Адем Яшари (1955-1998) – Косово Азаттық Армиясының негіздеушісі, Косовоны Югославиядан бөліп шығу үшін күрес жүргізген. Өмірі, әскери жолы мен тұтқынға алу туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Косово Азат ету Армиясының қолбасшысы (1955–1998)
Commander of the Kosovo Liberation Army (1955–1998)
Адем Жашари (туған Фазли Жашари; 28 қараша 1955 – 7 наурыз 1998) – Косово Азат ету Армиясының (КАА) негізін қалаушылардың бірі, 1990 жылдары Косовоның Югославия Федеративтік Республикасынан бөлінуі үшін күрескен косоволық албан сепаратистік әскері. 1991 жылдан бастап Жашари әскери оқу үшін Албанияға барар алдында серб полициясына қарсы шабуылдарға қатысты. 1993 жылы тұтқындалған ол албан армиясының өтінішімен босатылды, кейін Косовоға оралды, онда Югославия үкіметіне қарсы шабуылдарын жалғастырды. 1997 жылдың шілдесінде югослав соты оны қасықтан айыпталды; бұл сот процесі кейіннен Human Rights Watch ұйымы тарапынан сынға алынды. Оны ұстауға немесе өлтіруге жасалған бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін, серб полициясы 1998 жылдың наурыз айында Жашаридің Преказдағы үйіне шабуыл жасады. Нәтижесінде болған шайқаста Жашари отбасының 57 мүшесі, оның ішінде Жашаридің өзі, әйелі, бауыры және ұлы қаза тапты. "КАА-ның әкесі" ретінде танылған Жашари косоволық албандар үшін Косовоның тәуелсіздігінің символы саналады. 2008 жылы Косово тәуелсіздігін жариялағаннан кейін ол қайтыс болғаннан кейін "Косово Батыры" атағымен марапатталды. Приштинадағы Ұлттық театр, Приштина Халықаралық Әуежайы Адем Жашари және Адем Жашари Олимпиадалық стадионы оның құрметіне аталды.
Adem Jashari (born Fazli Jashari; 28 November 1955 – 7 March 1998) was one of the founders of the Kosovo Liberation Army (KLA), a Kosovo Albanian separatist militia which fought for the secession of Kosovo from the Federal Republic of Yugoslavia during the 1990s. Beginning in 1991, Jashari participated in attacks against the Serbian police before travelling to Albania to receive military training. Arrested in 1993, he was released at the behest of the Albanian Army and later returned to Kosovo, where he continued launching attacks against the Yugoslav establishment. In July 1997, he was convicted of terrorism in absentia by a Yugoslav court; the trial was subsequently criticized by Human Rights Watch. After several unsuccessful attempts to capture or kill him, Serbian police launched an attack against Jashari's home in Prekaz in March 1998. The battle that followed resulted in the deaths of 57 members of Jashari's family, including that of Jashari, his wife, brother and son. Seen as the "father of the KLA", Jashari is considered a symbol of Kosovar independence by ethnic Albanians. He was posthumously awarded with the title "Hero of Kosovo" following its declaration of independence in 2008. The National Theatre in Pristina, Pristina International Airport Adem Jashari and the Adem Jashari Olympic Stadium have been named after him.
Ерте өмір
Адем Шабан Жашари 1955 жылдың 28 қарашасында СФР Югославияның СФР Косово, Преказ ауылында Фазли Жашари болып дүниеге келді. Ол бірнеше онжылдық бұрын югослав әскерлерімен күрескен Косово албандық партизан ұрпағы, албан соғыстары туралы әңгімелермен өсті және оны қарусыз көру сирек болды. Журналист Тим Джуданың сөзінше, Жашари "сербтерді жек көретін, және ол КЛА-ның ерте қатарына қосылғанымен, идеологиялық партизан емес еді".
Adem Shaban Jashari was born in the village of Prekaz, SAP Kosovo, SFR Yugoslavia on 28 November 1955 as Fazli Jashari. Descended from Kosovo Albanian guerrillas who had fought Yugoslav forces decades prior, he was raised on Albanian war stories and was rarely seen without a gun. According to the journalist Tim Judah, Jashari "hated the Serbs, and although he was one of the KLA’s early recruits, he was no ideological guerrilla."
