Кіріспе

Ресейдің азаматтық соғысы кезінде Сібірдегі Америка Құрама Штаттары армиясының құрастырылуы

Сибірдегі американдық экспедициялық күш (СЭҚ) – 1918 жылдан 1920 жылға дейін Ресейдегі Қазан төңкерісінен кейін Владивостоктағы Ресейдің азаматтық соғысына қатысқан АҚШ армиясының құрамасы. Бұл күш үлкенірек Одақтас Солтүстік Ресей интервенциясының бір бөлігі болды. Осы экспедицияның нәтижесінде АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынас нашарлады. АҚШ президенті Вудро Вильсонның Сибирьге әскер жіберудегі мақсаты әскери мақсаттан гөрі дипломатиялық мақсатқа көбірек бағытталған еді. Басты себебі – большевиктердің ұстап отырған 40 мың адамнан тұратын Чехословакия легионына көмектесу, олар Транссибір темір жолы арқылы Владивостокқа, ал соңынан Батыс майданға жетуге тырысып жатқанда кешіктіріліп қалған еді. Тағы бір маңызды себеп – АҚШ Ресей империясының Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Шығыс майданындағы күшін қолдау үшін Ресейдің Шығыс аймағына жіберген көптеген әскери жабдықтар мен теміржол құрамдарын қорғау болды. Вильсон сондай-ақ, "ресейліктердің өздері көмек қабылдауға дайын болған жағдайда, өзін-өзі басқару немесе өзін-өзі қорғауға жасалған әрекеттерді қолдау қажеттігін" айтты. Сол кезде Сибирьдегі большевиктердің бақылауында тек шағын аймақтар ғана болды, ал президент Вильсон стратегиялық теміржол бойындағы және онымен шектесетін, ресурстарға бай Сібір аймақтарындағы тұрақсыз саяси ахуатты пайдаланудан казак шабуылдамаларының немесе жапон әскерінің алдын алуды қалады. Сонымен қатар, Вильсон осыған ұқсас себептермен 5000-ға жуық американдық сарбазды жеке Полярлық аю экспедициясының бөлігі ретінде Архангельскке (Архангел) Ресейге жіберді.

Тарих

Сібірдегі AEF-ке генерал-майор Уильям С. Грейвс басшылық етті және ол ақырында 7950 офицер мен қатардағы жауынгерден құралды. Бұл күшке АҚШ армиясының 27-ші және 31-ші жаяу әскер полктері, сондай-ақ Грейвстің бұрынғы дивизиялық басқаруында болған 8-ші дивизияның 12-ші, 13-шы және 62-ші жаяу әскер полктерінен көптеген еріктілер кірді. АҚШ әскерлері өздерінің міндеттеріне қарай М1918 Браунинг автоматты мылтықтарымен (BAR), Авто 5 мылтықтарымен/траншеяларды тазалауға арналған мылтықтарымен, М1903 Спрингфилд мылтықтарымен, М1911 .45 калибрлі тапаншаларымен және М1917 Браунинг пулеметтерімен жабдықталды. Мосин-Нагант мылтықтары да пайдаланылды. Генерал Грейвс 1918 жылдың 4 қыркүйегіне дейін Сібірге келмегенімен, алғашқы 3000 американдық әскер 1918 жылдың 15-21 тамызы аралығында Владивостокқа келіп орналасты. Олар дереу Владивосток пен Никольск-Уссурийскі арасындағы теміржолдың солтүстік бөлігінде күзетшілікке тағайындалды. Бөлімдер теміржол бойында батысқа қарай Иркутск пен Улан-Удэге дейін орналастырылды. Грейвс өзінің одақтастарынан айырмашылығы, олардың Сібірдегі миссиясы американдықтар ұсынған мүлікті қорғау және Чехословакия легионының Ресейден эвакуациялануына көмектесу болды деп сенді, және бұл большевиктерге қарсы күресті қамтымайды. Тыныштық сақтауға үнемі шақырып, Грейвс британдық, француз және жапондық күштердің командирлерімен жиі қақтығысқа түсті, олар да аймақта әскерлері болды және оның Сібірдегі әскери араласуға белсендірек қатысуын қалады. Транссибір теміржолын басқару үшін АҚШ қызметкерлерінен Ресей теміржол қызметі корпусы құрылды. Әскерлер үшін Сібірдегі тәжірибе қиын болды. Отын, оқ-дәрі, жабдықтар және азық-түлікпен проблемалар кеңінен таралды. Жылы климатқа үйренген жылқылар суық Ресейде жұмыс істей алмады. Сумен салқындатылатын пулеметтер тоңды және қолдануға жарамсыз болды. Соңғы американдық әскерлер 1920 жылдың 1 сәуірінде Сібірді қалдырды. Сібірде өткізген 19 айда күштен 189 сарбаз барлық себептерден көз жұмды. Салыстыру үшін, Архангельскі маңындағы тоғыз айлық шайқаста Солтүстік Ресей экспедициялық күшінің 235 сарбазы барлық себептерден көз жұмды. Американдық социалистік жазушы Аптон Синклер өзінің "Мұнай!" романында Сібірдегі AEF-ке сіңіп, одақтастардың араласуының басты қозғаушы күші капиталистік мүдделер екенін айтады.

Нәтижелер

Президент Вильсонның Ресейге жасаған араласуларының барлығы сәтсіз аяқталды. Шығыс майданы қайта орнатылмады, Ресей порттарында жиналған соғыс жабдықтары сақталмады, және халықтық, прогрессивті, коммунистік емес үкімет құрылмады. Жапондықтар Сибирь ісіне тағы екі жыл бойы араласып, қуыршақ мемлекет құруға бекер тырысты. Тіпті Чех легионының сәтті шығарылуы Грейвстің шағын экспедициясымен тікелей байланысты болмады. Бас штаб бастығы Пейтон К. Марч айтқандай, Ресейдегі экспедициялар "әскери қылмысқа" жақын болды.