous spit or breath than the modern Western dragon, though fiery breath is still attested in a few myths. There is also the drakaina, the specifically female form or "she dragon." The drakaina is occasionally treated differently from the more common masculine or gender neutral drakōn, often surviving by mating with a hero or being the ancestress of an important lineage. Daniel Ogden speaks of three ways to explain the origins of Greek dragon myths: as vertical evolution from (reconstructed) Proto Indo European mythology, as horizontal adaptation from Ancient Near Eastern mythology, or as sitting within "the cloud of international folktale". Regarding theories of horizontal transmission, Ogden argues that they carry "an unspoken assumption that prior to such a transfer the Greeks' own myth world was a tabula rasa", which he calls absurd; only Typhon's Near Eastern origins are, in his view, plausible.
Тиф
Тифон – грек мифологиясындағы қауіпті құбыжыр. Тифон – Гайяның соңғы ұлы. Ол көбінесе белден жоғары адам сияқты, ал төменгі жағы жылан тәрізді, таудай зор болып бейнеленеді. Әйелі Эхиднамен бірге көптеген құбыжықтардың әкесі болды. Кейіннен ол Зевсті тақтан түсіріп, космостың билеушісі атағын иеленуге тырысты. Зевс оны жеңу үшін үлкен тас лақтырды. Тифон – аяқтары мен қанаттары бар, аузы мен көздерінен от шығаратын бауыры бар үлкен жылан.
Typhon was the fearsome monster of Greek mythology. Typhon was the last son of Gaia. He is usually envisioned as humanoid from the waist up, serpentine below, almost the size of a mountain. With his mate Echidna he would father many monsters. Later he would attempt to overthrow Zeus for the title of ruler of the cosmos. Zeus would hurl an enormous rock on him to beat him. Typhon is a reptilian dragon with legs and wings, and he breathes fire from his mouth and eyes.
Ладон
Ладон – Гесперидтар бағындағы ағашқа оралып, алтын алмаларды сақтайтын, аждаһаға ұқсас жылан. Ладонның жүзге дейін басы бар екені айтылады. Ол Гераклмен жеңіліп, мүмкін, оның қолынан қаза тапқан. Бірнеше жыл өткен соң, аргонавттар әлемнің екінші шетіндегі Колхидадан оралған жолда сол жерден өтіп, Гесперидтердің бірі – "сәулелі" Айгүлдің азасын естіп, әлі де дірілдеп жатқан Ладонды көрді (Аргонавтика, IV кітап). Бұл жаратылыс Драко жұлдыз шоқжұлдызымен байланысты. Ладонның тегіне қатысты бірнеше нұсқа бар, олардың әрқайсысы оны грек мифологиясындағы көне дәуірге жатқызады: "Форкисқа ғашық Кетодан" (Гесиод, Теогония 333) немесе белден төмен жыланға ұқсас Тифон мен Эхиднадан (Библиотека 2.113; Гигинус, Фабулаларға кіріспе) немесе Гайяның өзінен, немесе оның Олимп бейнесіндегі Герадан: "Алтын алмаларды күзеткен аждаһа Немейлік арыстанның бауыры болған" деді Птолемей Гефестион (оның «Жаңа тарихы» V-де жазылған, бірақ жоғалған, алайда Фотийдің «Мириобиблион» 190-та қысқаша баяндалған).
Ladon was the serpent like drakon (dragon, a word more commonly used) that twined round the tree in the Garden of the Hesperides and guarded the golden apples. Ladon was also said to have as many as one hundred heads. He was overcome and possibly slain by Heracles. After a few years, the Argonauts passed by the same spot, on their chthonic return journey from Colchis at the opposite end of the world, and heard the lament of "shining" Aigle, one of the Hesperides, and viewed the still twitching Ladon (Argonautica, book iv). The creature is associated with the constellation Draco. Ladon was given several parentages, each of which placed him at an archaic level in Greek myth: the offspring of "Ceto, joined in love with Phorcys" (Hesiod, Theogony 333) or of Typhon, who was himself serpent like from the waist down, and Echidna (Bibliotheke 2.113; Hyginus, Preface to Fabulae) or of Gaia herself, or in her Olympian manifestation, Hera: "The Dragon which guarded the golden apples was the brother of the Nemean lion" asserted Ptolemy Hephaestion (recorded in his New History V, lost but epitomized in Photius, Myriobiblion 190).
