Кіріспе

Қалалық-ауылдық трансект – жаңа урбанист Андрес Дуани жасаған қала құрылысы моделі. Трансект сирек орналасқан ауылдық үйлерден тығыз қалалық орталыққа өтетін аймақтарды анықтайды. Әрбір аймақ фракталды, яғни оның ішінде ауданның шетінен ортасына қарай ұқсас өту бар. Трансект – жаңа урбанизм және «ақылды өсім» қозғалысының маңызды бөлігі. Дуанидің DPZ фирмасы трансект философиясын SmartCode жалпы жоспарлау кодексіне, муниципалитет ережелеріне енгізді. Трансекттік жоспарлаудың маңыздылығы, ең алдымен, қазіргі евклидтік аймақтарға бөлу және қала маңындағы дамумен салыстырғанда көрінеді. Мұндай үлгілерде кең аумақтар бір мақсатқа – мысалы, тұрғын үйлерге, кеңселерге, сауда орындарына арналады және оларға тек басты жолдар арқылы ғана қол жеткізу мүмкін. Ал трансект, керісінше, кез келген көлік түрімен ұзақ сапар қажеттілігін азайтады.

Тарих

Трансект ұғымы экологиядан алынған. Экологиялық трансекттер топографияның өзгеруі немесе су көзінен қашықтық сияқты белгілі бір градиент бойындағы тіршілік ортасының өзгеруін сипаттау үшін қолданылады. Патрик Геддес 20 ғасырдың басындағы "Долиналық кесімінде" адам қоныстануы табиғи аймақтың контекстінде талдануы тиіс екенін алғашқылардың бірі болып жариялады. Иан Макхарг кейінірек "Табиғатпен дизайн" еңбегінде трансекттерді пайдаланды.

Трансекті бөліну

Трансектілік жоспарлаудың басты ерекшелігі – тұрғын үй және коммерциялық кеңістіктердің әртүрлілігін бір ауданға біріктіруі. Типтік ауданда банкі, дүкен, паб, кофехана және пәтерлер бар жеңіл сауда аймағы болады. Орталықтан сыртқа қарай жылжығанда тұрғын үйлердің тығыздығы бірте-бірте төмендейді, пәтерлерден бастап таунхаустарға, содан кейін толыққанды жеке тұрғын үйлерге дейін. Орталық аймақ көліктің орталығы болып табылады және идеалды жағдайда ауданның кез келген нүктесінен жаяу арақашықтықта болуы керек. Трансект алты аймақтан тұрады, ауылдықтан қалалыққа қарай өзгереді. Ол екі толығымен ауылдық сипаттағы аймақтан басталады: ауылдық сақтау аймағы (мәңгілік сақталатын аумақтар); және ауылдық резерват (қазіргі уақытта сақталмаған, бірақ сақталуы мүмкін жоғары экологиялық немесе көрнекті аумақтар). Ауыл мен қала арасындағы өтпелі аймақ – Edge (Шет), ол ауданның ең ауылдық бөлігін және одан тысқары ауылдық жерді қамтиды. Edge аймағы негізінен жеке отбасылық үйлерден тұрады. Edge – ең таза тұрғын аймақ болғанымен, ол азаматтық ғимараттар сияқты аралас мақсатта қолданылуы мүмкін (мектептер Edge үшін ерекше қолайлы). Келесісі – General (Жалпы), бұл көптеген аудандардағы ең үлкен аймақ. Жалпы аймақ негізінен тұрғын үйлерден тұрады, бірақ қалалық сипатта (тұрғын үйлердің түрлерінің араласуы және қолданылудың сәл көбірек араласуына рұқсат етіледі). Спектрдің қалалық соңында негізінен аралас қолданылатын екі аймақ бар: Center (Орталық) (бұл кішкентай аудандық орталық немесе үлкен қалалық орталық болуы мүмкін, соңғысы бірнеше ауданды қамтамасыз етеді); және Core (Негізгі) (аймақты қамтамасыз етеді – әдетте орталық бизнес ауданы). Негізгі аймақ – ең қалалық аймақ. Трансектілік континуумдағы әрбір аймақтың ауылдықтан қалалыққа дейінгі сипаты тек жерді пайдалану мен сол аймақта жүзеге асырылатын іс-әрекеттермен ғана емес, сонымен қатар даму деңгейімен және осы дамудың типтерімен де анықталады. 20-ғасырдың дәстүрлі аймақтарға бөлуі көбінесе жерді пайдалану мен іс-әрекеттерге қатысты болды және типтану мен қауымдастық құрылымы (қалалық құрылым деп те аталады) мәселелерін көбінесе елеусіз қалдырды, ал трансектіге негізделген аймақтарға бөлу кодекстері даму типтану мәселесін басты назарда ұстайды.

Орындаудағы қиындықтар

Трансектілік жоспарлаудың көптеген ерекшеліктерін муниципалитет ережелері өзгертілмесе қайта жасай алмайсыз. Мысалы, трансект дүкендердің терезесінен тауар қарауға мүмкіндік беру үшін жаяу жолға жақын орналасуын және тұрақ орындарын артқа жылжытуын ұсынады. Көптеген муниципалитеттерде қала құрылысы ережелері бойынша мұндай жобаға қазір рұқсат берілмейді. Сондықтан трансект принциптерін енгізуге жасалатын әрбір әрекет кодты өзгертумен бірге жүруі керек (SmartCode-тың дамуын қараңыз).