Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша бароккосы 17 ғасырдың басынан 18 ғасырдың ортасына дейін жалғасты. Еуропаның басқа аймақтарындағы барокко стилі сияқты, Польша бароккосы да заманауи өнер формаларының байлығы мен үстемдік күшін көрсетті. Табиғаттың сұлулығы мен үйлесімділігін бейнелеуге тырысқан Ренессанс стилінен өзгеше, барокко суретшілері әлемді өз көзқарастарымен жаратуға ұмтылды. Бұл әртүрлі нәтижелерге әкелді, кейбір сыншылар оны ұлы және драматикалық деп бағаласа, ал кейбіреулері оны хаостық және үйлесімсіз, сондай-ақ жасандылық пен діни шабытпен суланған деп санады, осылайша 17 ғасыр Еуропасының алабұрлы заманын көрсетеді.
The Polish Baroque lasted from the early 17th to the mid 18th century. As with Baroque style elsewhere in Europe, Poland's Baroque emphasized the richness and triumphant power of contemporary art forms. In contrast to the previous, Renaissance style which sought to depict the beauty and harmony of nature, Baroque artists strove to create their own vision of the world. The result was manifold, regarded by some critics as grand and dramatic, but sometimes also chaotic and disharmonious and tinged with affectation and religious exaltation, thus reflecting the turbulent times of the 17th century Europe.
Барокко мен сарматизм
Польша бароккосының дамуына Польша аристократиясының (szlachta) мәдениеті – сарматизм әсер етті. Сарматизм барокко стиліне күшті ықпал етіп, Шығыс (Осман) және Батыс (француз, итальян) стильдерінің ерекше үйлесімін жасады. 18 ғасырдағы магнаттар сарайлары – «кіреберіс ауласы мен бақ арасында» (entre cour et jardin) орналасқан барокколық қала маңындағы резиденциялардың ерекше типін көрсетеді. Оның архитектурасы, еуропалық өнер мен Ескі Ұлттық Достастықтың құрылыс дәстүрлерінің бірігуі Радзынь-Подляскидегі Потоцкий сарайында, Рогалиндегі Рачинский сарайында және Вишневецтегі Вишневецкий сарайында көрінеді. 17 ғасырдың соңында Достастықтың ең танымал сәулетшісі – 28 жасында Польша Корольдігіне қоныс аударған және королева Мария Казимира мен король Ян III Собескийге қызмет еткен голландтық Тайлман ван Гамерен болды. Тайлман поляк бароккосының қазынасы саналатын көптеген ғимараттарды мұра етіп қалдырды, олардың ішінде Острожский сарайы, Отвоцк сарайы, Браницкий сарайы, Қасиетті Казимир шіркеуі және Қасиетті Анна шіркеуі бар. 18 ғасырда Литваның астанасы Вильнюсті қайта құруға кіріскен Иоганн Кристоф Глаубицтің еңбектері барокко архитектурасының ерекше стилін қалыптастырды. Сондықтан бұл стиль Вильнюс бароккосы деп аталды, ал Ескі Вильнюс – «Барокко қаласы» атанды. Вильнюстегі Глаубицтің ең танымал ғимараттары – 1743 жылы құрылысы басталған Қасиетті Екатерина шіркеуі, 1750 жылы құрылысы басталған Аспанға Көтерілу шіркеуі, Сент-Джонс шіркеуі, монастырь қақпасы және Киелі Үштік шіркеуінің мұнаралары. Бұрын готикалық стильде салынған Сент-Джонс шіркеуінің әсем және динамикалық барокколық фасады оның ең жақсы туындыларының бірі саналады. Глаубиц Вильнюс Ұлы синагогасының интерьерін қоса алғанда, көптеген шіркеулердің ішкі кеңістіктерін қайта жаңартып, 1769 жылы салынған қалалық әкімшілік ғимаратын да тұрғызды. Вильнюс бароккосының басқа жерлердегі ең көрнекті мысалы – 1738 және 1765 жылдар аралығында қайта құрылған Полоцктегі Святая София соборы.
The Polish Baroque was influenced by Sarmatism, the culture of the Polish nobility (szlachta). Sarmatism became highly influenced by the Baroque style and produced a unique mix of Oriental (Ottoman) and Western (French, Italian) styles. 18th century magnate palaces represents the characteristic type of baroque suburban residence built entre cour et jardin (between the entrance court and the garden). Its architecture, a merger of European art with old Commonwealth building traditions, is visible in Potocki Palace in Radzyń Podlaski, Raczyński Palace in Rogalin and [Vyshnivets Palace|Wiśniowiecki Palace]] in Vyshnivets. During the late 17th century, the most famous architect in the Commonwealth was the Dutch born Tylman van Gameren, who, at the age of 28, settled in the Crown of the Kingdom of Poland and worked for Queen Marie Casimire and King John III Sobieski. Tylman left behind a lifelong legacy of buildings that are regarded as gems of Polish Baroque architecture, they include among others, the Ostrogski Palace, Otwock Palace, Branicki Palace, St. Kazimierz Church and the Church of St. Anne. A notable style of Baroque architecture emerged in the 18th century with the work of Johann Christoph Glaubitz, who was assigned to rebuild the Grand Duchy of Lithuania's capital of Vilnius. The style was therefore named Vilnian Baroque, and Old Vilnius was named the "City of Baroque". The most notable buildings by Glaubitz in Vilnius are the Church of St. Catherine started in 1743, the Church of the Ascension started in 1750, the Church of St. Johns, the monastery gate and the towers of the Church of the Holy Trinity. The magnificent and dynamic Baroque facade of the formerly Gothic Church of St. Johns is mentioned among his best works. Many church interiors including the one of the Great Synagogue of Vilna were reconstructed by Glaubitz as well as the Town Hall built in 1769. The best example of Vilnian Baroque in other places is the Saint Sophia Cathedral in Polotsk, which was reconstructed between 1738 and 1765.
