Кіріспе

Law v Canada (Minister of Employment and Immigration), [1999] 1 SCR 497 – Канада Жоғарғы Сотының Канаданың Құқықтар мен бостандықтар жарғысының 15-бабына қатысты маңызды шешімі. Бұл шешімнің ерекшелігі сол, сот Law тестісін жасады, ол 15-бап бойынша теңдік құқықтары туралы талаптардың заңдылығын анықтау үшін Канада соттары тарапынан кеңінен қолданылған маңызды құрал болды. Дегенмен, Law тестісі кейіннен Канада Жоғарғы Соты тарапынан сынға ұшырады.

Өмірбаян

Бұл жағдай 30 жастағы Нэнси Лоуды қамтиды, ол Канада зейнетақы жоспары (CPP) бойынша асыраушылыққа құқығы бар еді, бірақ бұл жәрдемақы тек 35 жастан асқан, мүгедек немесе қайтыс болған кезде асыраушылары бар адамдарға ғана беріледі. Басқа жағдайда, асыраушы қайтыс болған адамның жәрдемақыға құқығы 65 жасқа толғанға дейін жоқ. Ол Зейнетақы жоспарын қайта қарау трибуналына шағымданып, жас талабы Хартияның 15(1) бабындағы теңдік құқықтарын бұзады деп мәлімдеді (онда жас кемсітушілікке қарсы құқықтың негізі ретінде нақты көрсетілген). Трибунал заңнама Лоудың құқықтарын бұзбағанын шешті. Көпшілік пікір, тіпті егер бұзса да, ол Хартияның 1-бабына сәйкес ақталады деп санайды. Алайда, қарсы пікірде жас айырмашылығы кездейсоқ екендігі және Парламент мұқтаж адамдарды анықтауда тиімдірек болуы мүмкін екендігі айтылды. Федералдық саяси сот трибуналдың шешімін қолдады. Жоғарғы Сот алдындағы мәселе: «Канада зейнетақы жоспарының 44(1)(d) және 58-баптары 35 жасқа толмаған жесірлер мен жесірлерге жас негізінде кемсітушілік жасайды ма, және егер солай болса, бұл кемсітушілік Хартияның 1-бабына сәйкес еркін және демократиялық қоғамда негізделген болып табылады ма?» Лоу ісіне дейін, Эндрюс пен Британдық Колумбияның заңгерлер қоғамы арасындағы сотта Хартияның 15-бабын түсіндіруде үлкен дау болды. Бұл дау осы істе аяқталды, онда тест даудың екі жағын да ескеретіндей қайта қалыптастырылды.

