Жарно Сааринен: Фин мотоспортшысының трагедиялық өлімі

Кіріспе

Фин мотоцикл жарысының шебері Ярно Карл Кеймо Сааринен (11 желтоқсан 1945 – 20 мамыр 1973) – фин кәсіби Гран-при мотоцикл жарысының шебері. 1970 жылдардың басында ол өз дәуірінің ең перспективті және талантты мотоцикл жарыскерлерінің бірі саналды, бірақ 1973 жылы Италияда өткен Ұлттар Гран-при кезінде қаза тапты. Саариненнің қазасы мотоцикл жарыстарының қауіпсіздік талаптарын күшейтуге әкелді.

Мотоцикл жарысы мансабы

Жарно Сааринен Финляндияның оңтүстік-батысындағы Турку қаласында туып өскен. 15 жасында ол Австриялық Puch өндірушісінің лицензиясы бойынша мопедтер мен мотоциклдерді құрастыратын Туркудағы мотоцикл фабрикасы Tunturi Puch-та шәкірт және сынақ жүргізушісі болып жұмыс істеді. 1969 жылы ол 125 және 250 см³ мотоциклдер бойынша фин чемпионатында жеңімпаз атанды. Сааринен 1972 жылы Онтарио чемпионы Sparkplugs Classic-те жекеменшік жұмыс істейтін Al Godin Yamaha 350cc-мен қатысты. Сааринен ерекше рульді ұстауымен де танымал болды. Ол чемпионаттың соңғы үш раундын өткізіп алмағанына қарамастан, маусымды төртінші орында аяқтады. Саариненнің жетістігі байқаусыз қалмады, сондықтан Yamaha оны 1972 жылғы маусымда 350 см³ көлеміндегі YZ634 мотоциклдерінде жүргізуге келісімшарт жасады. Сааринен сонымен қатар Arwidson Oy ұсынған 250cc TD3 өндіріс жарыстарында қатысты, ал алғашқы төрт Гран-приден кейін ол 250cc санатында көш бастап тұрды. Yamaha фабрикасы оған 250cc Yamaha YZ635-ті Югославия Гран-приінен бастап берді, өйткені оның келісімшарт бойынша жүргізушісі Барри Шине маусымның басынан бері, әсіресе Австриядағы үшінші кезеңде, оның өнеріне өте қанағаттанбады, Ұлттар Гран-приінің алдында оның омыртқа сүйегін қатты сындырып, Mallory Park-те Post TT Race-ке қатысуға тырысқан кезде жарақаттарын ауырлатты. Сааринен Yamaha-ның оған деген сенімін Ренцо Пазолини мен Род Гулдпен маусым бойы күресіп, соңғы алты Гран-придің төртеуінде және 250cc әлем чемпионатында жеңіп алды. Маусымның соңында Саариненге Benelli зауыты 1973 жылғы әлем чемпионатында 350 және 500 см³ көлеміндегі Benellis машиналарын жүргізу мүмкіндігі туралы хабарлады. Сол кезде Дейтона 200 әлемдегі ең беделді мотоцикл жарыстарының бірі болып саналды. Ол Еуропаға оралды, онда 1973 жылы Формула 750 Еуропа чемпионатының престижді Имола 200 кезеңінде бәсекелестердің таңғажайып алаңына қарсы жеңіске жетті, тағы да үлкен мотоциклдердегі бәсекелестерді TZ 350-мен жеңді. Сааринен 1973 жылғы әлем чемпионатында француз Гран-приіне екі рет жеңіспен жетті. Көптеген автожарыс жүргізушілері болат кедергілер автожарыс жүргізушілер мен көрермендер үшін қауіпсіздікті жақсартады деп сенді, бірақ олар мотоциклшілер үшін кері әсер етті. 250 см³ жарыстың алғашқы айналымында екінші орындағы Ренцо Пазолинидің мотоциклі бір жаққа бұрылып, қоршауға соқтығысып, сол сәтте-ақ қаза тапты. Апатқа себеп болған нәрсе 350 см³ жарысында Вальтер Вилланың Benelli машинасы түтін шығарып, соңғы айналымда май ағып кеткеніне байланысты деп есептелді. Yamaha зауыты Саариненнің естелігін құрметтеу үшін жылдың қалған бөлігінде жарыстан бас тартты. 1979 жылы жағдай шиеленістің шегіне жетті, 500 см³ әлем чемпионы Кенни Робертс пен журналист Барри Коулман FIM-нің үстемдігін бұзуға тырысты. Олар көптеген үздік жарыскерлерді ұйымдастырып, бәсекелес мотоцикл чемпионатын құру процесін бастады. Жарысқа қатысушылар жеткілікті орын табу қиындықтарына байланысты жарысқа қатыса алмаса да, бұл FIM-ді жарыскерлердің талаптарын қабылдауға және олардың қауіпсіздігіне қатысты өзгерістер жасауға мәжбүр етті. Жарно есімі 1970-ші жылдары Италияда өте танымал болды, оның бір танымал иесі - бұрынғы Формула 1 жүргізушісі Жарно Трулли. 2016 жылдың тамызында Саариненнің қола мүсіні паркте ашылды, ал 2017 жылдың шілдесінде мүсіннің көшірмесі Баркер паркіне орналасқан Аурайоки жағасында ашылды. Сааринен мотоцикл жарыстарының әлем чемпионатында жеңіске жеткен жалғыз фин болып қала береді, ол өзінің мансабында 15 Гран-приде жеңіп алды. Сааринен сондай-ақ алты мәрте Финляндияның жол жарыстары бойынша ұлттық чемпионы болды.

