Николай Пирогов: Ресейлік хирург және ғылым қайраткері

Кіріспе

Николай Иванович Пирогов (орыс. Николай Иванович Пирогов; 25 қараша 1810 [е.к. 13 қараша 1810] – 5 желтоқсан 1881 [е.к. 23 қараша 1881]) – орыс ғалымы, медицина докторы, педагог, қоғам қайраткері және Ресей ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1847), ең танымал орыс дәрігерлерінің бірі. Ол далалық хирургияның негізін қалаушы деп есептеледі, далалық операцияда анестезияны алғаш рет қолданған хирург (1847) және ефирді анестетик ретінде қолданған Еуропаның алғашқы хирургтарының бірі болды. Ол түрлі хирургиялық операцияларды ойлап тапты және сынған сүйектерді емдеу үшін гипстік таңғыштарды қолдану әдістемесін жасады.

Балалық шағы мен тәрбие

Николай Пирогов Мәскеуде, Иван Иванович Пироговтың (шамамен 1772 жылы туған) 14 баласының 13-і болып дүниеге келді. Иван Иванович Пироговтың әкесі – шаруалар ұрпағынан шыққан, Петр I әскерінде сарбаз болған, зейнетке шығып, Мәскеуде сыра зауытын ашқан адам. Пироговтың анасы, Елизавета Ивановна Пирогова (қыз фамилиясы – Новикова), ескі мәскеулік сауда отбасынан шыққан және күйеуінен 4 жас кіші болған. Бала кезінде бірнеше тілде оқуға үйренген. 1824 жылы әкесі қайтыс болды, отбасын жағдайы нашар қалды. Пирогов бастапқыда мемлекеттік қызметкер болуды жоспарлаған, бірақ Императорлық Мәскеу университетінің анатомия және физиология профессоры, отбасылық дәрігер Ефрем Мухин, билікті 14 жасар Пироговты студент ретінде қабылдауға көндірді. 1828 жылы медицина факультетін бітіріп, Дорпат императорлық университетіне түсті. Онда профессор Мойердің (өзі Антонио Скарпадан оқыған) басшылығымен оқыды және 1832 жылы құрсақ аортасын байлау тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. Докторлық зерттеу кезінде холера эпидемиясын жоюға қатысты, оның салдарынан көптеген өлімдерді көрді. Осыған сүйене отырып, холерадан қайтыс болғандардың бұлшық еттеріндегі өлімнен кейінгі өзгерістердің көптеген суреттерін жасады, кейіннен оларды тиісті атласқа біріктірді. 1833 жылдың мамырында Берлинге сапар шегіп, Берлин университетінде Карл Фердинанд фон Грейфе, Иоганн Непомук Руст және Иоганн Фридрих Диффенбах сияқты хирургтармен танысты. Бернхард фон Лангенбек профессоры Пироговқа скальпельді дұрыс пайдалануды үйретті. Пирогов Геттинген университетінде де болып қайтты, содан кейін Дорпат университетінде профессор болып жұмыс істеді (1836–1840). Ол сүйектерді жаңғақтап қою үшін гипс таңғыштарын қолдануды енгізді және "Пирогов ампутациясы" деп аталатын аяқты ампутациялаудың жаңа остеопластикалық әдісін жасады. Ол сондай-ақ алғаш рет анестезияны дала жағдайында қолданды, әсіресе Севастополь қоршауында (1854–55), және Ресей армиясында жараланған әскерлерді бес санатқа бөлу жүйесін енгізді. 1854 жылы Ұлы княгиня Елена Павловна құрған Санкт-Петербургтің қайырымдылық қоғамындағы медбикелер қауымдастығы – Хрестовоздвиженская медбикелерінің ұйымдастырылған корпусын құруға әйел еріктілерді ынталандырды.

