Кіріспе
Адамның тыныс алу әдісі
Ауыз арқылы тыныс алу, медициналық тұрғыдан созылмалы ауыздық желдету деп аталады, және бұл ұзақ мерзімді ауыз арқылы тыныс алу болып табылады. Ол көбінесе адам организмінің табиғи тыныс алу мүшесі – мұрын арқылы тыныс алуға кедергі келтіруден туындайды. Алайда, 20 ғасырдың басында "ауызбен тыныс алатын" термині ақымақтықпен байланысты, қорлайтын сөзге айналды.
Этимология
20 ғасырдың басында "ауызбен тыныс алу" термині дәрігерлер балалардың ауыздарынан тыныс алуының себебі жатқан медициналық жағдайды сипаттау үшін қолданылған. Ағылшыз тілінің сөздіктер авторы Джонатон Грин 1915 жылы "ауызбен тыныстайтын" фразасы ағылшын сленгінде "ақылы төмен адам" деген мағынада қолданыла бастағанын, яғни қорлайтын сөз ретінде пайда болғанын айтады. Қазіргі таңда "Макмиллан сөздігі" "ауызбен тыныстайтын" терминін "ақылы төмен адамды" білдіретін қорлайтын есім ретінде анықтайды.
Мұрын арқылы тыныс алу қабілетінің болмауының себебі
Кливленд клиникасының дәрігері Джейсон Туровски: «Біз туғаннан бастап мұрын арқылы тыныс алу үшін жаратылғанбыз – бұл адам эволюциясының жолы» дейді. Осылайша, ауыздан созылмалы тыныс алудың денсаулыққа тигізетін әсері ортодонтия (және миофункционалдық терапияның осымен байланысты саласы) және антропологияда зерттелетін мәселе болып табылады. Ол үш түрге бөлінеді: кедергілі, әдеттегі және анатомиялық. Ауызбен тыныс алуға байланысты тыныс жолдарының дисфункциясына (бұзылуына) әкелетін себеп-салдар тізбегін атап өткен жөн. Бұл тізбек алдымен қабыну реакциясымен басталады, содан кейін аймақта тіндердің өсуіне, тыныс жолдарының тарылуына және ауыздан тыныс алуға, соңында бет құрылымының өзгеруіне алып келеді. Мұрынмен тыныс алу кезінде организмде азот оксиді өндіріледі, ал ауызбен тыныс алу кезінде өндірілмейді. Бостон медициналық орталығының мәліметінше, мұрын организмге енетін бөлшектерді сүзіп, біз тыныс алатын ауаны ылғалдандырып, дене температурасына дейін жылытады. Осының салдарынан ауыздан созылмалы тыныс алу ауруларға ұшыратуы мүмкін. Шамамен 85% жағдайда, бұл мұрынның бітілуіне бейімделу, еріннің қысқа болуы (еріндердің демалыс күйінде бітпеуі – еріннің нашар жабылуы); алдыңғы ашық тістеу, ЖСҚ (қысқартылған назар аудару және белсенділік тапшылығы), ұйқыдағы дем тоқтауы, сондай-ақ иегінің қабынуы. Ауызбен тыныс алу сілекейдің бөлінуін азайтады. Сілекейде бактерияларды бейсіздендіруге, тістерді тазалауға және тіндерді ылғалдандыруға көмектесетін минералдар бар. Сілекей жеткіліксіз болса, қызыл иек және тіс шұқу қаупі артады. Балаларда ауыздан созылмалы тыныс алу тіс-жақ жүйесінің және бет қаңқасының қалыпты өсуіне кедерілгі тудыруы мүмкін. Керісінше, ұзын, жіңішке бет пішіні және оған сәйкес жіңішке мұрын-жұтқыншақ жолы мұрынның бітілуіне және ауыздан тыныс алуға бейімділік тудыруы мүмкін. Ол сонымен қатар бірнеше кітаптың авторы болды, оның ішінде 1862 жылы жарық көрген «Өмір тынысы» (кейін «Аузыңды жап, өміріңді сақта» деп қайта аталды). Бұл кітап оның Батысқа саяхаттарында алған тәжірибесіне негізделген, ол кездескен американдық үндістер қауымдарының өмір салтында ауыздан емес, мұрынмен тыныс алуға басымдық берілетінін байқады. Ол сондай-ақ олардың тістерінің түзу екенін көрді. Ол олардың ауызбен тыныс алу адамды әлсіретіп, ауруға шалдықтырады деп сенгендіктерін, ал мұрынмен тыныс алу организмді күшті етеді және аурудың алдын алады деп естігенін қайта-қайта айтты.
Breathing through the mouth decreases saliva flow. Saliva has minerals to help neutralize bacteria, clean off the teeth, and rehydrate the tissues. Without it, the risk of gum disease and cavities increases. Chronic mouth breathing in children may affect dental and facial growth. Conversely, it has been suggested that a long thin face type, with corresponding thin nasopharyngeal airway, predisposes to nasal obstruction and mouth breathing. He was also the author of several books, including The Breath of Life (later retitled as Shut Your Mouth and Save Your Life) in 1862. It was based on his experiences traveling through the West, where he observed a consistent lifestyle habit among the Native American communities he encountered: a preference for nose breathing over mouth breathing. He also observed that they had perfectly straight teeth. He repeatedly heard that this was because they believed that mouth breathing made an individual weak and caused disease, while nasal breathing made the body strong and prevented disease.
Йога
Б. К. С. Айенгар сияқты йога шеберлері йога жаттығуларында мұрынмен дем алуды да, мұрынмен дем шығаруды да ұсынды, ауыздан дем шығарудың орнына. Олар: «Мұрын – тыныс алу үшін, ал ауыз – тамақтану үшін» дегенді айтқан.
Ауызды таспамен жабыстыру
Ауызды таспамен жабыстыру – ұйықтаған кезде хирургиялық таспамен еріндерді бітүілген күйде ұстау тәжірибесі. Бұл ұйқы кезінде ауыздан тыныс алудың алдын алу мақсатында жасалады. Ауызды таспамен жабыстырудың денсаулыққа тигізетін әсері жеткілікті зерттелмеген.
Адам емес жануарларда
Қойлардың мұрын жолдары толығымен бітелген жағдайда ғана ауыз арқылы тыныс алуға көшетіні байқалады, соның салдарынан гипоксия да дамиды.