Партизандық іс-әрекеттер
Дреница – Косовоның орталық бөлігіндегі төбелі аймақ, онда негізінен косовтық албандар тұрады. Косово соғысына дейін Югославия үкіметі оны «албан терроризмінің ошағы» деп санады. Жашари – фермер. 1991 жылы ол Косоводағы югослав билігіне қарсы қарулы көтеріліске қатысты. Осы кезеңде Косово Азат ету Армиясы (KLA) деп белгілі болған косовтық албандардың ирредентистік ұйымы пайда болды. 1991-1992 жылдары Жашари және Косовоның Югославиядан бөлініп шығуын қалайтын шамамен 100 этникалық албан Албанияның Лабинот-Маль муниципалитетінде әскери оқудан өтті. Кейіннен Жашари және басқа этникалық албандар Косоводағы серб әкімшілік құрылымына қарсы бірнеше саботаждық әрекеттер жасады. Оны ұстау немесе өлтіру үшін серб полициясы 1991 жылдың 30 желтоқсанында Жашари мен оның үлкен ағасы Хамезді Преказдағы үйлерінде қоршап алды. Осы қоршау кезінде көптеген косовтық албандар Преказға ағылып келіп, полицияны ауылдан кетуге мәжбүр етті. Ал 1993 жылы ол Албанияда Сали Бериша үкіметі тарапынан тұтқындалып, Тирана түрмесіне жіберілді, бірақ албан армиясының талабы бойынша басқа косовтық албан милитанттарымен бірге босатылды. Югославия күштері Преказды «кіруге тыйым салынған аймақ» деп есептегендіктен, Жашари келесі бірнеше жылда бірнеше шабуылдар жасады. Бұл шабуылдар Косоводағы Югослав армиясына (VJ) және серб полициясына бағытталған еді. Жашари 1997 жылдың 11 шілдесінде югослав сотында қасықтан сотталды. Human Rights Watch кейіннен бұл сот процесін, онда тағы он төрт косовтық албан да сотталған, «халықаралық стандарттарға сәйкес келмейді» деп сипаттады. Серб полицейін өлтіргені үшін Жашариді іздеп жүрген югослав күштері 1998 жылдың 22 қаңтарында Преказдағы Жашари үйіне шабуыл жасауға тырысты. Жашари болмағандықтан, мыңдаған косовтық албандар Преказға келді және сербтерді ауылдан және оның айналасынан қайтадан ығыстыруға сәттілікке жетті. Келесі айда KLA-ның шағын тобы серб полицейлеріне шабуыл жасады. Соңынан болған қақтығыстарда төрт серб қаза тауып, екеуі жарақат алды. 1998 жылдың 5 наурызында таңертең KLA Преказдағы полиция патруліне шабуыл жасады.
Drenica is a hilly region in central Kosovo inhabited almost exclusively by Kosovo Albanians. Prior to the Kosovo War, the government of Yugoslavia considered it "the hotbed of Albanian terrorism." Jashari was a farmer. In 1991, he participated in an armed uprising against the Yugoslav authorities in Kosovo. During this period, a Kosovo Albanian irredentist organization that came to be known as the Kosovo Liberation Army first emerged. From 1991 to 1992, Jashari and about 100 other ethnic Albanians wishing to fight for the secession of Kosovo from Yugoslavia underwent military training in the municipality of Labinot Mal in Albania. Afterwards, Jashari and other ethnic Albanians committed several acts of sabotage aimed at the Serbian administrative apparatus in Kosovo. Attempting to capture or kill him, Serbian police surrounded Jashari and his older brother, Hamëz, at their home in Prekaz on 30 December 1991. In the ensuing siege, large numbers of Kosovo Albanians flocked to Prekaz, pressuring the police to withdraw from the village. While in Albania, he was arrested in 1993 by the government of Sali Berisha and sent to jail in Tirana before being released alongside other Kosovo Albanian militants at the demand of the Albanian Army. With the Yugoslav forces now considering Prekaz a "no go" area, Jashari launched several attacks over the next several years. These targeted the Yugoslav Army (VJ) and Serbian police in Kosovo. Jashari was convicted of terrorism in absentia by a Yugoslav court on 11 July 1997. Human Rights Watch subsequently described the trial, in which fourteen other Kosovo Albanians were also convicted, as "[failing] to conform to international standards." Pursuing Jashari for the murder of a Serb policeman, Yugoslav forces again attempted to assault the Jashari compound in Prekaz on 22 January 1998. With Jashari not present, thousands of Kosovo Albanians descended on Prekaz and again succeeded in pushing the Serbs out of the village and its surroundings. The next month, a small unit of the KLA ambushed Serbian policemen. Four Serbs were killed and two were injured in the ensuing clashes. At dawn on 5 March 1998, the KLA launched an attack against a police patrol in Prekaz.
