Польшада готикалық сәулет 13 ғасырда пайда болды. Доминикан және францискан ордендерінің келуімен қабаттасып, алғашқы ғимараттар Краков және Вроцлавта бой көтерді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Готика стилі Польшаға 13 ғасырдың бірінші жартысында доминикан және францискан ордендерінің келуімен енді. Жаңа стильдің алғашқы элементтері Краковтағы (1226–1250) Доминикан Үшбірлік шіркеуінің негізін қалауда көрінеді, оны епископ Иво Одроуж салғызды. 1244 жылы басталган Вроцлав соборының қайта құрылысы готика стилінің тағы бір ерте көрінісі болды. Польшадағы ең көне ғимарат – Цестерциан монастырының аумағындағы Тржебницадағы (1268–1269) Әйгері Гедвига капелласы. Готика сәулетінен бұрын роман стилі болды, және роман стиліндегі кейбір ғимараттар әлі де сақталған, көбінесе елдің солтүстігі мен батысында (қараңыз). Польшадағы готикалық ғимараттардың көпшілігі кірпіштен салынған және Балтық кірпіш готикасына жатады, әсіресе Польшаның солтүстігінде (Польшадағы маңызды кірпіш готикалық ғимараттарды қараңыз). Дегенмен, Польшадағы барлық готикалық ғимараттар кірпіштен салынған емес. Көптеген ғимараттар, мысалы, Краковтағы Вавель соборы негізінен тастан салынған. Польшада сондай-ақ салыстырмалы түрде кішкентай готикалық тас шіркеулер де бар. Польша готикасының орталықтары – Краков, Гданьск, Торунь және Вроцлав. Ұлы Казимирдің билігі кезінде Польшада готика сәулетінің ең гүлденген кезеңі болды. Ұқсас даму Казимир Ягеллонның тұсында, соңғы готика кезеңінде де орын алды. Кіші Польша аймағында (оңтүстікте) ғимараттар кірпіштен салынды, ал кейбір бөлшектері тас блоктармен жасалды. Бұл аймақта салынған шіркеулер көбінесе екі бөлімді, сондай-ақ салыстырмалы түрде қысқа науқастар бар базиликалар да кездеседі. Силезия готикасы Кіші Польшадағы шешімдерге ұқсас, бірақ Богемияның да ықпалы бар. Кіші Польшадағыдай, Силезия готикасының ғимараттары көбінесе кірпіштен салынды, ал бөлшектер үшін тас қолданылды. Оның бір ерекшелігі – мұнараның орналасқан жері, шіркеу хорының трансептісімен қиылысқан жерде, оңтүстік-шығыста. Солтүстік Польша сәулетіне Тевтон орденінің мемлекеттік ғимараттары мен Ханза қалалары күшті әсер етті. Помераниядағы шіркеулер негізінен кірпіштен салынды және биік мұнаралары бар зал шіркеулері түрінде салынды, ал базиликалар одан аз кездеседі. Мазовияда готика стилінің жаңа жергілікті түрі дамымады, ал Мазовия сәулетінде готика стилінің басқа жерлерде кездесетін қарапайым түрлері басым болды.
