Кіріспе
Солтүстік теңізге теңелу (Макара Санкранти) мен Оңтүстік теңізге теңелу (Карка Санкранти) аралығындағы кезең. Уттараяна (көбінесе Уттараянам) термині екі санскрит сөзінен – "уттарам" (Солтүстік) және "аянам" (қозғалыс) – туындаған, осылайша Күннің солтүстікке қарай қозғалысын көрсетеді. Григориан күнтізбесінде бұл Күннің Жерге қатысты нақты қозғалысына жатады. Макара Санкранти – Уттараянаның басталуын білдіреді, себебі бір кезде Саяна және Нираяна зодиактары бірдей болған. Әр жыл сайын жұлдыздық және тропикалық теңізге теңелулер осьтік прецессияға байланысты 50 секундқа ығысады, бұл Аянамшаны тудырады және Макара Санкрантидің одан әрі ығысуына себеп болады. Теңізге теңелу ығысса, Аянамша да артады, сонымен қатар Макара Санкранти де ығысады. Бұл жаңылысқа сену себебі, нақты Уттараяна күні (желтоқсанның 21-і күнгі қысқы күн тоқырауынан кейін Күн солтүстікке қарай сапар шегетін кезде) мен 14 қаңтар арасында айырмашылық көп емес. Алайда, теңізге теңелу ығыса берген сайын, айырмашылық маңызды болады. 272 жылы Макара Санкранти 21 желтоқсанда болса, 1000 жылы 31 желтоқсанда болды, ал қазір 14 қаңтарда тойланады. 9000 жылдан кейін Макара Санкранти маусым айында болады. Одан кейін Макара Санкранти Дакшинаянаның басталуын көрсетеді. Дегенмен, Макара Санкранти индуист дініндегі рәсімдерде маңызды рөл атқарады. mypanchang.com, datepanchang, janmabhumi panchang, rashtriya panchang және Vishuddha Siddhanta Panjika сияқты барлық Дрика Панчанга жасаушылар Уттараяна мен Дакшинаянаны анықтау үшін тропикалық Күннің орнын пайдаланады.
The term Uttarāyaṇa (commonly Uttarayanam) is derived from two different Sanskrit words – "uttaram" (North) and "ayanam" (movement) – thus indicating the northward movement of the Sun. In the Gregorian calendar, this pertains to the "actual movement of the sun with respect to the earth." that Makara Sankranti marks the beginning of Uttarayana. This is because at one point in time Sayana and Nirayana zodiac were the same. Every year sidereal and tropical equinoxes slide by 50 seconds due to axial precession, giving birth to Ayanamsha and causing Makara Sankranti to slide further. When equinox slides it will increase ayanamsha and Makara Sankranti will also slide. This misconception continues as there is not much difference between actual Uttarayana date which occurs a day after winter solstice (of Dec 21) when the Sun makes the northward journey, and 14 January. However, the difference will be significant as equinoxes slide further. In 272 CE, Makara Sankranti was on 21 December. In 1000 CE, Makara Sankranti was on 31 December and now it falls on January 14. After 9000 years, Makara Sankranti will be in June. Then Makara Sankranti would mark the beginning of Dakshinayana. However Makara Sankranti still holds importance in Hindu rituals. All Drika Panchanga makers like mypanchang. com, datepanchang, janmabhumi panchang, rashtriya panchang and Vishuddha Siddhanta Panjika use the position of the tropical Sun to determine Uttarayana and Dakshinayana.
