Кіріспе

2000 жылы жазылған Урсула К. Ле Гуиннің романы.

"Айту" – Урсула К. Ле Гуиннің Хайниш циклы әлемінде өтетін 2000 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. "Айту" – Ле Гуиннің 1974 жылғы "Қарызсыздық" романынан кейін Хайниш циклында жарық көрген алғашқы романы. Онда Ака планетасына Экуменнің бақылаушысы ретінде жіберілген Саттидің корпоративтік үкімет пен жергілікті қарсылық күштер арасындағы саяси және діни қақтығыстарға қатысқан тәжірибесі баяндалады. Бұл қарсылықтың негізі – "Айту" деп аталатын жергілікті әңгіме айту дәстүрі (соның құрметіне кітап осылай аталған).

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сатти – Жерден Ака планетасына сыртқы бақылаушы ретінде сапар шегетін әйел. Акада мемлекеттік билік барлық дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен сенімдерді тыйым салған. Сатти сол жердегі қанаушы мемлекеттік капиталистік үкімет пен оған қарсы тұратын жергілікті халық арасындағы қақтығыстарды көріп, айтады.

Тарихи ұқсастықтар

Ле Гуин Аканың соңғы тарихи жағдайын Ұлы серпіліс және Мәдени революция кезеңіндегі Қытай тарихымен салыстыра құрастырды. Теллинг амалы даосизм және индуизмнің амалдары мен философиясына ұқсас, ал оған тигізілген шектеулер сол кездегі Қытай үкіметінің діни амалдарды шектеуіне ұқсас.

Жариялану тарихы

The Telling 2000 жылы Easton Press баспасының "Ғылыми фантастиканың қол қойылған алғашқы басылымдары" сериясы аясында жарық көрді. Easton Press өзін "ұзаққа сақталатын мағынасы, сұлулығы және маңыздылығы бар туындыларды" жариялайтын баспагер деп сипаттайды.

Қабылдау және сын талдау

"Теллер" дін мен саясат туралы әңгіме, әрі әңгіме айну өнері туралы әңгіме болып табылады. Ол стандартты Ле Гуин стилінде жазылғандығы да айтылды, себебі оның сыртқы бақылаушы/баяндаушысы бар және әртүрлі, қарама-қарсы өркениеттерді қамтитын оқиға орны бар. Джеральд Джонас "The New York Times" газетінде "Теллер" туралы жазған рецензиясында оны "антропологиялық жұмбақ" деп сипаттады, бірақ басты кейіпкер Саттидің Акаға жеке мүддесінің болмауы салдарынан, ол "жақсы қоғам туралы автордың жеке көзқарасын білдіретін қарапайым құрал" сияқты көрінеді.

Марапаттар

"Теллинг" 2001 жылы ерекше роман немесе жинақтарды марапаттайтын "Эндевор" сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, ол 2001 жылы ең үздік ғылыми-фантастикалық роман үшін "Locus" сыйлығын жеңіп алды.

Аудармалар

"Теллер" Орнит Шахар (אורנית שחר) еврей тіліне "The Haggadah" деп, Карен Нөлль неміс тіліне "Die Überlieferung" (Гренцвельтен томында жинақталған) деп, ал Кемал Баран Өзбек түрік тіліне "Anlatış" деп аударған.