Лернеялық гидра
Лернеялық гидра – Тифон мен Эхиднаның қызы, өлімге әкелетін улы демі, қаны және тістері бар, су жыланына ұқсас айдаһар. Оның бес пен жүз арасында басы болған деседі, бірақ көптеген дереккөздер саны жеті мен тоғыздың арасында екенін айтады. Әр кесілген бастың орнына біреу немесе екеуі өсіп шығатын. Оның өлмейтін басы болды, ол кесілгеннен кейін де тірі қалатын. Кейбір мәліметтерде өлмейтін бас алтыннан жасалған делінеді. Ол Лернаға жақын батпақта мекендеп, жиі жергілікті тұрғындарды қорқытып жүрді, бірақ Геракл оны өлтірді. Геракл өзінің жүйесі Иоластың көмегімен бас кесіп, содан кейін жаңа бас өспеуі үшін кесілген жерді жандырып тұрған отпен күйдірді. Бұл Гераклдың он екі еңбегінің екіншісі еді. Гера Гераклдің назарын аудару үшін алып шағалай жіберді, бірақ ол оны аяғымен басып өлтірді. Содан кейін Гера оны аспанда Шағалай шоқжұлдызы ретінде орналастырды. Жыланды өлтіргеннен кейін Геракл өлмейтін басын тас астына көміп, жебелерін оның қанына малып, оларды жауларына қарсы улағыш етіп жасады. Бір деректе уланған жебелер ақырында оның кентавр ұстазы Хиронның өліміне себеп болды, ол аспанда Кентавр шоқжұлдызы ретінде бейнеленді. Тағы бір деректе ол осы жебелерді пайдалана алмады, себебі удың жерге тарап, су мен егінді улайтынан қорқатын.
The Lernaean Hydra was a dragon like water serpent with fatally venomous breath, blood and fangs, a daughter of Typhon and Echidna. The creature was said to have anywhere between five and 100 heads, although most sources put the number somewhere between seven and nine. For each head cut off, one or two more grew back in its place. It had an immortal head which would remain alive after it was cut off. Some accounts claim that the immortal head was made of gold. It lived in a swamp near Lerna and frequently terrorized the townsfolk until it was slain by Heracles, who cut the heads off, with the help of his nephew Iolaus, who then singed the oozing stump with a blazing firebrand to prevent any new heads from growing, as the second of his Twelve Labors. Hera sent a giant crab to distract Heracles, but he simply crushed it under his foot. Hera then placed it in the heavens as the constellation Cancer. After slaying the serpent, Heracles buried the immortal head under a rock and dipped his arrows in the creature's blood to make them fatal to his enemies. In one version, the poisoned arrows would eventually prove to be the undoing of his centaur tutor Chiron, who was placed in the heavens as the constellation Centaurus. In another version, he would never be able to use these arrows because of his fear of the poison spreading through the land and poisoning the water and crops.
Пито немесе Питон және Дельфина
Грек мифологиясында Питон – Дельфинің жер айдаһары, оны әрқашан ваза суреттерінде және мүсіншілер жылан ретінде бейнелеген. Әртүрлі аңыздарда Питон ер немесе әйел (дракаина) ретінде сипатталған. Питон Аполлонның жер асты әлемінің жауы болды, Аполлон оны өлтіріп, бұрынғы мекенін Грециядағы ең әйгілі оракулына айналдырды. Кейбір аңыздарда айдаһар Дельфина деп аталған. Дельфина көбінесе жартылай қыз, жартылай жылан түрінде бейнеленген. Питонның тууы және Аполлонның қолынан қаза табуы туралы әртүрлі нұсқалар бар. Ең ерте нұсқа, Гомердің Аполлонға арналған гимнінде, Аполлонның жыланмен болған шайқасы немесе оның тегі туралы көп мәлімет берілмейді. Гигинус баяндайтын нұсқада, Зевс Лето қадірлісімен бірге жатқанда, ол Артемида мен Аполлонды дүниеге келтіруге тиіс болғанда, Гера Питонды оны барлық жерде қуғынға түсіруге жіберді, осылайша ол күн сәулесі түскен жерде босана алмады. Сәби өскен соң, ол Питонды қуа жөнелді, тікелей Парнасс тауына бет алды, онда жылан мекен еткен, оны Дельфидегі Гайя оракулына дейін қуып, қасиетті аумаққа еніп, діни қызметкер отырған жартастың жарығының қасына жебелерімен өлтіруге батылдық танытты. Дельфи оракулының діни қызметкері Пифия деп аталды, бұл Питонның денесі шірігеннен кейін (πύθειν) пайда болған Pytho деген жер атына байланысты болды.
