Кіріспе
Францияның үлкен роман стилідегі ғимараты Сент-Сернин базиликасы (окситан: Basilica de Sant Sarnin) - Францияның Тулуза қаласындағы шіркеу. Ғибадатханадан басқа ешбір ғимарат сақталмаған. Қазіргі шіркеу 4-ші ғасырдағы бұрынғы базиликаның орнында орналасқан, онда 250 жылы Тулузаның бірінші епискобы болған әулие Сатурнин немесе Серниннің денесі сақталған. Шіркеу әсіресе роман стиліне тән мүсіндерінің сапасы мен санымен ерекшеленеді. 1998 жылы базилика ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орындарының тізіміне қосылды: Франциядағы Сантьяго-де-Компостела бағытының Дүниежүзілік мұра орындары.
The Basilica of Saint Sernin (Occitan: Basilica de Sant Sarnin) is a church in Toulouse, France, the former abbey church of the Abbey of Saint Sernin or St Saturnin. Apart from the church, none of the abbey buildings remain. The current church is located on the site of a previous basilica of the 4th century which contained the body of Saint Saturnin or Sernin, the first bishop of Toulouse in c. 250. The church is particularly noted for the quality and quantity of its Romanesque sculpture. In 1998 the basilica was added to the UNESCO World Heritage Sites under the description: World Heritage Sites of the Routes of Santiago de Compostela in France.
Тарих
Сен-Сернин аббатшылығының негізі ежелгі. IV ғасырдың аяғында Тулузаның епископы Киелі Сильвий базиликаның құрылысын бастады. Оның маңыздылығы Шарль Македонский (768 800) оған көптеген монументтерді сыйлағаннан кейін өте артты, соның нәтижесінде ол Сантьяго-де-Компостелаға бара жатқан зыяратшылар үшін маңызды аялдамаға айналды және өзінің жеке зыярат орны болды. Қазіргі ғимараттың көлемі мен амбулаторияның болуы паломшылардың санының артуына байланысты болуы мүмкін. Сен-Серниннің құрылысының және оның мүсінінің аяқталуының нақты хронологиясын анықтау қиындығы көптеген проблемаларды тудырды. Кем дегенде 1010 жылдары епископ Пьер Роджер Сент-Сернинге арналған тартулардың бір бөлігін Каролинг шіркеуін қайта құруға бөлді. 1070-ші жылдардағы онжылдықта және ең кеш дегенде 1080 жылы Сент-Сернин канондары Сент-Августиннің билігін қабылдады және өздерін Киелі орынның тікелей бақылауына алды. Алайда, шіркеудің өзіне тікелей қатысты екі ғана нақты күн бар, тіпті олар белгілі бір қиындықтармен байланысты. 1096 жылы 24 мамырда папа Урбан II әлі де толық аяқталмаған ғимараттың құрбандық үстелін бағыштады. Бұл кезде құрылыс қандай нүктеге жеткенін анықтау үшін көптеген әрекеттер жасалса да, 1096 жыл - бұл нақты бір нүкте. Яғни, құрылыс осы күннен кем дегенде бірнеше жыл бұрын басталған болуы керек. Екінші нақты күн - 1118 жылдың 3 шілдесі, шіркеудің каноны және провасты - әулие Реймонд Гейрардың өлімі. 15 ғасырдағы әулие өмірінде ол шіркеудің бір бөлігі аяқталғаннан кейін ғимаратты басқаруды қолға алғаны және ол қайтыс болған кезде "терезелерді аяқтау үшін қабырғаларды алып келгені" айтылған. Алайда, өмір баяны одан кейін - сипатталған оқиғалардан шамамен үш жүз жыл өткеннен кейін жазылды. Қалай болғанда да, қай уақытта басталса да, шіркеудің құрылысы аяқталуға дейін үздіксіз алға жылжи бермеген көрінеді, өйткені құрылыста бірнеше үзілістердің бар екендігі туралы нақты дәлелдер бар. Жоғарыда келтірілген әдеби деректер құрылыс шығыстан батысқа қарай жүргізілгенін көрсетеді және шынымен де сыртқы қабырғалардың ең алғашқы бөлігі - амбулаторияның оңтүстік, төменгі бөлігі және оған сәйкес сәулелі шіркеулер. Бұл бөлімдегі қабырғалар кірпіш пен таспен салынған, ғимараттың басқа жерлеріне қарағанда тастың үлесі жоғары. Құрылыс жүріп жатқанда, оның ішінде Тулузаның құрылыс материалы болып табылатын кірпіштің үлесі айқын көрінді. Бастапқы нүктесі туралы негізгі келісім болса да, кейінгі археологиялық дәлелдемелерді түсіндіру әртүрлі пікірлерге жатады. Виолет ле Дюк қалпына келтірілгеннен кейінгі алғашқы жүйелі зерттеулер үш ірі құрылыс науқанын өткізген деген қорытындыға келді. Соңғы зерттеулер бойынша төрт ірі құрылыс кампаниясы болды. Ең алғашқы бөлім апсидадан басталады және шейіт пен галерея деңгейінен төменгі трансепттің бәрін, оның ішінде трансепттің оңтүстік бетіндегі Порте де Контс кіреді. Екінші кезең - трансепттің қабырғалары кірпіш пен таспен ауыстырылып бітіріледі. Бұл өзгеріс ішкі безендірілген бас қалалардың стильіндегі өзгеріспен қатар жүреді. Бұл үзіліс ең алдымен трансепттің тіректері, төменгі жағында қатты тастан жоғары жағында кірпіш пен тас жолақтарына ауысады, бұл трансепт айналасындағы әр түрлі деңгейде, бірақ әдетте галереяның еденінің деңгейінде кездеседі. Содан кейін шіркеудің шығыс бөлігі трансепті мен алғашқы бірнеше сарайлар мен басқа сарайлар арасында тағы бір үзіліс болады. Кірпіш пен тас алмасып, негізінен кірпіш техникасы, тас квоиндер мен тас терезелер. Бұл үшінші науқан бүкіл кемеге, оның ішінде батыс кіреберіспен және галерея терезелерінің астында аяқталатын қабырғаны қамтиды. Төртінші кезең кезінде кеменің қалған бөлігі тассыз кірпішпен аяқталды. Бұл жердегі аббат шіркеуінің жоспары Сантьяго-де-Компостела соборының құрылысында да қолданылған, "1082 жылы басталған, бұл Санкт-Серниннің жеке сәулетшісі немесе оның сүйікті шәкірті жасаған, бірақ әлдеқайда ерте аяқталған көшірме". 1860 жылы Евгений Виолет ле Дюк шіркеуді қалпына келтірді, бірақ оның өзгерістері қазіргі уақытта бастапқы көрінісін қалпына келтіру үшін алынып тасталуда.