The Gothic architecture arrived in Poland in the first half of the 13th century with the arrival of the Dominican and Franciscan orders. The first elements of the new style are evident in the foundation of the Dominican Trinity church in Kraków (1226–1250), built by Bishop Iwo Odrowąż. Rebuilding of the Wrocław Cathedral, started in 1244, was another early manifestation of the Gothic style. The earliest building in Poland built entirely in the Gothic style is the chapel of St. Hedwig in Trzebnica (1268–1269), on the grounds of a Cistercian monastery. Gothic architecture was proceeded by the Romanesque style, and some Romanesque buildings still survive, mostly in the north and west of the country (see here). Most Gothic buildings in Poland are made of brick, and belong to the Baltic Brick Gothic, especially in northern Poland (see Significant Brick Gothic buildings in Poland). Nonetheless, not all Gothic buildings in Poland are made of brick. Many buildings, e. g. the Wawel Cathedral in Kraków are mostly stone built. Poland also has some Gothic fieldstone churches, mostly of relatively small size. The centres of Polish Gothic are Kraków, Gdańsk, Toruń and Wrocław. The reign of king Casimir the Great was the time of the greatest flowering of gothic architecture in Poland. A similar development took place in the late Gothic phase, during the reign of Casimir the Jagiellonian. In the region of Lesser Poland (in the south) buildings were built of brick with stone blocks used for some details. Churches built in the area are often two nave, there are also some basilicas with relatively short aisles. Silesian Gothic resembles solution found in Lesser Poland, with some influence from Bohemia. As in Lesser Poland, Silesian Gothic buildings were mostly made of brick, with stone being used for details. One of the characteristics is the location of the tower – at the intersection of the transept of the church choir, on the south east. The architecture of the northern Poland was strongly influenced by the Teutonic Order state buildings and Hansa cities. Churches in Pomerania were largely made of brick and were built as hall churches with tall towers, while basilicas were much less common. No new local form of the Gothic style developed in Mazovia, and Mazovian architecture dominated by simplified forms of Gothic styles found elsewhere.
Қалалық әкімдіктер
Орта ғасырларда Ратус деп аталатын қала әкімдігі қаланың күшінің символы болды. Қала әкімдігінің төңірегінде қалалық организмнің жұмысына байланысты басқа да ғимараттар орналасқан: зал, муниципалдық ғимарат, салмақтау орын, саудагерлердің дүкендері және ұятын тіреу. Кейінгі готикалық дәуірде қайта жаңартылмаған қала әкімдіктерінің мысалдары ретінде Вроцлав қала әкімдігі, Торуньдегі Ескі қала әкімдігі, сондай-ақ Чойна, Гданьск және Щецин қалаларындағы әкімдіктерді атауға болады. Краков қаласындағы Ратуш қала әкімдігінің готикалық мұнарасы ғана сақталған. Варшавадағы Ескі қала базар алаңындағы готикалық қала әкімдігі 1820 жылы бұзылып кетті.
A town hall called Ratusz was a symbol of a city's power in the Middle Ages. Around the town hall were other buildings associated with the function of the urban organism: hall, municipal building, weight, merchant stalls and pillory. Examples of unconverted later Gothic town halls include the Wrocław Town Hall, the Old Town Hall in Toruń and town halls in Chojna, Gdańsk and Szczecin. Only the Gothic tower of the Ratusz town hall in Kraków has survived. The gothic town hall on the Old Town Market Square in Warsaw was demolished in 1820.
Үйлер
13 және 14 ғасырларда пайда болған қалалық елді мекендер жаңа заңдарға (көбінесе Магдебург құқығына негізделген) сәйкес дамыды. Қалалық аумақтар көбінесе учаскелерге перпендикуляр көшелер желісімен бөлініп, шахмат тақтасы тәрізді жоспарға ие болды. Тұрғын үйлердің жоғарғы қабаттары әлі де ағаштан немесе ағаш қаңқалы құрылымдардан салынды. Өрттің таралуын болдырмау үшін, екі үйдің арасындағы қабырғалар көтеріліп, шатырлар екі жақты етіп жасалды. Үйлердің қасбеттері сатылы немесе үшбұрышты болды. Бай қала тұрғындарының үйлеріне әшекейлер қосылған. Көбінесе бұл көп түсті қабырғалар мен вимпергтердің ою-өрнектері болды. Готика стилінде салынған ғимараттардың мысалы – Торунь қаласындағы Коперник үйі, Сандомирдегі Длугош үйі, Ягеллон университетінің ең көне ғимараты – Collegium Maius, сондай-ақ Торунь қаласындағы Łazienna көшесіндегі 22-үй.
