Кіріспе

Голландиялық шопан – Нидерландтан шыққан мал өсіруші ит. Бұрын шопандар мен фермерлер оларды көп талаптар қоймайтын, жағдайға оңай бейімделетін және қиын жағдайда тіршілік ете алатын жан-жақты ит ретінде пайдаланған.

Солтүстік Еуропалық қойшылардың шығу тегі

Голландия шепары Нидерландының тарихи аймағының ауылдық бөліктерінде (қазіргі Нидерланд Корольдігін қамтиды) табиғи түрде пайда болған шопан иті түрі ретінде табылды. 1898 жылы алғашқы тұқымдық стандарт жазылғанда, түсі кез келген болуы мүмкін еді, бірақ 1914 жылы тұқымды сол кездегі ұқсас неміс шепандарынан және бельгиялық шепандарынан ажырату үшін тек жолақты түске рұқсат етілді. Фермада олар тауықтарды көкөніс бағынан қуатын, сиырларды сауынға жинап, сүт арбаларын тартатын. Сондай-ақ, бейтаныс адамдар ферма ауласына кіргенде фермерлерді ескертетін. 1900 жылға қарай Нидерландыда қой шаруашылығы көбінесе тоқтатылды. Голландия шепарының жан-жақты дағдылары оларды иттерді оқытуға ыңғайлы етті, бұл сол кезде танымал бола бастады. Содан кейін олар полиция иттері, іздеу және оқыс жолмен табу иттері, соқырларға көмектесетін итттер ретінде оқытылып, пайдаланылды. Дегенмен, олар әлі де қой шаруашылығымен айналыса алады.

Сыртқы келбеті

Голландиялық шопанның орташа салмағы 55–63 см (күлтегіндегі биіктігі шамамен 22–25 дюйм) аралығында болады. Түктеріне қарай, олар қысқа, ұзын немесе қатаң түкті болып бөлінеді. 2018 жылы Миннесота университетінің Ит генетикасы зертханасы голландиялық шопандарға әсер ететін, бұрын белгісіз қабыну және некротизациялық миопатияны генетикалық тұрғыдан зерттеп, осы ауруды IM: қабыну миопатиясы (миозит) деп атады. Бұл ауру қаңқа бұлшық еттерінің прогрессивті, ауырсынулы қабынуына себеп болады. Аурудың алғашқы белгілері, әдетте үш және сегіз ай аралығында пайда болады, оларға "қоянның секіруі" сияқты қозғалыс және артқы аяқтардың қаттылығы кіреді, содан кейін бұлшықеттердің дірілі, прогрессивті әлсіздік және қанағаттандырмас бұлшықет атрофиясы дамып, күшейеді. Американың Голландиялық шопан иттер клубы осы ауруды анықтау үшін генетикалық зерттеулерді қаржыландырып, молекулалық ақпаратты талдау және түсіндіруге бағытталған зерттеулерді жүргізді, бұл жұмысты Голландиялық шопан иттер клубының ветеринарлық кеңесшісі Карен Вроблевски DVM басқарды. Доктор Вроблевски ветеринар мамандарының, өсірушілердің және голландиялық шопандарды жақсы көретіндердің бүкіл елдегі ынтымақтастығын ұйымдастырды, нәтижесінде осы жаңа жағдайдың сипаттамасы, себепші мутацияланған геннің анықталуы, мұрагерлік тәсілінің (автосомалық рецессивті) анықталуы және қазір Миннесота университеті арқылы қолжетімді жаңа ДНК скрининг тестінің пайда болуына әкелді. UMN Ветеринариялық медицина колледжі өзінің Ит генетикалық тестілеу веб-сайтын жаңарып, голландиялық шопанның қабыну миопатиясын тестілеу үшін үлгілерді жіберуге арналған тапсыру формаларын және нұсқауларды қосты, осы аурудың тасымалдаушыларын анықтауға мүмкіндік берді. Ұрпақ ауруға шалдықса, екі ата-анасы да тасымалдаушы болуы керек, бірақ ата-аналардың біреуі IM тестісі бойынша таза болса, ауруға шалдыққан ұрпақ тумайды. Миннесота университетінің Ит генетикасы зертханасы жануарларға арналған Ортопедиялық Фондпен де келісіп, IM тестінің нәтижелерін OFA веб-сайтында жариялады.