Ерекшеліктері
Базилика деп аталғанына қарамастан, Сент-Сернин ерте христиандық архитектурасының базиликалық жоспарынан бірнеше жағынан ауытқыйды. Ол бұрынғы шіркеулермен салыстырғанда әлдеқайда үлкен, ұзындығы 104 м. Оның көбісі кірпіштен салынған. Ғимарат тәреге ұқсаған. Көптеген ертедегі шіркеулерден айырмашылығы - төбелері күмбезді. Сент-Сернинде маңызды монументтерді көрсетуге арналған сәулелі шіркеулер бар. Ертедегі христиан шіркеулерінен тағы бір ауытқу - бұл амбулаторияның қосылуы, бұл сәулелі шіркеулерді көруге мүмкіндік беру үшін кеме және бүйірлік жолақтар айналасында жүретін жол (бұл рәсімді үзілмей, бұқаралық іс-шара өткізіліп жатқан кезде жасалуы мүмкін). Осы және басқа да себептер бойынша Сент-Сернин дәстүрлі базиликалық жоспардың орнына "хажылық жоспарды" ұстанады деп жиі айтылады.
Сыртқы
Сыртқы жағынан трансепті арқылы өтетін жолдың үстінде тұрған қоңырау мұнарасы ең көрінетін ерекшелік болып табылады. Ол бес қабатқа бөлінеді, оның төменгі үш бөлігі романдық аркалармен 12 ғасырдан, ал жоғарғы екеуі 13 ғасырдан (1270 жыл шамасында) басталады. Оның мұнарасы 15 ғасырда салынған. Қонақ мұнарасы батысқа қарай сәл еңкейген, сондықтан белгілі бір көзқарастардан бұрышы жерге перпендикуляр болатын қоңырау мұнарасының шатыры мұнараның өзіне қарай еңкейген сияқты. Шатыр - бұл ғимараттың ең көне бөлігі, 11-ғасырда салынған және тоғыз шіркеуден тұрады, бесеуі апсидадан және төртеу трансептерден ашылады. Сыртқы жағы екі есігімен, Porte des Comtes және Porte Miègeville-мен танымал. Порт-де-Конт үстінде Лазар мен Дивтің суреті бар. Ортадағы бағананың үстінен тозақтың түбі көрінеді. Есіктің атауы жақын маңдағы альковадан алынған, онда төрт Тулуза графтарының сүйектері сақталады. Порте Миежвилл кіреберісінің үстіндегі күрделі мүсіндерімен танымал: ғажайып періштелер қоршап алған көтеріліп келе жатқан Мәсіх - роман сәулетіндегі ең көне және ең әдемі тимпандардың біріндегі орталық тұлға (XI ғасырдың соңы немесе шамамен 1115 ж.).
Интерьер
Базиликаның ішкі өлшемі 115 х 64 х 21 метрді құрайды, бұл роман стиліне тән шіркеу үшін үлкен. Орталық кемесі бөшкелі күмбезді; төрт aisles қабырғалық күмбездер бар және бекіністермен қолдау табады. Мұнара мен трансепт астында 1096 жылы Папа Урбан II бағыштаған және Бернард Гелдуин жобалаған мәрмәр құрбандық үстелі орналасқан. Бұл жерде Сатурнин, Хонорат және тағы басқалар жерленген. Криптада көптеген басқа да әулиелердің молдалары бар. Базиликада 1888 жылы салынған үлкен үш қолмен Cavaillé Coll органы бар. Ол Сен-Сулпицедегі Кавайе Колль аспаптарымен және Руандағы Сен-Оуэн шіркеуімен бірге Францияның ең маңызды мүшелерінің бірі болып саналады. Оны 1889 жылы 3 сәуірде Александр Гильмант ашты. 1992-1996 жылдары орган жасаушылар Жан Луп Бойсо, Бертран Катьо және Патрис Белле оны қалпына келтірді. Қазіргі уақытта оның оргенисі Мишель Бувар.