Existing settlements received in the 13th and 14th centuries tracking new laws (usually based on Magdeburg Law). Urban area is usually divided grid of streets perpendicular to the plot by creating a chessboard layout. Residential buildings, in the upper reaches is still built of wood or timber framed art. In order to prevent the transmission of fire during the fire, often the wall was increased at the border of two adjacent parcels and tracts of gable roof receives addressed to the agent. Facades of houses stepped or triangular peaks. Houses of rich burghers sometimes received in the form of a richer decor. More often it was a topic mimicking polychrome wall, and wimpergi tracery. An example of building in the Gothic style is the house of Copernicus in Torun, in Sandomierz Długosz House, oldest building of Jagiellonian University – Collegium Maius, building on ul. Łazienna 22 in Toruń.
Қала қабырғалары мен қақпалары
Қала қабырғалары, кейде бұрынғы орлардың орнына салынды және мұндай жұмыс көп жылдар бойы жүргізіліп, үнемі жаңартылып тұрды. Ескі нығайтулар жиі кеңейтілді. Қабырғалар көбінесе мұнаралармен үзіліп жатады. Кейде қалалар жаңа, екінші қабырға белдеуін алды (мысалы, Вроцлав, Торунь). Қаланың әсем қақпаларына дейін сонау кеш готика дәуірінде салынған барбаканмен жалғастырылған жолдар болды. Бұл қорғаныс түрі алғаш рет Польша жерінде Торуньде – 1426 жылғы Староторуньский барбиканымен пайда болды, ал Польшада ең жақсы сақталған барбикан Краковта орналасқан. Бүгінгі күнге дейін қабырғалардың фрагменттері сақталған, олардың көпшілігі қақпалар арқылы жетіп келді, мысалы, Шызлов, Сандомир, Краковтың Флориан қақпасы және Краковтың барбиканы. Қабырғалардың маңызды бөліктері Старгард, Пирзице, Бычина, Торунь қалаларында сақталған. Чельмно мен Пачков қалаларында қабырғалар дерлік толығымен сақталған.
The city walls surrounded, sometimes in place of the earlier shafts and such investment is carried out for many years, making frequent upgrades. Older consolidation often was increased. The sequence is often interrupted by walls tower. Cities sometimes receive a new, second belt walls (e. g., Wrocław, Toruń). Leading to the ornate gates of cities often preceded the late Gothic period barbakanami connected with them neck. First this form of defense on Polish soil was established in Toruń – Barbican Starotoruński of 1426, the best preserved in Poland barbican Barbican in Kraków. To this day preserved fragments of walls, of which most survived the gate, for example, in Szydłów, Sandomierz, Kraków St. Florian's Gate and the Kraków barbican. Significant parts of the walls have been preserved in Stargard, Pyrzyce, Byczyna, Toruń. In Chełmno and Paczków city walls are preserved almost in its entirety.
Шіркеулер
Готикалық шіркеулерді Польшаның барлық жерінде, әсіресе кеш ортағасырлық Польшаның ірі қалаларында, оның ішінде Краков, Вроцлав, Гданьск қалаларында кездестіруге болады. Гданьсктегі Әулие Мария шіркеуі – әлемдегі ең үлкен кірпіштен салынған шіркеу. Пелплин соборы, Померанияда орналасқан, Польшадағы ең үлкен шіркеулердің бірі. Краковтың Әулие Мария базиликасы мен Вавель соборы – Польшаның ең танымал нысандарының қатарында.
Gothic churches can be found all over Poland, especially in major cities of late medieval Poland, including Kraków, Wrocław, Gdańsk. The St. Mary's Church in Gdańsk is the largest brick church in the world. The Pelplin Cathedral in Pelplin, Pomerania is one of the largest churches in Poland. Kraków's St. Mary's Basilica and Wawel Cathedral are among the most recognisable landmarks in all of Poland.