Комментарийлер

Бұл іс кейбір жағынан бұрынырақ 15-бапта айтылған Эндрюс пен Британдық Колумбия заң қоғамы арасындағы іске қайшы келді, онда санамаланған немесе ұқсас негіздемеге тікелей әсер ететін айырмашылық, зиянды қарым-қатынас 15-баптың бұзылуын білдіреді және заңның мақсаты немесе орындылығы туралы кез келген талқылау 1-бапта жүргізілуі керек деп шешілді. Конституциялық заң ғалымы Питер Хогг жазғандай, дауланған заңның адам абыройын қорқытатынын тексеріп, әлі 1-бапқа емес, 15-бапқа қараған кезде, Заң заңның мақсатын және ақылға қонымдылығын талдаудың көп бөлігін дәстүрлі 1-баптан 15-бапқа көшірді. Бұл дегеніміз, 15-бапта көрсетілген құқықтарының бұзылғанын мәлімдеген адам өзінің қадір-қасиеті бұзылғанын өзі дәлелдеуі керек. Заңға қатысты реакциялар әртүрлі болды, бірақ жауаптар көбінесе теріс болды. Бұл шешім заңгерлердің 15-баптағы талдаудың үшінші сатысына: адам қадір-қасиеті туралы түсініктің түсініксіздігіне байланысты көптеген сын-пікірлерін туғызды. Теңдікті формалды емес, мәнді деп түсінуге ұмтылу үшін, Сот Адамның қадір-қасиеті туралы идеяға назар аударған Андрюс ісі бойынша ұқсас негіздегі бұрынғы назарын ауыстырды. Бұл әртүрлі себептермен сынға алынды: бұл түсініксіз және абстрактілі термин, үйлесімділік жоқ, субъективті, бірнеше ұғымдарды біріктіреді, теңдік туралы сұрақ қоятын дөңгелек аргумент болып табылады және теңдік талаптарында орынсыз маңыздылық пен орталықтыққа ие. Адамның қадір-қасиеті сынағы, әсіресе, түсініксіз, абстрактілі және жалпы термин ретінде сынға алынды. Адамның қадір-қасиеті туралы түсінік теңдік талаптарының талдауына түбегейлі қарсы келеді және "15-баптың нақты аймағын белгілеуге немесе теңдік бойынша сот дауларын шешуге көмектесуге тым тұжырымдалған және жалпы" деп танылды. Сонымен қатар, адам қадір-қасиеті туралы критерийдің түсінігі бүлінгендігі және теңдікті талап етушілердің мәселелерін тиімді шешу үшін жеткілікті түрде бірізді емес екендігі туралы сын айтылды. Бұл шатасу теңдік талаптары бойынша адам қадір-қасиеті туралы түсініктің дөңгелек болуына байланысты болуы мүмкін. Мысалы, Сот Елдриджге қарсы Британдық Колумбия (AG) деген ісінде 15-баптың мақсаты "барлық адамдардың тең құндылығы мен адамгершілік қадір-қасиетіне деген берік ұстанымын" білдіру болды деп жазды. Адамның қадір-қасиеті теңдіктің бір белгісі әрі анықтамасы бола алмайды. "Құрмет адамнан құрметті талап етеді, ал құрмет адам құрметіне деген мойындауды білдіреді". Басқа бір ғалым да осыған ұқсас мәселені атап өтіп, адам абыройына зиян келтірудің өзі зиян келтірудің бір түрі екенін, сондықтан оның шынымен де зиян келтірілгенін анықтау үшін бұл фактор бола алмайтынын айтады. Адамның қадір-қасиетіне баса назар аударған көптеген сын-пікірлер Жоғарғы Соттың осы терминді анықтауындағы сәйкессіздіктерге назар аударады. Якобуччи Дж. терминді әртүрлі сипаттады, ол "жеке автономия мен өзін-өзі анықтау", "физикалық және психологиялық тұтастығы мен өкілеттілігі", сондай-ақ "өзін-өзі құрметтеу және өзін-өзі бағалау", теңдіктің әртүрлі түсініктерінің бірігуін көрсетеді. Бір ғалым бұл құбылысты заң адамның қадір-қасиеті туралы жаңа сынақ жасамады, керісінше, сот бұрыннан бар, бірақ жасырын критерийді заңға айналдырды деп түсіндірді. Жоғарғы Сот осы сын-пікірлерді ескерсе де, теңдік талаптарының бір факторы ретінде адам қадірін нақты жоққа шығарған жоқ. Ол бұл ұғымның маңыздылығын атап өтті, бірақ адам қадір-қасиеті сынағын жеке және тікелей критерий немесе сынақ ретінде қарастыруға болмайды деп атап, Заң шешімін оқыды. Сот адам қадір-қасиеті туралы түсінікті жалпы алғанда теңдік туралы 15-бапқа сәйкес шешім қабылдауда маңызды фактор ретінде қарастыру керектігін және оның негізгі идея болып қалуы керектігін білдірді. Сонымен қатар, Заңның материалдық теңдіктің есебінен теңдіктің формалистік түсінігін алға тартқанына қарамастан, Капттағы Жоғарғы Сот адам қадір-қасиеті сынағы мен Заң шешімі жалпы алғанда "Андрюстің 15-бапты тек формальды емес, материалдық теңдікке кепілдік ретінде түсіндіруін растады" деп нақты атап өтті. Сонымен қатар, заң біздің нақты теңдіктің тұжырымдамалық негіздерін түсінуімізге маңызды үлес қосты.