Канада Конституциясының 30-бабы және территориялық үкіметтер

Кіріспе

Хартия аумақтық үкіметтерге қолданылады. Канадалық құқықтар мен бостандықтар хартиясының 30-бабы, 25-баптан 31-бапқа дейінгі бөлімдегі басқа да ережелер сияқты, Канада соттарының Хартиядағы құқықтарды қалай түсіндіруі және қолдануы керектігіне бағыт-нұсқау береді. Онда Хартияның Канаданың аумақтарында қалай қолданылатыны қарастырылады. 1982 жылы заң күшіне енген кезде бұл Солтүстік-Батыс территориялары және Юкон территориясы болды. Юкон территориясы қазір Юкон деп аталады, ал Нунавут 1999 жылы шығыс Солтүстік-Батыс территорияларынан бөлініп, Канаданың үшінші территориясы ретінде құрылды.

Функция

Канада үкіметі өзінің бір веб-сайтында былай жазады: «Хартия Юкон, Солтүстік-Батыс Аймақтар мен Нунавутқа провинцияларға қолданылатын сияқты дәл солай қолданылады». Осыған байланысты, 30-бап 3, 4, 5, 6 және 23-баптардағы құқықтарға қатысты ерекше маңызға ие. 6-бап «кән кез келген провинцияға көшіп барып тұру» және «кән кез келген провинцияда табыс табу» құқықтарын қарастыратындықтан, 30-бапты қолдану арқылы 6-бап Канаданың аумақтарына көшіп барып тұру және жұмыс істеу құқығын да қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, 30-бап 23-баптың провинциялардағы азшылық тілдеріндегі білім беру құқығын, аумақтардағы азшылық тілдеріндегі топтарға да қолдану арқылы кеңейтеді. 30-бап аумақтық үкіметтердің 3-тен 5-ке дейінгі баптармен байланысты екендігіне де кепілдік береді, бұл баптар тікелей провинциялық үкіметтерге ғана қатысты. Осылайша, аумақтардағы адамдар аумақтық сайлауларда дауыс беруге немесе үміткер болуға құқылы (3-бап), аумақтық үкіметтер сайлаусыз 5 жылдан артық жұмыс істей алмайды (4-бап), ал аумақтық үкіметтер жылына кемінде бір рет отырыс өткізуі керек (5-бап). Хартияның басқа баптарындағы құқықтар да аумақтарда жарамды және орындалуға тиіс. Аумақтық үкіметтердің өкілеттігі Канада Парламентінен туындайды. 32(1)(a) тармағында былай делінген: «Хартия Канада Парламенті мен үкіметіне Парламенттің құзыретіне жататын барлық мәселелерге, соның ішінде Юкон және Солтүстік-Батыс Аймақтарына қатысты мәселелерге қолданылады». 30-бап пен 32(1)(b) тармағын бірге қарастырғанда, Хартия «әрбір провинцияның [және аумақтың] заң шығару органы мен үкіметіне әрбір провинцияның [және аумақтың] заң шығару органының құзыретіне жататын барлық мәселелер бойынша қолданылады» деп белгіленген. 30-баптың мазмұны Хартияның 1980 жылдың қазан айында жарияланған бастапқы жобасына дейін жетеді. Ал бұрын, 1983 жылы, Юконда 20-бапқа сәйкес құқықтарды алу үшін ұқсас аргументтер келтірілді, нәтижесінде жол билеттерін француз тілінде алу мүмкіндігі пайда болды. Осы аргументтер 30 және 32-баптар аумақтарда осындай құқықтардың бар екенін көрсететінін дәлелдеуге бағытталған. Алайда, соттар бұл аргументті қабылдамады, өйткені 20-бапты тікелей оқығанда, ол тек федералды үкіметті (және Нью-Брансуик провинциясын) ғана шектейтіні анық болды, ал аумақтық үкіметтерді емес.

As the government of Canada puts it on one of its websites, this means that "[t]he Charter applies to the Yukon, the Northwest Territories and Nunavut in exactly the same way as it does to the provinces." Hence, section 30 is particularly important in regard to section 3, 4, 5, 6 and 23 rights. Since section 6 refers to rights to "move to and take up residence in any province" and to "pursue the gaining of a livelihood in any province," section 30 is applied so that section 6 also guarantees rights to move to and pursue work in the territories of Canada. Likewise, section 30 extends section 23's guarantee of minority language educational rights for minority language groups in the provinces to minority language groups in the territories. Section 30 also guarantees that territorial governments are bound by sections 3 to 5, which themselves only explicitly refer to provincial governments. Hence, those in the territories will have the right to vote or run in territorial elections (section 3), territorial governments cannot operate for longer than 5 years without an election (section 4), and territorial governments must sit at least once a year (section 5). The other rights in the other sections of the Charter are also valid and enforceable in the territories. The authority of the territorial governments is derived from the Parliament of Canada. Paragraph 32(1)(a) provides that the Charter applies "to the Parliament and government of Canada in respect of all matters within the authority of Parliament including all matters relating to the Yukon Territory and Northwest Territories". Read together, section 30 and paragraph 32(1)(b) provide that the Charter applies "to the legislature and government of each province [and territory] in respect of all matters within the authority of the legislature of each province [and territory]". The content of section 30 dates back to the original draft of the Charter, which was published in October 1980. Earlier, in 1983, similar arguments were made to achieve section 20 rights in the Yukon, so that traffic tickets could be available in the French language. It was argued sections 30 and 32 should together indicate such rights exist in the territories. The courts dismissed the argument since a literal reading of section 20 shows it bounds only the federal government (and New Brunswick), not the territorial governments.