Сурья Сиддханта
Сурия-сиддхантаның авторы Маясура, құрамында Уттарайананы Макара Санкранти (қазіргі уақытта 14 қаңтар шамасында) мен Карка Санкранти (қазіргі уақытта 16 шілде шамасында) арасындағы кезең деп анықтайды. Латадева бұл күннің жарты айналымын сипаттап, "солтүстік және оңтүстікке қарай жылжуды" көрсету үшін Уттарайана және Дакшинаяна терминдерін пайдаланады. Ғалым және математик Бал Гангадар Тилак, Уттарайананың ерте ведалық анықтамасын көктемгі теңдік күнінен басталып, күзгі теңдік күнімен аяқталады деп ұсынады. Бұл анықтама "Уттара Аяна" терминін "солтүстікке қарай жылжу" емес, "солтүстік жылжу" ретінде түсіндіреді, яғни экватордың солтүстігіндегі Жердің қозғалысы ретінде. Бұл ұсынысты қолдау үшін, ол тағы бір дәстүрге сілтеме жасайды: Уттарайана Солтүстік полюсте тұратын құдайлардың күндізгі уақыты болып есептеледі, бұл дәстүр тек қана Уттарайананы көктемгі және күзгі теңдік күндері арасындағы кезең деп анықтағанда ғана түсінікті болады (Солтүстік полюсте түнгі күн болатын кезде). Керісінше, Дакшинаяна – Оңтүстік полюсте түнгі күн болатын күзгі және көктемгі теңдік күндері арасындағы кезең деп анықталады. Бұл кезең сондай-ақ Питраяна деп те аталады (Питрулар, яғни ата-бабалар Оңтүстік полюсте орналасқан).
Дрик Сиддханта
Бұл мереке қазіргі уақытта 14 немесе 15 қаңтарда тойланады, бірақ Жердің осьтік прецессиясына байланысты, ол нақты маусымнан алшақтауға түседі. Маусым тропикалық күнге (аяннамшасыз) байланысты пайда болады. Жер Күнді 23,44 градус бұрылыспен айналады. Бұрылысы Күнге қарай болса, ол жаз деп аталады, ал Күннен алыс болса, қыс деп аталады. Сондықтан экватордың солтүстігінде жаз болса, оңтүстігінде қыс болады. Осы бұрылыс арқасында Күн экватордың солтүстігіне және оңтүстігіне қарай жылжиды. Күннің оңтүстіктен солтүстікке жылжуы Уттарайана (Күн солтүстікке қарай қозғалады) деп аталады. Күн солтүстікке жеткен соң, оңтүстікке қарай жылжуын бастайды, бұл Дакшинаяна (Күн оңтүстікке қарай қозғалады) деп аталады. Бұл тең күн мен түнге және күн тоқырауына байланысты маусымдардың пайда болуына себеп болады.
Индуистік жазбалар
Уттарайана - жаңа, ізгі, дені сау, мол бастамалардың күні. Махабхаратада осы күні Бхишма қаза табады. Бхишма өлімінің уақытын өзі таңдауға қабілетті болған. Соғыста ауыр жарақат алғанмен, ол өлімін Уттарайанаға дейін кейінге шешуді қалаған. Осының себебі Бхишманың Уттарайана келгенше күтіп, содан кейін ғана қайтыс болуды таңдауында. Индуизм дәстүрінде алты айлық Уттарайана кезеңі құдайлардың бір күніне, ал алты айлық Дакшинаяна кезеңі құдайлардың бір түніне тең. Демек, он екі айдан тұратын бір жыл құдайлар үшін бір күнге саяды. Бұл Солтүстік полюсте алты ай күндіз, ал Оңтүстік полюсте бірдей алты ай түн болуымен байланысты.
Әдет-ғұрыптар
Уттараяна кезінде ізбушілер осы ыңғайлы уақытта пайда алу үшін әдетте белгілі бір қағидаларды орындайды. Избушілер жиі Праягқа қажылық сапар жасап, Ямуна, Ганг және Сарасвати өзендерінің қосылған жерінен суға түседі. Солтүстік штаттарда Лори деп аталатын бұл күні балалар үйден-үйге ақша мен тәтті сұрайды, ал кешке адамдар үлкен оттардың төңірегіне жиналып, ән салып, билейді және болашақ гүлдену үшін От құдайы Агниге құрбандық шалады. Нан және горчица жапырақтарынан жасалған дәстүрлі тағамдар, сондай-ақ сусамық қытырлағы, жержаңғақ, кеспе және құрма қанттары да сыйлық ретінде ұсынылады. Бұл мереке Солтүстік Үндістанның Харьяна, Дели және Химачал-Прадеш сияқты басқа штаттарында да тойланады.