Мексикадағы Венеция диалектісі: Чипило венеция тілі

Кіріспе

Чипило венециялық (Venetan) немесе Чипиленьо – диаспора тілі және венециялық тілінің (Venetan) лингвистикалық түрі, Батыс роман тілдері тобына жататын роман тілі, Италияның солтүстігіндегі Венето аймағының жергілікті тілі, Мексиканың Пуэбла штатындағы Чипило қаласында қолданылады.

Тарих

Көшіп келушілер негізінен Венециядан солтүстік-батысқа қарай 60 шақырым жердегі Сегузино коммунасынан 1868 жылы Порфириато кезінде аймаққа келді. Сол кезде білім берудің шектеулі болуы және кедей итальяндықтардың арасындағы сауатсыздықтың кең таралуы Италияда ресми және бейресми жағдайларда аймақтық итальян тілдерін қолдануды басым етті. Мексикаға көшіп келген итальяндықтар негізінен Италияның солтүстік-шығысынан келген, ал көпшілігі венеция тілінің түрлерін сөйлеген. Чипиле́н тілі басқа венециан диалектілеріне өте жақын болғанымен, бұл Мексикада сөйленетін жалғыз венециан диалектісі және оны Оңтүстік Бразилиядағы венециан талиан тілімен салыстыруға болады. Көшіп келгеннен кейін 100 жылдан астам уақыт өткен соң, венеция диалектісі оның негізгі қаласында және бүкіл елде кеңінен таралды. Бұл диалект мексикалықтардың 6,7 миллионға жуық адам сөйлейтін эуск, галисиан, каталан, плаутдиец, рома және басқа да ресми мәртебесі жоқ тілдерге қосылады. Бұл қауымдастық өзінің ерекше мәдениеті мен тілін испан тілімен байланыстағы лингвистикалық анклав ретінде сақтап келді. Пуэбла қаласы диалекті мен оны сөйлейтіндерді қамтитын болып өскенімен, Чипило қаласы 20 ғасырдың көп бөлігінде оқшауланған болып қалды. Осыған байланысты Чипилейньолар Мексикаға келген басқа еуропалық иммигранттардан айырмашылығы Мексика мәдениетін көп қабылдамады, сонымен қатар Мексика мәдениетімен араласып жүргенде, көптеген дәстүрлері мен тілдерін сақтады. Бұл тіл мен мәдениет Мексика жерінде тамыр жайып, жергілікті тұрғындардан оқшауланғандықтан, олардың көбісі науатль және испан тілінде сөйлеген. Уақыт өте келе, Пуэбла қаласының оңтүстігіне жақын басқа қауымдастықтармен қарым-қатынас жасауына байланысты, тілге Мексиканың испан және науатль тілдері әсер етті. Америка тілшісі Каролин Маккей бұл жерде сөйленетін венеция диалектісіне жазуды ұсынған кезде Cipilo және Cipilegno деп жазды. Чипило венеция тілінде роман жариялаған алғашқы жазушы Эдуардо Монтагнер Мексика үкіметінің бұл тілді азшылық тілдерінің каталогына енгізуін ұсынды, бірақ әлі күнге дейін табысқа жетпеді.

Immigrants mainly from the comune of Segusino, some 60 km northwest of Venice, arrived in the region in 1868 during the Porfiriato. At that time, limited schooling and widespread illiteracy among poorer Italians made the use of the regional Italian languages predominant in both formal and informal contexts in Italy. Italians migrating to Mexico were primarily from northeastern Italy, and a large majority spoke variants of the Venetian language. Although Chipileño is very close to other Venetian dialects, it is the only Venetian dialect spoken in Mexico and can be compared to the Venetian Talian of southern Brazil, another Venetian dialect spoken by non Italians. More than 100 years after the arrival of the settlers, the Venetian dialect is widespread throughout its main city and nationwide. This dialect joins other Mexican languages that lack official status, such as Euskera, Galician, Catalan, Plautdietsch, and Romani, among other unrecognized ones, which are spoken by some 6.7 million members of the Mexican population. The community has maintained its unique culture and language as a linguistic enclave in contact with Spanish. Although the city of Puebla has grown to include the dialect and its speakers, the city of Chipilo remained isolated for much of the 20th century. Because of this, the Chipileños, unlike other European immigrants who arrived in Mexico, did not absorb as much Mexican culture, preserving many of their traditions and their language while mixing with the culture of Mexico as well. The language and culture were rooted in Mexican soil due to the isolation they had from the local inhabitants, many of whom spoke the indigenous language of Nahuatl and Spanish. Over time, the language was influenced by Mexican Spanish and Nahuatl, due to its contact with other communities near the south of the City of Puebla. The American linguist Carolyn MacKay wrote Cipilo and Cipilegno when proposing a script for the Venetian dialect that is spoken in this locality. The writer Eduardo Montagner, who was the first to publish a novel in Chipilo Venetian, proposed that the Mexican government include this language in the catalog of minority languages, but has not yet succeeded.