Іс-шаралар

Голландиялық шопандар белсенді және жан-жақты тұқым. Олар иттің шапшаңдықпен жүгіру, бағыну, ралли бағыну, флайбол, док-жампыру, дискімен ойнау, із кесу, іздеу-құтқару, мұрынмен іздеу және салмақ тарту сияқты жарыстарда, сондай-ақ Schutzhund, French Ring, Belgian Ring, mondioring, PSA және басқа да қорғаныс спорты түрлерінде бәсекелеседі. Нидерландыда олар әлі де мал бағушы ретінде жұмыс істейді және осы инстинкт тұқымда күшті болып сақталады. Халықаралық аренада голландтық шопандар KNPV бағдарламасы бойынша құқық қорғау органдарында қолданылуымен әйгілі. Koninklijke Nederlandse Politiehond Vereniging (KNPV), яғни Корольдік Голланд Полиция Иттері Қауымдастығы, 1907 жылдың 27 қазанында полиция қызметіне жарамдылығын бақылау және тексеру үшін құрылған. KNPV құжаттары бар голландтық шопандар полиция және әскери қызметке, сондай-ақ спорт жарыстарына және жеке күзетуге бүкіл әлемде ізделіс тапқан кандидатар болып табылады. KNPV 2014 жылы KNPV мүшелеріне тиесілі иттерді тіркеу бағдарламасын бастады, осымен 2013 жылдың 1 сәуірінен кейін туған барлық иттерді тіркеу міндетті болды.

FCI

Халықаралық кинологиялық федерация (FCI) көптеген халықаралық таза тұқымды иттер тізілімдерін, соның ішінде Голландия Кеннел клубын (Raad van Beheer) қадағалайтын ұйым болып табылады. FCI өзі тізілім емес және тұқымдықтарды (родословные) шығармайды; керісінше, FCI-де 90 мүше және келісімшарт серіктесі бар (әр елден бір мүше), олардың әрқайсысы өз тұқымдықтарын шығарады және өз төрешілерін дайындайды. Тұқымдардың "туған отаны" саналатын елдер тұқым стандарттарын жазады, олар FCI мүше елдерде өткізілетін көрмелерде төрешілер үшін анықтама ретінде қолданылады. Кейбір мүше елдерде ашық тұқымдық кітаптар бар, олар бойынша иттің сыртқы түріне қарай тіркеуге болады, ал басқа FCI мүше елдері жабық тұқымдық кітаптарды ұстанады. Нидерландтың тұқымдық кітаптары 1971 жылдың 1 ақпанында жабылды. FCI-нің мақсаты, ішінара, "FCI-нің мүшесі немесе келісімшарт серіктесі бар елдерде таза тұқымды иттерді пайдалану, ұстау және көбейтуді қорғау" болып табылады. АҚШ FCI мүшесі немесе келісімшарт серіктесі емес.

АҚШ-тағы голландша шопан

АҚШ-та голланд шопанының тіркеу клубы – United Kennel Club, ол тұқымдық стандартын алғаш рет 1995 жылдың 1 қаңтарында жариялады. 1898 жылы құрылған United Kennel Club әлемдегі ең ірі, барлық тұқымдық, өнімді иттерді тіркеуші ұйым болып табылады, ол АҚШ-тың барлық 50 штатынан және 25 шетелден иттерді тіркейді. Жыл сайынғы шамамен 16 000 лицензияланған іс-шаралардың 60%-дан астамы – аң ауру қабілетін, жаттығу деңгейін және инстинктін сынаудан тұрады. UKC тіркелген голланд шопандары сәтті түрде конформация, бағыну, ептілік, ралли, салмақ тарту, із кесу, доктан секіру, жалбау және бұрынғыда қорғау/полиция иттері шараларында (қазір тоқтатылған Ит спорты бағдарламасы арқылы) жарысады. Американың Голланд Шопандары Клубы. Америкалық Кеннел Клубының директорлар кеңесі 2016 жылдың 16 қаңтарында голланд шопанын 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап «Әртүрлі сыныпқа» көшіруге келісім берді және Америкалық Голланд Шопандары Ассоциациясын осы тұқым үшін AKC-нің негізгі клубы деп тағайындады. 2024 жылдың наурызында Америкалық Кеннел Клубының FSS дерекқорында 854 голланд шопаны тіркелген, олардың 774-інің 3 ұрпағы тіркелген.