Кіріспе

Мэн аралының экономикасы – төмен салықты экономика болып табылады, онда сақтандыру, онлайн-құмар ойындары операторлары мен әзірлеушілері, ақпараттық және коммуникациялық технологиялар (АКТ) және оффшорлық банктер арал экономикасының маңызды секторларын құрайды. Ирланд теңізінде орналасқан оффшорлық қаржы орталығы ретінде Мэн аралы Британ аралдарының құрамында, бірақ Ұлыбританияның бөлігі емес және ешқашан Еуропалық Одақтың құрамына кірген емес. 2016 жылғы Дүниежүзілік банк бағалауынша, тәуелді мемлекеттің жан басына шаққандағы жалпы ұлттық табысы (ЖҰТ) 89 970 АҚШ долларын құрады. Мэн аралы үкіметінің ұлттық табыс есебінде экономиканың ең ірі секторлары сақтандыру және электрондық ойындар болып табылады, олардың әрқайсысы ЖҰТ-тың 17% құрайды, одан кейін АКТ және банк секторы 9% құрайды, ал туристік орналасу орындары ең төменгі көрсеткіш – 0,3% құрайды.

Экономикалық нәтижелер

32 жыл бойы үздіксіз өсіп келген жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 2015-2016 қаржы жылында 0,9%-ға төмендеді, бұл электрондық ойындардан түскен кірістердің азаюына байланысты болды. Жұмыссыздық деңгейі шамамен 5% құрайды. Қаңтарлық мүлік бағалары тұрақтап тұр немесе төмендеп барады, бірақ соңғы деректер резиденттер арасында табыс салығы төлеушілердің санының артып отырғанын көрсетеді. Үкіметтің жоғары технологиялық компаниялар мен қаржы институттарын аралға орналастыруға ынталандыру саясаты жоғары табыс әкелетін салаларда жұмыс орындарын көбейтті. Бір кезде экономиканың негізгі тірегі болған ауыл шаруашылығы, балық аулау және қонақжайлылық салалары қазір аралдың жалпы ұлттық өніміне (ЖҰӨ) азайған үлес қосуда. Қонақжайлылық секторы 2015-2016 жылдары ЖҰӨ-нің бар болғаны 0,3%-ын құрады, ал электрондық ойындар мен АКТ ЖҰӨ-нің басым бөлігін құрайды. Мэн аралы үкіметі экономикалық өсудің ұлттық стратегиясын қалыптастырып, экономикалық белсенді халықтың санын арттыруға және аралды «Кәсіпкерлік аралы», «Технологиялық арал», «Өндірістік орталық», «Теңіз энергиясы орталығы», «Тарихи мақсатты арал» және «Ерекше жергілікті тағамдар мен сусындар» ретінде ілгерілетуді көздейді. Үкімет бірнеше дамып келе жатқан салалар үшін ұлттық экономикалық стратегияларын жариялады: аэроғарыш, биомедицина, цифрлық медиа, АКТ.

Салық ставкалары

Мэн аралы – капитал табысына, мүлікке, мөр бажына немесе мұраға салық жоқ, төмен салықты экономика; сондай-ақ табыс салығының ең жоғары ставкасы 20% құрайды. Салық шегі қолданылады: жеке тұлға төлейтін салықтың ең жоғары сомасы 200 000 фунт стерлинг, ал ерлі-зайыптылар табыстарын бірлесіп есептеуді таңдаса – 400 000 фунт стерлинг. Жеке табыс әлемдік жалпы табыс негізінде бағаланып, салық салынады, емес, аударым негізінде. Яғни, бүкіл әлемде табылған табыстың бәрі Мэн салықтары бойынша есептеледі, тек аралда табылған немесе аралға әкелінген табыс емес. Тұрғындар мен тұрғын емес тұлғалар үшін корпоративтік салықтың стандартты ставкасы 0% құрайды; бөлшек сауда бизнесінен түскен пайда 500 000 фунт стерлингтен жоғары болса және банк қызметінен түскен табыс 10% мөлшерлемемен салынады, ал Мэн аралында орналасқан жер мен ғимараттардан түскен жалдау (немесе басқа) табысы 20% салыққа жатады.