Өлім
Осы шабуылға жауап ретінде югославтар танктер, БК және тікұшақтар қатысқан "толыққанды кек алу операциясын" ұйымдастырды. Оларды жақын маңдағы оқ-дәрі зауытының артиллериясы қолдады. "Күдіктілер мен олардың отбасыларын жою" ниетімен полиция Ликошане мен Чирезді қоса алғанда, ҚХЖ бекіністері ретінде анықталған ауылдарға шабуыл жасады. Human Rights Watch "арнайы полиция күштері ескертусіз шабуылдап, әйелдерге, балаларға және басқа да соғысқа қатыспайтын адамдарға қастандықпен атып тастағанын" атап өтті. ҚХЖ мүшелері мен олардың отбасылары Жашаридің үйіне қашып келді. Полиция Жашариге екі сағат ішінде жауап беруге шақырып, оған мерзім қойды. Осы уақыт ішінде бірнеше отбасы үйден шығып кетті. Жашари өз отбасы мүшелеріне іште қалуды бұйырды және соңғы адамға дейін қарсы тұруға шақырды. Екі сағат өткен соң екі тарап та атысқа түсті. Жашаридің көптеген туыстары жиналған үйдің шатырына миномет снаряды түсіп, көптеген адам қаза тапты. Екі-үш күндік қоршаудан кейін полиция Жашаридің үйін басып алды. Ішке кірген соң, олар Жашари мен оның інісі Хамездің қаза болғанын анықтады. Сондай-ақ, Жашаридің әйелі Адильже және оның он үш жасар ұлы Куштрим де қаза тапты. Барлығы шабуыл кезінде 58 косовтық албан қаза болды, оның ішінде 18 әйел және он алты жасқа толмаған 10 бала. Сербия Ішкі істер министрлігінің майоры Горан Радосавльевич "[Жашари] әйелдерді, балаларды және қарттарды кепілге алған" деді. Шабуыл туралы сөйлеген Югославия генералы Небойша Павкович бұл "жақсы белгілі қылмыскерге қарсы жүргізілген қалыпты полициялық операция" екенін мәлімдеді. "Ол сәтті аяқталды. Басқа ешнәрсені есімде ұстамаймын". Жалғыз аман қалған Хамез Жашаридің қызы Бесарта Жашари болды. Ол полицейлердің "оны пышақтап қорқытып, оның ағасы (Адем Жашари) берілуге ниеттенгендердің барлығын өлтіргенін айтуға мәжбүрлегенін" айтты.
In response to this attack, the Yugoslavs organized a "full scale revenge mission" involving tanks, APCs and helicopters. They were backed up by artillery from a nearby ammunition factory. With the intention of "eliminating the suspects and their families," the police attacked villages that had been identified as KLA strongholds, including Likošane and Ćirez. Human Rights Watch noted that "special police forces attacked without warning, firing indiscriminately at women, children and other noncombatants." KLA members and their families subsequently fled to Jashari's compound. Here, the police invited Jashari to surrender, giving him a deadline of two hours in which to respond. During this period, a number of families left the compound. Jashari remained, ordering his family members to stay inside and telling his militants to resist to the last man. Once the two hour deadline had expired, the two sides began exchanging gunfire. In one of the houses, where most of Jashari's extended family had gathered, a mortar shell fell in through the roof, causing many deaths. After a two or three day siege, the police captured the Jashari compound. Once inside, they discovered that Jashari and his brother Hamëz had been killed. Also killed were Jashari's wife, Adilje, and his thirteen year old son, Kushtrim. Overall, approximately fifty eight Kosovo Albanians were killed in the attack, including eighteen women and ten children under the age of sixteen. Goran Radosavljević, a major in the Serbian Interior Ministry, said that "[Jashari] used women, children and the elderly as hostages." Speaking of the attack, Yugoslav General Nebojša Pavković stated that it was "a normal policing action against a well known criminal. It was successful. The other details I don't remember." The only survivor was Besarta Jashari, Hamëz Jashari's daughter. She claimed that the policemen had "threatened her with a knife and ordered her to say that her uncle (Adem Jashari) had killed everyone who wanted to surrender."
