Кіріспе

Кампстерол – химиялық құрылымы холестеринге ұқсас фитостерол және E499 тағамдық қоспасының құрамына кіретін ингредиенттердің бірі.

Табиғи құбылыстар

Көптеген көкөністер, жемістер, жаңғақтар мен тұқымдарда кампстерол бар, бірақ оның мөлшері аз. Банан, анор, бұрыш, кофе, грейпфрут, қияр, пияз, сұлы, картоп және лимон шөбі (цитронелла) – тамаққа жарамды бөлігінде шамамен 1–7 мг/100 г кампстерол болатын, кең таралған көздердің мысалдары. Ал канола және жүгері майларында 16–100 мг/100 г дейін кездеседі. Мөлшері өзгеруі мүмкін және географиялық орналасу мен өсу ортасына байланысты. Сонымен қатар, әртүрлі сорттарда өсімдік стеролдарының деңгейі де әртүрлі болады. Қазіргі уақытта кампстерол және басқа да өсімдік стеролдарына жоғары сорттарды өндіру мақсатымен бірнеше жаңа генетикалық сорттар жасалып жатыр. Ол қамыр қызыл (данделион) кофесінде де табылады. Оның аты рапс (Brassica campestris) тұқымынан алғаш рет бөлінгендіктен берілген.

Анаболик стероид болденонның прекурсоры

Кампстерол көптеген стероид гормондарының алғашқы зат ретінде қызмет ете алады. Өйткені оның құрылымы холестеринге ұқсас. Тестостерон және болденон сияқты анаболикалық стероидтар стероидтегенез деп аталатын процесте холестериннен немесе кампстерол сияқты фитостеролдардан биосинтезделген қосылыстардың қатарына жатады. Болденон ундециленаты көбінесе ветеринариялық медицинада ірі қара малдың өсуін күшейту үшін қолданылады, бірақ ол спортта ең көп қолданылатын анаболикалық стероидтардың бірі болып табылады. Бұл болденон-ундециленаты үшін оң сынақ нәтижесі көрсеткен кейбір спортшылардың гормонды түгелдей қолданбағанын, ал кампстеролге немесе ұқсас фитостероидтарға бай тағамдарды тұтыну нәтижесінде олардың деңгейі жоғарылағанын болжауға мүмкіндік берді.

Қан липидтеріне әсері

Өсімдік стеролдары алғаш рет 1950 жылдары LDL және холестерин деңгейін төмендетуге қабілетті екені көрсетілді. Содан бері көптеген зерттеулер диеталық фитостеролдардың, оның ішінде кампстеролдың липидтерді төмендету әсерін растады. Негізгі зерттеулерде кампстерол холестеролмен бәсекелесіп, адам ішегінде холестериннің сіңуін азайтады. Өсімдік стеролдары ішек жасушаларына тікелей әсер етіп, тасымалдаушы ақуыздарға да әсер етуі мүмкін. Бұдан өзге, бауыр жасушаларында холестерин тасымалдаушы ақуыздардың синтезіне, холестериннің этерификациясы мен липопротеиндер құрастыру, холестерин синтезі және аполипопротеин (апо) B100-ді қамтитын липопротеиндерді шығару процестері арқылы да әсер етуі мүмкін. Қан сарысуындағы кампстерол деңгейі және кампстерол мен холестеролдің арақатынасы жүрек-қан тамырлары қатерінің көрсеткіштері ретінде ұсынылған. Кейбір зерттеулер жоғары деңгейлер жүрек қатерінің төмендеуін болжайды. Дегенмен, өте жоғары деңгейлер жоғары тәуекелді көрсетеді деп саналады, бұл ситостеролемия сияқты генетикалық бұзылыстар арқылы анықталады. Қан сарысуы деңгейлерін зерттеу нәтижелері әртүрлі болды. 2012 жылғы мета-талдау кампстерол немесе ситостеролдің қандағы деңгейі мен жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупі арасында нақты байланыс жоқ екенін көрсетті, ал бұрынғы зерттеулердің нәтижелері басқа факторлардың әсерінен шатастырылған болуы мүмкін. Мысалы, жеміс-жидектер мен жаңғақтарға бай диетамен байланысты кампстерол деңгейі жоғары адамдар Жерорта теңізі диетасын ұстанатындықтан, басқа липидтер мен өмір салты факторларының нәтижесінде қауіпсіздік деңгейі төмен болуы мүмкін.

Қоректік заттар мөлшері

Өсімдік стеролдарын шамадан тыс мөлшерде қабылдау бета-каротин және ликопен деңгейлерін төмендетумен байланысты болуы мүмкін. Өсімдік стеролдарын ұзақ мерзім бойы шамадан тыс тұтыну Е витаминіне кері әсер ете алады, нәтижесінде Е витамині жетіспеушілігіне алып келуі мүмкін.