Сауда

Сауда көбінесе Ұлыбританиямен жүзеге асырылады. Мэн аралы тауарларға қатысты Еуропалық Одақ нарықтарына толық қол жеткізе алады, бірақ қызметтерге, адамдарға немесе қаржы өнімдеріне қатысты қол жеткізу шектеулі.

Салықтық ашықтық және оффшорлық банктік талқылау

Мэн аралы оффшорлық қаржы орталығы ретінде баспасөзде салықтық бейіт ретінде бірнеше рет айтылды, соңғы рет «Жәннат қағаздары» жарияланғаннан кейін. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) салық мақсаттары үшін ақпараттың ашықтығы мен алмасу жөніндегі жаһандық форумы Мэн аралын екінші рет «толыққанды сәйкес» деп бағалады: әлемдегі үш юрисдикция ғана осы мәртебеге қол жеткізді. Арал Австриядан кейін базалық эрозия мен пайданы ауыстырудың (BEPS) алдын алу шараларын іске асыру үшін ЭЫДҰ-мен көпжақты келісімді ратификациялаған екінші мемлекет болды. Еуропалық Кеңес есебінде Мэн аралы, басқа екі тәуелді аймақ (Гернси және Джерси), сондай-ақ Бермуда, Каймар аралдары және Вануату 2018 жылға дейін «шынайы экономикалық белсенділіксіз пайда табуға мүмкіндік беретін оффшорлық құрылымдарды жеңілдететін салық жүйелерінің болуы» туралы Кеңестің алаңдаушылығын жоюға міндеттенгендіктері тізілген.

Салалар

Мэн аралының Кәсіпкерлік департаменті экономиканың әртараптанған 12 негізгі секторын басқарады. Жалпы ұлттық табысқа (GNI) қарай ең ірі жеке секторлар сақтандыру және электрондық ойындар, олардың әрқайсысы GNI-дің 17% құрайды, одан кейін АКТ және банк секторы 9% құрайды. 2016 жылғы халық санауы бойынша барлығы 41 636 адам жұмыс істейді. Жұмыспен қамту бойынша ең ірі секторлар – «медицина және денсаулық сақтау», «қаржы және бизнес қызметтері», құрылыс, бөлшек сауда және мемлекеттік басқару. Аэроғарыш және тамақ-сусын өнеркәсібіне бағытталған өндіріс саласында шамамен 2000 жұмыскер жұмыс істейді және ол ЖІӨ-нің шамамен 5% құрайды. Бұл сектор лазерлік оптика, өнеркәсіптік алмастар, электроника, пластик және аэроғарыш саласындағы жоғары дәлдікті инженерлік шешімдерді ұсынады.

Қаржы секторы

Сақтандыру, банк ісі (бұқаралық банк ісі, офшорлық банк ісі және басқа да банк қызметтерін қосады), басқа да қаржы және бизнес қызметтері, корпоративтік қызметтер провайдерлері бірлесіп ЖҰІ-ға ең көп үлес қосады. Арал – Ұлыбританиядан тыс, Ұлыбританияның Ұлттық лотереясын ойнауға болатын жалғыз аумақ. 2010 жылдан бері Мэн аралындағы жобалар Ұлттық лотереяның "Жақсы Ниеттер" қорынан қаржыландыру алу мүмкіндігіне ие. "Жақсы Ниеттер" қорынан қаржыландыру Манкс лотереялық қоры арқылы жүзеге асырылады. Тинуолд Аралда сатылған билеттерден 12 пенс лотерея салымын алады. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АҚТ) саласындағы білікті жұмысшылардың тапшылығы бірнеше бастамалар арқылы шешілуде, мысалы, АҚТ және білім беру кампусы, Ман университетінің колледжінде жаңа кибер қауіпсіздік мамандығы, Код клубы және білікті иммигранттар үшін жұмысқа рұқсат алу талабынан бас тарту.

