Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грамматикалық дауыс
Grammatical voice
Арыздаушы дауыс (/ə/'/p//l//ɪ//k//ə//t//ɪ//v/; қысқартылып немесе) – етістіктің бағынған аргументін негізгі объектілік аргументке көтеретін грамматикалық дауыс. Ол, әдетте, валенттілікті арттыратын морфема саналады. Арыздаушы дауыс көбінесе банту және австронезия тілдері сияқты жалғастырмалы тілдерде кездеседі. Басқа мысалдарға Нюксалк, Убих және Айну тілдері жатады.
The applicative voice (/ə/'/p//l//ɪ//k//ə//t//ɪ//v/; abbreviated or ) is a grammatical voice that promotes an oblique argument of a verb to the core object argument. It is generally considered a valency increasing morpheme. The Applicative is often found in agglutinative languages, such as the Bantu languages and Austronesian languages. Other examples include Nuxalk, Ubykh, and Ainu.
Мінез-құлық
Прототипі бойынша, аппликативтер интранзитивті етістіктерге қолданылады. Оларды "жетістіктер" немесе "объектіні ілгерілету" деп те атауға болады, себебі олар шеткі объектіні тікелей объекті ретінде орталыққа көшіреді. Бұл объекті кейде қолданбалы объект деп аталады. Транзитивті етістіктер үшін нәтижесіндегі етістік дитранзитивті болуы мүмкін, немесе бастапқы объект енді айтылмайды. Егер бастапқы объект енді көрсетілмесе, онда ол валенттілікті арттыру операциясы болып табылмайды.
Prototypically, applicatives apply to intransitive verbs. They can also be called "advancements" or "object promotion" because they bring a peripheral object to the centre as a direct object. This object is sometimes called the applied object. For transitive verbs, the resulting verb can be ditransitive, or the original object is no longer expressed. If the original object is no longer expressed, it is not a valency increasing operation
Бірнеше рет қолданылатын препараттар
Тілде бірнеше аппликатив болуы мүмкін, олардың әрқайсысы комитативті, локативті, инструменталды және бенефактивті сияқты әртүрлі рөлдерге сәйкес келеді. Кейде әртүрлі аппликативтер бірдей морфологиялық экспоненциямен білдіріледі, мысалы, банту тіліндегі чева тілінде, онда -ir жұрнағы аспаптық және локативтік аппликативтерді құрайды. Кейбір тілдерде, мысалы, луганда, "екінші аппликативке" (лугандада "көбейтілген аппликатив" деп аталады) рұқсат етіледі, ол жұрнақтың екі рет қолданылуы арқылы жасалады. Бұл жағдайда екінші аппликатив балама мағына беру үшін қолданылады. Аппликативтер кейде мұндай рөлдерді білдірудің жалғыз тәсілі болуы мүмкін, мысалы, банту шага тілдерінде аспаптық, бенефактивті, малефактивті және локативті аппликативтер арқылы ғана жасалады. Басқа тілдерде аппликативтер осы рөлдерді білдірудің басқа тәсілдерімен қатар қолданылады. Олар көбінесе әдеттегі еңкейтілген аргументті ерекше назарға алу үшін, немесе Нез-Персе тіліндегідей, адамдарды негізгі аргумент ретінде сақтау үшін қолданылады.
A language may have multiple applicatives, each corresponding to such different roles as comitative, locative, instrumental, and benefactive. Sometimes various applicatives will be expressed by the same morphological exponence, such as in the Bantu language Chewa, where the suffix ir forms both instrumental and locative applicatives. Some languages, such as Luganda, permit a 'second applicative' (known in Luganda as the "augmentative applied"), formed by a double application of the suffix. In this case, the second applicative is used to give an alternative meaning. Applicatives may also be the only way of expressing such roles, as in the Bantu Chaga languages, where instrumental, benefactive, malefactive, and locative are formed solely by applicatives. In other languages, applicatives coexist with other methods of expressing said roles. They are often used to bring a normally oblique argument into special focus, or as in Nez Percé, to keep humans as core arguments.
Ұқсас процестер
Аппликативтер себептік етістіктермен белгілі бір дәрежеде үйлеседі, ал кейбір тілдерде екеуі бірдей болып келеді. Шынайы аппликативтерден өзгеше болғанымен, басқа тілдерде дативтік ауысу деп аталатын ұқсас құрылым кездеседі. Сонымен қатар, иеленуші жағдай көбінесе аппликатив арқылы білдіріледі.
Applicatives have a degree of overlap with causatives, and in some languages, the two are realized identically. A similar construction known as dative shift, though different from true applicatives, occurs in other languages. Also, the benefactive case is commonly expressed by means of an applicative.
Айнұ
Айну тілінде етістіктердің валенттілігі бірнеше механизмдер арқылы өзгертілуі мүмкін. Тілде үш аппликативтік префикс қолданылады: ko, e және o, олардың әрқайсысы етістіктің валенттілігін арттыруға қызмет етеді. Мысалы, бір ғана аргумент орны бар интранзитивті етістікті аппликативтік префикс арқылы өзгертуге болады, осылайша ол транзитивті етістікке айналып, екі аргумент орнының синтаксистік тұрғыдан дұрыс болуын талап етеді. Келесі мысалды қарастырайық, онда интранзитивті етістік itak (“сөйлеу”) бастапқыда бір аргумент орнына ие, ол ку= (“мен”) субъект префиксімен толтырылады. Дативтік аппликативтік префикс ko (“пен”) қолданылғанда, етістік койтак (“пен сөйлеу”) болып өзгереді, ол транзитивті етістік. Енді, ол ку= префиксімен көрсетілген субъекті және үшінші тұлғаны білдіретін нөлдік морфеманы қабылдайтын объектіні қажет етеді, ол hekaci есіміне сілтеме жасайды.
In the Ainu language, valency of verbs can be modulated through multiple mechanisms. The language employs three applicative prefixes: ko , e , and o , each of which serves to increase the valency of a verb. For instance, an intransitive verb with only one argument slot can be modified by an applicative prefix to become a transitive verb, thus requiring two argument slots to be syntactically well formed. Consider the following example, where the intransitive verb itak (“to speak”) initially has one argument slot that is fulfilled by the subject pronoun prefix ku= (“I”). By applying the dative applicative prefix ko (“to”), the verb transforms into koytak (“to speak with”), a transitive verb. Now, it requires both a subject, indicated by the prefix ku=, and an object, which takes a zero morpheme to denote the third person, referring to the noun hekaci:
Неміс тілі
Неміс тіліндегі be префиксін кейбір лингвистер қолданысшылық деп қарастырады, бірақ басқа талдаулар осы пікірмен келіспейді.
The German prefix be is considered an applicative by some, but other analyses reject this view.
Швед тілі
Швед тіліндегі be префиксін Клэр Гронемайер қолданыс ретінде талдаған.
The Swedish prefix be has been analyzed as an applicative by Claire Gronemeyer.