Салдары
7 наурызда 46 адамның денесі Приштинадағы аурухананың моргіне жеткізіліп, келесі күні Скендеряжға қайтарылды. Сол жерде олар қала сыртындағы қоймаға орналастырылды. Осы уақыт аралығында түсірілген суреттерде Жашаридің мойнына оқ тигені анық көрінді. 9 наурызда полиция, егер отбасы мүшелері дереу мәйіттерді алып кетіп жерлемесе, қаза болғандардың денелерін өздері көметінін мәлімдеді. Келесі күні полиция Донжи-Преказ маңында үлкен қабір қазып, елу алты адамның мәйітін жерледі, олардың он біреуін анықтау мүмкін болмады. 11 наурызда туыстары мәйіттерді алып, ислам дәстүріне сәйкес "бейбітшілік алаңы" деп белгілі бір жерге қайта жерледі. 1998 жылы АДК командирі Адем Жашари мен оны қоршап тұрған югослав әскерлері арасындағы Жашари отбасы үйіндегі қақтығыс нәтижесінде Жашари отбасының көпшілігі қаза тапты. Жашари мен оның отбасының қазасы Югославия Федеративтік Республикасына қарсы халықаралық наразылықты тудырды. Оқиға туралы жаңалықтар тараған сайын Косовоның түкпір-түкпірінде қарулы косовтық албандар пайда бола бастады, олар Жашаридің өлімінен кек алуға тырысып, албандар КОА-ға қосылуға асықты. Бұл оқиға Югославия күштеріне қарсы қарулы қарсылық көрсету үшін КОА-ның жұмылдыру мифіне айналды.
Soon after the attack against Prekaz, 46 bodies were taken to a hospital morgue in Pristina on 7 March before being returned to Skenderaj the next day. There, they were placed inside a warehouse located on the outskirts of town. Photographs taken during this time revealed that Jashari had received a bullet wound to the neck. On 9 March, the police publicly stated that they would themselves bury the bodies of those killed if they were not quickly claimed and buried by family members. The next day, the police dug a large grave near Donji Prekaz and buried the bodies of fifty six people, ten of whom could not be identified. On 11 March, the bodies were disinterred by relatives and reburied in accordance with Islamic tradition on a field known as the "field of peace". The shootout at the Jashari family compound involving Adem Jashari, a KLA commander and surrounding Yugoslav troops in 1998 resulted in the massacre of most Jashari family members. The deaths of Jashari and his family generated an international backlash against the Federal Republic of Yugoslavia. As news of the killings spread, armed Kosovo Albanian militias emerged throughout Kosovo, seeking to avenge Jashari's death as Albanians flocked to join the KLA. The event became a rallying myth for KLA recruitment regarding armed resistance to Yugoslav forces.
Мұра
Адем Жашаридың ерліктері бұрынғы КЛА мүшелері, соның ішінде үкіметтегілер және Косово албан қоғамы тарапынан тойланып, аңызға айналды. Оның есімімен Косовоның шаһарлары мен ғимараттары аталып, әндер, әдебиет, ескерткіштер мен мемориалдар құрылды. Албандар оны "Аңыз командир" деп атайды, ал Косовода көптеген адам Жашариді "КЛА-ның әкесі" деп санайды. Албан халқының үйлерінде автоматты қару ұстаған оның портреттері жиі кездеседі. Косово албандары үшін тәуелсіздіктің символы саналатын Жашаридың қайтыс болған күні Косовода жыл сайын еске алынады, ал оның үйі қазір қасиетті орынға айналды. Ол мен оның отбасы жерленген дала Косово албандары үшін қажылыққа баратын жерге айналды, ал бірнеше авторлар Жашариді албан ұлттық батыры Скандербегпен және өткендегі албан қашқын көтерілісшілерімен теңестірді. 2008 жылы Косово тәуелсіздігін жариялағаннан кейін, Жашари Косово соғысындағы рөлі үшін қаза болғаннан кейін "Косовоның батыры" атағымен марапатталды. Митровицадағы футбол стадионы, Приштинадағы Ұлттық театр және Приштина халықаралық әуежайы Адем Жашаридың есімімен аталды.
The exploits of Adem Jashari have been celebrated and turned into legend by former KLA members, some in government, and by Kosovar Albanian society resulting in songs, literature, monuments, memorials with streets and buildings bearing his name across Kosovo. Dubbed the "Legendary Commander" by Albanians, Jashari is regarded by many in Kosovo as being the "father of the KLA". Portraits of him carrying an automatic weapon often adorn the walls of homes inhabited by ethnic Albanians. Considered a symbol of independence by Kosovo Albanians, the anniversary of Jashari's death is annually commemorated in Kosovo and his home has since been transformed into a shrine. The field where he and his family were buried has since become a place of pilgrimage for Kosovo Albanians, and several authors have equated Jashari with Albanian national hero Skanderbeg as well as Albanian kaçak rebels from the past. Following Kosovo's declaration of independence in 2008, Jashari was posthumously awarded the title "Hero of Kosovo" for his role in the Kosovo War. The football stadium in Mitrovica, the National Theatre in Pristina and Pristina International Airport Adem Jashari have also been named after him.