Кино түсіру және цифрлық медиа

1995 жылдан бері Isle of Man Film 100-ден астам көркем фильмдер мен теледрамаларды бірлесіп қаржыландырып, бірлесіп өндірді, олардың барлығы аралда түсірілді. Isle of Man Film агенттігінің қолдауымен жасалған ең табысты туындылардың қатарында «Waking Ned» фильмі болды, онда Мэн аралының пейзажы Ирландияның ауылдық аймақтарын бейнеледі, сондай-ақ «Stormbreaker», «Shergar», «Tom Brown's Schooldays», «I Capture the Castle», «The Libertine», «Island at War» (телесериал), «Five Children and It», «Colour Me Kubrick», «Sparkle» және тағы да басқалары бар. Мэн аралында түсірілген тағы бірнеше фильмдерге «Thomas and the Magic Railroad», «Harry Potter and the Chamber of Secrets», «Keeping Mum» және «Mindhorn» кіреді. 2011 жылы Isle of Man Film Oxford Economics компаниясына Isle of Man Film Ltd тапсырысымен фильм индустриясының Мэн аралының экономикасына тигізетін әсерін зерттеу жүргізілді. Бұл есепте Isle of Man Film үшін Ұлыбританиядағы беделді киномекемелермен серіктестік құрып, Мэн аралында фильм өндірісін дамыту мүмкіндіктерін арттыру ұсынылды. Осының нәтижесінде Мэн аралы үкіметі Pinewood Shepperton Plc акцияларын сатып алып, кейін оларды пайдамен сатты. Бұрын Британ аралдарындағы фильм өндірісінің ең ірі орталықтарының бірі болған Мэн аралы, кино саласындағы берік негізін пайдаланып, теледидар және жаңа цифрлық медиа индустриясын дамытуға ниетті. Мэн аралының Экономикалық даму департаментінің жақындағы стратегиялық сараптамасында аралдағы 2000-нан астам жұмыс орны цифрлық секторды, «цифрлық медиа» және шығармашылық индустрияларды қамтиды, сонымен қатар индустриямен және оның жекелеген салалық ұйымдарымен, мысалы, Isle of Media жаңа медиа кластерімен серіктестікке басымдық береді.

Автоспорт

Мотоспорттық іс-шараларды ұйымдастыру, мысалы, Мэн аралы автокөлік раллиі және одан да мәнді ТТ мотоцикл жарыстары туризм экономикасына үлес қосады.

Туризм

Мэн аралындағы туризм аралға көлікпен бару мүмкіндіктерінің артуымен дамыды. 1819 жылы алғашқы бу кемесі "Роберт Брюс" Ұлыбританиядағы алғашқы бу кемесінен жеті жыл кейін аралға келді. 1820 жылдары көліктің жақсаруына байланысты туризм өсіп келе жатты. Арал үкіметінің 2014/15 және 2015/16 қаржы жылдарына арналған есебінде туристік орналасу орындары 0,3% көрсеткішпен ең төменгі секторда, "кен өндіру және тас қазу" (0,1%) көрсеткішінен сәл жоғары тұр. "Жолақты кең байланым жылдамдығы бойынша халықаралық рейтингте Мэн аралы әлемде 50-ші орында". Manx Telecom компаниясы жақында секундына 1 Гигабит жүктеу жылдамдығымен FTTH (Fibre to the Home) жоғары жылдамдықты кең жолақты іске қосуды жариялады.

Саяхат байланыстары

Рональдсвей әуежайы Мэн аралын алты әуе компаниясы арқылы Ұлыбритания және Ирландияның он бір бағытына тұрақты рейстермен байланыстырады. Steam Packet Company Ливерпуль, Хейшам, Белфаст және Дублинге пароммен жүзе тасымалдау қызметтерін ұсынады.