Jarno Saarinen was born and raised in Turku, South West Finland. At the age of 15 he worked as apprentice and test rider for Tunturi Puch, motorcycle factory in Turku where mopeds and motorcycles were assembled under licence from the Austrian Puch manufacturer. In 1969 he won the 125cc and 250cc Finnish motorcycle national championships while acting as his own mechanic. Saarinen rode at the Ontario Champion Sparkplugs Classic in 1972, aboard a privately entered ex works Al Godin Yamaha 350cc. Saarinen was also noted for the peculiar way in which he angled his handlebars in an almost vertical position. He finished the season in fourth place despite missing the final three rounds of the championship to complete his education by graduating as an engineer from the Turku Technical Institute. Saarinen's success didn't go unnoticed as Yamaha contracted him to ride their 350cc factory YZ634 motorcycles for the 1972 season. Saarinen was also riding a 250cc TD3 production racer supplied by Arwidson Oy, and after the first four GPs, he was in the lead in the 250cc category. The Yamaha factory gave him a factory 250cc Yamaha YZ635 as from the Jugoslavian GP, after its contracted rider, Barry Sheene, who was very unhappy with its performance since the beginning of the season, especially at the third round in Austria, badly broke his collarbone ahead of the GP of Nations, and aggravated his injuries while trying to take part in the Post TT Races at Mallory Park. Saarinen rewarded Yamaha's faith in him by winning four of the last six GPs and the 250cc World Championship in a season long battle with Renzo Pasolini and Rod Gould. At the end of the season, Saarinen was contacted by the Benelli factory about the possibility of riding 350cc and 500cc Benellis in the 1973 world championships. At the time, the Daytona 200 was considered one of the most prestigious motorcycle races in the world. He returned to Europe where, against an impressive field of competitors, he claimed a victory at the prestigious Imola 200 round of the inaugural Formula 750 European championship in 1973, once again defeating competitors on larger motorcycles with the TZ 350. Saarinen jumped to an early lead in the 1973 world championships by scoring a double victory at the season opening French Grand Prix. Most auto racers believed steel barriers would improve safety for auto racers and spectators, but they had the opposite effect for motorcyclists. On the first lap of the 250cc race, tragedy struck when the second placed rider, Renzo Pasolini's motorcycle lurched sideways and crashed into the guardrail, killing him instantly. The original cause of the crash was attributed to a thin layer of motor oil left on the track during the 350cc race when Walter Villa's Benelli began smoking and leaking oil on the penultimate lap. The Yamaha factory went further by withdrawing from racing for the rest of the year to honor Saarinen's memory. The situation reached a breaking point in 1979 when, the reigning 500cc world champion Kenny Roberts and journalist Barry Coleman attempted to break the FIM hegemony by organizing many of the top racers to begin the process of establishing a rival motorcycle championship called the World Series. Although the competing series failed to take off due to difficulties in securing enough venues, it forced the FIM to take the riders' demands seriously and make changes regarding their safety. The name Jarno became very popular in Italy in the 1970s, one well known bearer being former Formula 1 driver Jarno Trulli. In August 2016, a bronze statue of Saarinen was unveiled in the park, and in July 2017, a duplicate of the statue was also revealed at Turku's Aurajoki Beach in Barker Park. Saarinen remains the only Finn to have won a motorcycle road racing world championship, winning 15 Grands Prix during his career. Saarinen was also a six time Finnish road racing national champion.