Кіріспе

Ермольд Нигельс, немесе Нигер (аудармасы: Ермольд Қара, немесе Ермольд) – Франк императоры Людовик I-нің ұлы, Аквитаниялық Пиппиннің сарайында өмір сүрген және 824 жылы Бретаньға жасаған жорығына қатысқан ақын. Ермольд мәдениетті адам болды және латын ақындары туралы білімі бар еді, ал оның "In honorem Hludovici imperatoris" ("Император Людовиктің құрметіне") атты поэмасы тарихи құндылыққа ие. Ол төрт кітаптан тұрады және Людовиктің 781 жылдан 826 жылға дейінгі өмірі мен ерліктері туралы баяндайды. Ол сонымен қатар Овидий үлгісінде Пиппинге арналған екі өлең де жазды.

Өмірбаян

Нигельдің өмірі туралы оның өлеңдерінде өзі жазғандарынан басқа көбінесе ештеңе белгілі емес. Көптеген ғалымдар оның монах немесе христиан дін қызметкері болғанын болжаса да, оның өзінен басқа оны растайтын дәлел болмағандықтан, оның монах екенін дәлелдеу мүмкін емес. Сондықтан, Нигель туралы жаңағы зерттеулер оның монахтығын нақты айтудан ауытқуда. Нигель туралы тағы бір мәлімдеме – 820 жылдары ол Пиппин мен Луиге қарсы жасаған белгісіз қылмысы үшін жер аударылған. Оның поэзиялық туындылары Луи мен Пиппинге жасаған қылмыстары үшін оларды жұбаттыру мақсатымен, сонымен қатар Аквитаниядағы сотқа қайта оралуға дайын екенін көрсету үшін жазылған.

Карьерасы мен жеке басы

Нигелдің қай жерлік екенін білмесек те, оның Эрмольдус деген аты герман тілінен шыққан, ал латын тілінде "кішкентай қара" деген мағынаны білдіретін Нигел деген лақап аты "бойы аласа, қара шашты немесе қара терілі" болған деген жорамал бар. Көптеген ғалымдар Нигелдің Аквитанияға қайту үшін жер аударылудан шақырылуын қатты қалағаны себепті, ол шын мәнінде Аквитаниялық болған деп есептейді, бірақ бұл тек болжау. Шындығында, ол император Луи Исакимен арнаған өлеңінде Аквитанияны сипаттаудан жаңылды, оқырмандарға "Аквитанияға барып" өз көздерімен көруді ұсынды. Бұл кейбір зерттеушілердің пікірінше, ол Аквитаниядан емес, король Пиппиннің сарайындағы өмірге оралуға қызығушылық танытқан. Осы өлеңінде Нигел өзінің король Пиппиннің сарайының "ажырамас бөлігі" болғанын айтады, сондай-ақ король Пиппин Нигелдің серігі мен поэзиясын бағалағанын жеткізеді. Осыдан Нигелдің король Луиге жазған хатындағы басты ниеті туған жері Аквитанияға емес, сарайдағы өмірдің қызығы мен мәніне оралу болған сияқты көрінеді. Көптеген бұрынғы ғалымдар Нигелді монах деп ойлаған, себебі ол оқи және жаза білген, бірақ бұл да тек білімді болжам ғана. Флейнер Нигелді сол дәуірдегі басқа да тұлғалармен, әсіресе 834 жылы Луи Пиппиннің сарайына барған Гермольдус есімді аббатпен, сондай-ақ Пиппин сарайындағы Гермольдус есімді кеңсе қызметкерімен шатастыру мүмкін екенін түсіндіреді. Ол аббат болуы мүмкін, өйткені олар әскери міндеттерді орындауға тиіс болған, бірақ оның "сарай әдебиетінің" (әскери жетекшілер, елшілер және ұстаздар ретінде сарайда қызмет еткен білімді адамдар) құрамында болуы ықтимал.

Жер аудару

Бізге белгілі болғандай, Ермольд Нигель 824 жылы Бретаньде әскери науқанда болды және 826 мен 828 жылдар аралығында, елден қуылғанда In Honorem Hludowici атты шығармасын жазды, сондықтан оның осы жылдар аралығында елден қуылғаны жиі болжанады. Нигель өзінің қуғынға ұшырауының себебін ешқашан түсіндірмеген, бірақ "өз кінәсінен" "нашар амалдар" жасағанын мойындады. Ермольд оның қылмысы ауыр болмағанын, бірақ патша сарайындағы дұрыс емес адамдармен, мүмкін император Луидің бүлікші ұлдарымен байланыс жасағанын мойындайды. Луиге қатысты осы нашар амалдарды жасағаннан кейін ол Страсбургтегі Әулие Мария шіркеуіне жер аударылды. Жалпы, оның қуғынға ұшырауының себебі ғалымдар үшін әлі де шешілмеген мәселе болып қала береді, себебі Ермольд Нигельге қатысты оның өзінің еңбектерінен басқа ешқандай бастапқы дереккөздер жоқ.

Сотқа қайта оралу

Ермольдустың оқиғасының соңы толыққанды белгісіз, ол қайтадан сарайға оралуы мүмкін еді, бірақ оны растайтын нақты дәлелдер аз. Ермольдтың сарайға оралуына қатысты жалғыз болжам – Пиппиннің 830-жылдардың ортасында жарияланған үш құжатында оның Пиппиннің хатшыларының бірі болуы мүмкін деген нұсқа. Ол бұл хаттарды Овидий үлгісінде жазды, соның арқасында "меценаттық пен қолдаумен" байланысты "алғашқы Каролинг сарайларының әдеби ортасын" қайта жасауға тырысты. Осы тәсіл оның сарайға қайта оралу туралы өтінішін құлықты етуге көмектескен болар.

Басқа жұмыстар

Ғалымдар бұл үш әдеби шығарма Ермольдтың жазған жалғыз туындылары емес деп есептейді, себебі ол өзінің еңбектерінде 824 жылы Бретань жорығы кезінде патша Пиппинге өлеңдерімен көңіл көтеріп тұрғанын айтады, сондай-ақ ол өте шебер жазушы болған сияқты. Айынықса, осы шығармалардың ешқайсысы бүгінгі күнге жеткен жоқ. Кейбір ғалымдар Нигельдің Аквитаниялық Вальтер туралы «Валтарий» атты өлеңнің авторы екенін айтады, себебі оның мен «In honorem Hludowici» арасында ортақ белгілер бар. Бірақ Годман сияқты басқа ғалымдар Ермольдтың «Валтарийді» жазбағанына сенімді, өйткені оның поэзиялық стилі Эрмольдтың Пиппин мен Луиге арнаған одаларынан төмен деңгейде.