Nikolay Pirogov was born in Moscow, the 13th of 14 children of Ivan Ivanovich Pirogov (born around 1772), a major in the commissary service and a treasurer at the Moscow Food Depot whose own father came from peasants and served as a soldier in Peter the Great's army before retiring and opening a brewery in Moscow; Pirogov's mother Elizaveta Ivanovna Pirogova (née Novikova) belonged to an old Moscow merchant family and was four years younger than her husband. He learned to read in several languages as a child. His father died in 1824, leaving his family destitute. Pirogov originally intended to become a civil servant, but the family doctor Yefrem Mukhin who was a professor of anatomy and physiology at the Imperial Moscow University persuaded the authorities to accept a 14 year old Pirogov as a student. In 1828 he finished the Faculty of Medicine and entered the Imperial University of Dorpat where he studied under Professor Moyer (who had himself studied under Antonio Scarpa) and received a doctorate on ligation of the ventral aorta in 1832. During his doctoral studies, he participated in the elimination of the cholera epidemic, saw many deaths from it, on the basis of this he made many sketches of posthumous changes in the muscles of those who died from cholera, which he subsequently combined in the corresponding atlas. In May 1833, he travelled to Berlin, meeting such surgeons as Karl Ferdinand von Graefe, Johann Nepomuk Rust and Johann Friedrich Dieffenbach at the University of Berlin. Professor Bernhard von Langenbeck taught Pirogov how to properly use the scalpel. Pirogov also visited the University of Göttingen and on his return served as a professor at the University of Dorpat (1836—1840). in introducing plaster casts for setting broken bones, and developed a new osteoplastic method for amputation of the foot, known as the "Pirogov amputation". He was also the first to use anesthesia in the field, particularly during the siege of Sevastopol (1854–55), and he introduced in Russian army a system of triage – sorting wounded soldiers into five categories. He encouraged female volunteers as an organised corps of nurses, the Khrestovozdvizhenskaya (ru) at the Saint Petersburg Charity Encyclopedia community of nurses established by Grand Duchess Yelena Pavlovna in 1854.

Қайту және зейнеткерлікке шығу

1856 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Санкт-Петербургке оралып, бірнеше облысты біріктірген Одесса білім беру округінің мектеп басқарушысы болып жұмыс істеу туралы ұсыныс бойынша академиядан шықты. Ол ерте мамандыққа қарсы болды және орта мектептерді дамытуды жақтады. 1858 жылы ол құпия кеңесші шеніне ие болды және Одесса генерал-губернаторымен туындаған келіспеушіліктерден кейін Киевке Киев білім беру округінің мектеп басқарушысы болып тағайындалды.

Мұра

Николай Пирогов 1847 жылдан бастап Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болды және 1844, 1851 және 1860 жылдары академияның Демидов сыйлығымен марапатталды. 1881 жылы Мәскеудің құрметті азаматы атанды. Оның қайтысынан кейін төрт жыл өткен соң Пирогов қоғамы құрылды, ол Ресейдегі медициналық білім беруді және емдеуді жақсартуға бағытталған. Пирогов мұражайы Украинаның Винница қаласында, оның бұрынғы жеке меншігіндегі үйі мен клиникасында орналасқан. 1947 жылы салынған ғимараттың жанында отбасылық қабір-ғибадатхана ретінде пайдаланылатын мавзолей бар, онда оның бальзамдалған денесі қойылған. Антарктидадағы Пирогов мұздығы, Болгарияның София қаласындағы ірі Пирогов ауруханасы және 1976 жылдың тамызында орыс астрономы Николай Черных ашқан 2506 Пирогов астероиді – барлығы оның құрметіне аталған. Ресей Ұлттық зерттеу медициналық университеті, Одесса мемлекеттік медициналық университеті оның есімімен аталады, ал Винница медициналық университеті 1960 жылы Н. Пироговтың есімімен аталды. Оның суреті түсірілген маркалар 1949 жылы КСРО-да, ал 1960 жылы оның 150 жылдығына арнап шығарылды. КСРО-дағы ең жоғары гуманитарлық сыйлық – Пироговтың алтын медалі болды. Оның жетілдірілген аяқ ампутациясы әдістерінен басқа, бірнеше анатомиялық құрылымдар оның есімімен аталады, мысалы, Пирогов бұрышы; Пироговтың апоневрозы – фасциядан және бицепстің апоневрозынан құралған құрылым; Пирогов үшбұрышы – милохоид бұлшық еті, дигастрикалық бұлшық еттің орталық тіні және тіл асты нервісі арасында орналасқан үшбұрышты аймақ. 2008 жылы Севастополь саябағында жасалған жөндеу жұмыстарынан кейін, Қырым соғысындағы ресейлік адмиралдар мен теңізшілердің, соның ішінде Николай Пироговтың бейнесі қойылған ескерту орнатылды.

Қызықты деректер

2015 жылы жүргізілген зерттеуге сәйкес Пирогов «Ресей медицинасы құрамасы» қатарына енген. Бұл тізімге Ресей Федерациясы, Кеңес Одағы және Ресей империясы аумағында 1757-1950 жылдар аралығында туған елу үш белгілі орыс медицина ғалымы кіреді. Тізімде барлық мамандықтардың дәрігерлері келтірілген. Олардың ішінде Владимир Бехтерев, Владимир Демихов, Сергей Корсаков, Иван Павлов, Виктор Скумин есімдері бар.