Сәулет
Польша-Литва одақтастығындағы алғашқы барокколық құрылым 1586 және 1593 жылдар аралығында Нешвижде (1945 жылдан кейін Белоруссиядағы Ниасвиж) салынған Корпус Кристи шіркеуі болды. Бұл шіркеу сонымен қатар Барокко стиліндегі фасады бар алғашқы күмбезді базилика ретінде де танымал, бұл одақтастық және Шығыс Еуропа үшін ерекше жайт. Вавель соборындағы Ваза капелласы (Ренессанс стилінде бірнеше жыл бұрын салынған көршілес Сигизмунд капелласының барокколық баламасы), сондай-ақ Краковтағы Бақытты Марияның Тағзымы шіркеуі. Осы ерте барокко шіркеулерінің көпшілігі Римдегі Джакомо Бароцци да Виньоланың Иисус шіркеуінің дизайнымен салынды. Вильнюстегі Әулие Петр және Павел шіркеуі, Әулие Казимир шіркеуі, Каунастағы Пажайслис монастыры, Львовтағы (қазіргі Львов, Украина) Доминикан шіркеуі және Әулие Георгий шіркеуі. 17 ғасырдың соңына қарай салынған мысалдарға Познаньдегі иезуит шіркеуі, Гроднодағы Франциск Ксавьер кафедралды соборы, Гданьскідегі Корольдік капелла (поляк және голланд құрылыс дәстүрлерінің қоспасынан құралған эклектикалық сәулеттік стильде салынған) және Мазуриядағы Әулие Мария қасиетті орны (тироль барокко стилінде салынған) жатады. Осы кезеңдегі тұрғын үй барокко архитектурасының көрнекті мысалдары Варшавадағы Уяздау қамалы, Виланов сарайы және Красинский сарайы. Ерте польша барокко ғимараттарын көбінесе шетелдік (әсіресе итальяндық) архитекторлар жобалаған. Қазіргі Польшадағы алғашқы барокколық ғимарат – Джованни Баттиста Тревано салған Краковтағы Әулие Петр және Павел шіркеуі. Бұл кезеңде еврей халқының саны көп және олар өркендеген, нәтижесінде барокко стилінде көптеген әдемі польшалық еврей синагогалары салынды. Осы ғимараттардың аз ғана бөлігі сақталған, олардың ішінде Влодава синагогасы бар. Барокко стиліндегі діни емес архитектура да дамыды. Варшавадағы Корольдік қамал 1596 және 1619 жылдар аралығында итальяндық архитекторлар Джакомо Ротондо, Маттео Кастелли және Ян Тревано тарапынан қайта жаңартылды. Вишниц (1616–1621, сондай-ақ Станислав Любомирский үшін), Уязд (Кшиштоф Осолиньский үшін 1628–1644 жылдары салынған Кржиштопор).
The first Baroque structure in the Polish–Lithuanian Commonwealth was the Corpus Christi Church built between 1586 and 1593 in Nieśwież (after 1945 Niasvizh in Belarus). The church also holds a distinction of being the first domed basilica with a Baroque façade in the Commonwealth and Eastern Europe. the Vasa Chapel in the Wawel Cathedral (which was the Baroque equivalent to a neighboring Sigismund's Chapel built years earlier in the Renaissance style), and the Church of the Visitation of the Blessed Virgin Mary, Kraków. Most of these early Baroque churches followed a design pattern set by Giacomo Barozzi da Vignola's Church of the Gesù in Rome. St. Peter and Paul Church and Church of St. Casimir, Vilnius, Pažaislis monastery in Kaunas, the Dominican Church and St. George's Church in Lwów (present day Lviv, Ukraine). Examples from the late 17th century include the Jesuit Church in Poznań, St. Francis Xavier Cathedral, Grodno, Royal Chapel in Gdańsk (which incorporates an eclectic architectural style based on a mix of Polish and Dutch building traditions), and Sanctuary of St. Mary in Masuria (built in the Tyrolean Baroque style). Notable examples of residential Baroque architecture from this time period include the Ujazdów Castle, Wilanów Palace and Krasiński Palace in Warsaw. Early Polish baroque buildings were often designed by foreign (most often, Italian) architects. The first baroque building in present day Poland was the Saints Peter and Paul Church, Kraków by Giovanni Battista Trevano. The Jewish population in this period was large and prosperous, and many handsome Polish Jewish synagogues were built in baroque style. A handful of these buildings survive, including the Włodawa Synagogue. Secular Baroque architecture also grew. The Royal Castle, Warsaw was reconstructed between 1596 and 1619 by the Italian architects Giacomo Rotondo, Matteo Castelli and Jan Trevano. Wiśnicz (1616–1621, also for Stanisław Lubomirski), Ujazd (Krzyżtopór built in 1628 1644 for Krzysztof Ossoliński).