In Greek mythology Python was the earth dragon of Delphi, always represented in the vase paintings and by sculptors as a serpent. Various myths represented Python as being either male or female (a drakaina). Python was the chthonic enemy of Apollo, who slew it and remade its former home his own oracle, the most famous in Greece. In some myths the dragon was called Delphyne. Delphyne was often pictured as being half girl and half snake. There are various versions of Python's birth and death at the hands of Apollo. In the earliest, the Homeric Hymn to Apollo, little detail is given about Apollo's combat with the serpent or its parentage. The version related by Hyginus holds that when Zeus lay with the goddess Leto, and she was to deliver Artemis and Apollo, Hera sent Python to pursue her throughout the lands, so that she could not be delivered wherever the sun shone. Thus when the infant was grown he pursued the python, making his way straight for Mount Parnassus where the serpent dwelled, and chased it to the oracle of Gaia at Delphi, and dared to penetrate the sacred precinct and kill it with his arrows beside the rock cleft where the priestess sat on her tripod. The priestess of the oracle at Delphi became known as the Pythia, after the place name Pytho, which was named after the rotting (πύθειν) of the serpent's corpse after it was slain.
Колхиялық айдаһар
Дракон Колхикос (Δρακων Κολχικος, Колхид Аждаһасы) деп аталатын бұл алып жылан, Тифон мен Эхиднаның баласы, Колхидтегі Алтын жүнді күзеткен. Ол ешқашан ұйықтамайтын, демалмайтын және сергектігін төмендетпейтін еді. Овидийдің "Метаморфозаларында" айтылғандай, оның қыры мен үш тілі болған. Ясон Жүнді алуға барғанда, колдовшы Медея өзінің сиқыры мен дәрі-дәрмектерімен аждаһарды ұйықтатты, немесе Орфей оны лирасымен көңілді етіп ұйықатқан шығар. Кейін Медея өзінің көлігін тарту үшін аждаһарларды пайдаланды.
Known as Drakôn Kolkhikos, (Δρακων Κολχικος, , Dragon of Colchis) this immense serpent, a child of Typhon and Echidna, guarded the Golden Fleece at Colchis. It was said to never sleep, rest, or lower its vigilance. According to Ovid's Metamorphoses, the monster had a crest and three tongues. When Jason went to retrieve the Fleece, the witch Medea put the dragon to sleep with her magic and drugs, or perhaps Orpheus lulled it to sleep with his lyre. Afterwards, Medea herself had dragons pull her chariot.
Исмендік айдаһар
Грекияның Фива қаласындағы Исмена бұлағындағы Исмен жыланы батыр Кадмуспен өлтірілді. Ол Арес есімді құдайдың ұрпағы болған, ал кейіннен Арес осы батырды жыланға айналдырды.
The Ismenian Serpent, of the spring of Ismene at Thebes, Greece, was slain by the hero Cadmus. It was the offspring of Ares, who later turned the hero into a serpent.
Гелистің айдаһарлары
Аполлодордың айтуынша, күн құдайы Гелиос қанатты айдаһарлармен жегілген күймесіне ие болған, оны немересі Медеяға сыйлаған.
According to Apollodorus, the sun god Helios had a chariot, drawn by "winged dragons", which he gave to his granddaughter Medea.
Скиф драценасы
Ол белінен жоғары әйел болса, аяқтарының орнына жыланның құйрығы болды. Геракл Герионның малын Скития арқылы айдап келе жатқанда, ол қаһарман ұйықтағанда малдың бір бөлігін ұрлап кетті. Геракл оянған соң оларды іздеп, елдің түкпір-түкпіріне саяхаттап, Гилея (Ὑλαίην) деп аталатын жерге жетті. Сол жерде ол үңгірде осы елдің патшайымын тапты. Ол қаһарманға малды қайтармас бұрын онымен бірге болуын талап етті. Ол осылай жасады және одан скиф патшаларының ежелгі әулетінің бабасы туды. Бұл Эхиднамен байланысты болуы мүмкін.
She was a woman from the waist up with a serpent's tail in place of legs. When Heracles was traveling through Scythia with the cattle of Geryon, she stole some of the herd when the hero was sleeping. When Heracles woke he searched for them, visiting every part of the country, and he came to the land called the Hylaea (Ὑλαίην), and there he found in a cave the creature, which was the queen of that country. She insisted the hero mate with her before she would return them. He did so and through her became the ancestor of an ancient line of Scythian kings. It may have identified with the Echidna.
Гигант-Махалық айдаһар
Гигантомахия кезінде Афинаға лақтырылған аждаһа. Ол оны аспанға тастап, Драко жұлдыз шоқжұлдызына айналдырды.
A dragon that was thrown at Athena during the Gigantomachy. She threw it into the sky where it became the constellation Draco.
Троялық айдаһарлар
Тенедостан келген екі зор теңіз жыланын түрлі құдайлар Лаокоон мен ұлдарын өлтіру үшін жіберді, осылайша оның халқына ағаш жылқының қақпаны екенін айтуын тоқтатуға тырысты.
Two huge sea serpents from Tenedos sent by various gods to kill Laocoön and his sons in order to stop him from telling his people that the Wooden Horse was a trap.