Тромсдален тұтқын лагері (Норвегия, 1942-1945) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы нацилер лагері. 2000-нан астам тұтқын өткен, қазір мектеп орналасқан. Еске алу тақтасы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тромсдален тұтқын лагері (норв. Tromsdalen fangeleir, нем. Polizeihäftlingslager Tromsdalen), бұл кеңінен Krøkebærsletta деп белгілі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегияның Тромсё қаласының шығысында салынған нацистік концентрациялық лагері болды. 1942 жылдың қарашасынан бастап Норвегияны оккупациялау аяқталған 1945 жылдың мамыр айына дейін, ол негізінен Фальстадқа, Гриниге немесе нацистік Германиядағы лагерлерге жол тартқан тұтқындар үшін транзиттік лагерь ретінде қызмет етті. Онда 2000-нан астам тұтқын тіркелген. Бүгінде бұрынғы лагерь орнында Тромстун мектебі орналасқан. Осы оқиғаны еске алу үшін онда ескерткіш орнатылған.
Tromsdalen detention camp (Norwegian: Tromsdalen fangeleir, German: Polizeihäftlingslager Tromsdalen), colloquially known as Krøkebærsletta, was a Nazi concentration camp just east of Tromsø, Norway, built during World War II. From November 1942 until the end of the occupation of Norway in May 1945, it was primarily a transit camp for prisoners on their way to Falstad, Grini, or camps in Nazi Germany. It held over 2000 recorded prisoners. Tromstun skole (Tromstun School) now stands on the site of the former camp. A memorial marker has been erected there to commemorate it.
Өмірбаян
Норвегияға шабуыл жасағаннан кейін нацистік режим мен Quisling үкіметі ел бойынша 600-дан астам концлагерь құрды. Олардың бірнешесі полиция тұтқындары лагері ретінде белгіленді және Sicherheitspolizei басқаруында болды, атап айтқанда Грини, Фальстад, Ульвен (кейіннен Эспеландпен алмастырылған) және Сидсписсен (кейіннен Тромсдаленмен алмастырылған) лагерьлері. Бұл лагерьлер саяси тұтқындарды ұстау үшін салынғанмен, соғыс тұтқындары, еврейлер, норвегиялық қарсылық қозғалысының мүшелерінің отбасылары және қысқа мерзімге сотталған қылмыскерлер де ұсталды. Бұрынғы тұтқын Гуннар Дидриксен (Дензерді "мақтаншақ" және "ерекше" деп сипаттады) оның көңіл күйінің күрт өзгеретінін, бір сәт ашуланып, келесі сәт мейірімді болатынын айтты. Денцер Дидриксенді жеке қызметші ретінде пайдаланып, оны "Генрих" деп атады – барлық қадірлі неміс отбасылары өз қызметшілерін осылай атайды деп ол мәлімдеді. Турид Эрикстад Бårнес (лагерьде 17 жасында ұсталған) 1944 жылғы 24 желтоқсанда болған "трагикомикалық" оқиға туралы жазды. Онда Денцер мен күзетші оның камерасына кенеттен кіріп, оны, оның әпкесі мен қарындасын "Тынық түнді" әнін орындауға мәжбүр етіп, содан кейін жылдам түрде жоғалып кетті.
Following their invasion of Norway, the Nazi regime and collaborationist Quisling government would establish over 600 concentration camps throughout the country. A handful were designated as Polizeihäftlingslagers (police detainee camps) and run by the Sicherheitspolizei, specifically the camps at Grini, Falstad, Ulven (later replaced by Espeland), and Sydspissen (later replaced by Tromsdalen). Despite being built with the intention of holding political prisoners, these camps would also hold POWs, Jews, family members of the Norwegian resistance, and criminals with short sentences. Former prisoner Gunnar Didriksen (who described Denzer as "pompous" and "strange") said he had extreme mood swings, furious one moment and friendly the next. Denzer used Didriksen as a personal servant and dubbed him "Heinrich" – which he claimed was because all proper German families call their servants by that name. Turid Erikstad Bårnes (who was held at the camp when she was 17) wrote about a "tragicomic" incident on 24 December 1944 in which Denzer and a guard abruptly appeared in her cell and made her, her sister, and step sister sing Silent Night with them, before disappearing as quickly as they had appeared.
Соғыстың аяқталуы
1945 жылғы 6 мамырда тұтқындар Тромсдален лагерінен эвакуацияланып, Нарвикке жақын жердегі теміржол құрылысында жұмыс істеуге жіберілді, бірақ бұл жоспар 8 мамырда нацистік Германияның капитуляциялауымен күшін жойды. Дензер Германияның капитуляцияға дайын екенін білгенде, тұтқындарды қатарға тізіп, соғыс аяқталғанын және олардың барлығы бос екенін ресми түрде жариялады. Ол әр тұтқының қолынан сілкіп, олардың көмегі үшін алғыс айтып, отбасыларымен қайта қосылуларын тіледі. Норвегия немесе британдық әскерлер оны ұстамас бұрын, ол құпия түрде Германияға қашып кетті. Шамамен екі жыл бойы ұсталмай жүрген ол, бір күні көшеде норвегиялық сарбаздың назарына ілікті. Норвегияға қайтарылғаннан кейін Дензер 1947 жылы соғыс қылмыстары бойынша сотталып, Гринидегі әрекеттері үшін 15 жылға бас бостандығынан айырылды.
On 6 May 1945, the prisoners were evacuated from the Tromsdalen camp and sent to work on a railway line near Narvik, but this plan was interrupted by the surrender of Nazi Germany on 8 May. When Denzer was informed that Germany was about to surrender, he lined the prisoners up and formally announced that the war was over and they were all free to go. He shook each prisoner by the hand, gave thanks for their cooperation, and wished them a happy reunion with their families. He then escaped back to Germany under mysterious circumstances before he could be arrested by Norwegian or British forces. He avoided capture for nearly two years until he was recognised by a Norwegian soldier in the street. After being sent back to Norway, Denzer was tried for war crimes in 1947 and sentenced to 15 years in prison for his activities at Grini.
Соғыстан кейінгі тарих
Норвегия азат болғаннан кейін Тромсдален уақытша неміс әскери емес қызметкерлерін ұстау лагері ретінде қызмет етті. 1945 жылдың қазан айында оның атауы Слетта интернлеу лагері (Sletta interneringsleir) болып өзгертілді. Бұл лагерьде 1947 жылдың қыркүйегіне дейін мемлекетке опасыздық жасағаны үшін сотталған норвегиялықтар ұсталды. 1964 жылы лагерь Тромсёйсунд муниципалитетіне өткеннен кейін, орта мектеп салу үшін казармалар бұзылды. Қазіргі Тромстун мектебінің сыртында бұрынғы тұтқын лагері орнында ескерткіш орнатылған.
In the immediate aftermath of Norway's liberation, Tromsdalen temporarily functioned as an internment camp for German non military personnel. In October 1945, its name was changed to Sletta interneringsleir (Sletta internment camp). This was used to hold Norwegians convicted of treason until September 1947. In 1964, after control of the camp had been passed to Tromsøysund municipality, the barracks were demolished to make room for a secondary school. A memorial has been erected on the site of the prison camp outside what is now Tromstun skole (Tromstun school).